Skip to main content

Full text of "P. Virgilii Maronis Opera"

See other formats 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 






,} 



\ 



P. VIRGILII MARONIS 
O P E R Av 

EMENDABAT 
ET 

N O T U L I S 

ILLUSTRABAT 

GILBERTUS WAKEFIELD, A. B. 

COLL. JES. CANT. NUPER SOCIUS. 
VOLUMEX PRIUS. ] 



LONDINnrV: 
IMPENSIS KEARSLET. 



M.DCC.XCV1. 



1 <1b 



AD LECTOREM. 



jBccbI abfolutum tibi promifTum nodrum, leGtor, 
Prodit Virgilius, chartaium nitore fummo lucu- 
lentus, et tk typorum pulchritudine, quse tulit 
omne pundum venuftiorum hominum in Hora- 
tio. Eadem fuit editionis hujusce ratio^ niii qubd 
ad minora poemata, ut plurimilm parvi pretii^ 
multis interpolata, et fufpe^be audtoritatis, con- 
jefturis libesv^s indulferimus. 

Hejnii editionem, Londini nupdr pit)curatam, 
in exemplar adhibere volui; ad Fabii tamdn men- 
tem, inftt. orat. i. 7. ablativos cafus in a definen- 
tes angulari apice diftinxi. Quid ultra variave- 
rim, praeter diligentiorem interpundtionem, no- 
tuls faepiils declarabunt: in quibus, citra violatae 
veritatis crimen, poffem affirmare, et ad dodorum 
fententias provocare, plura effe rediils conftitiita, 
eti^m poft tot eruditorum hominum lucubrationes, 
qu^m in quibusdam editionibus magno molimine 
vulgatis) nift ledtoris integrum judicium fubire, 
ct facere bona, qu^ promittere, maluerim. 

Hadentls aut^ feverioribus bibliopolae legi* 
bus^ Qotas mibi quiUn breviftimas imponentis, ob- 



AD LECTOREM. 

fecutus fum: deinceps meo jure rem adminiflra- 
turus. Intere-^^ in Lucretio conftituendo et exor« 
nando vires omnes occupantur: 

rcdit labor adus in orbem, 

Atque in fc fua per vedigia vertitur anniis 
Dbo tam^n fautore nibil defperandum : 

Qa,ygiv ^' oWiy ayayxa^ 

Ti KS ris avujyviLOy yripa,$, fy tmora) 
Kaijifuyos, k^oi ii.aray, airayrujv 
KaXouy ajXjxo^o;; AAX' £poi fjLsy oiVo^t 
ASXo^ y iifOKSicsrar TT AE 
nPASIN *LVAN AIAOII 



£ Mulieo meo prope Londinum» 
Nov. die xx»» 1795» 



P. VIRGILII MARONIS 

B U C O L I C A. 



ECLOGA L 
MELIBCEUS. TITYRUS. 

MELIBCEUS. 

XiTYRE, tu patulae recubans fub tegminc fagi 
Silveftrem tenui mufam meditaris avenl^ : 
Nos patriae fines et dulcia linquimus arva; 
Nos patriam fugimus : tu, Tityre, lentus in umbrl, 
Formofam refonare doces Amaiyllida filvas. 

TITYRUS. 

O Melibcee, deus nobis haec otia fecit; 
Namque erit ille mihi femper deus : illius aram 
Saepe tener noftris ab ovilibus inbuet agnus. 
Ille meas errare boves, ut cemis, et ipfum 
Ludere, quae vellem, calamo permifit agrefti. 

MELIBCEUS. 

Non equidem invideo, miror magis j undique totis 

B C 



2 BUCOLICA, vER. 12. 

Usque adeo turbatur agris : en ! ipfe capdlas 
Protenus aeger agoj hanc etiam vix, Tityre, duco : 
Hic, inter denfas corulos, modo namque gemellos, 
Spem gregisy ah ! filice in nud^ connixa reliquit. 
Saepe malum hoc nobis, ii mens non laeva fuiflet, 
De coelo tadas memini praedicere quercus. 
Sed tamen, ifle deus qui fit, da, Tityre, nobis. 

TITYRUS. 

Urbem, quam dicunt Romam, Melibcee, putavi 
Stultus ego huic noflrae fimilem, quo faepe folemus 
Paflorcs ovium teneros depellere fetus. 
Sic canibus catulos fimilis, fic matribus haedos, 
Noram; fic parvis conponere magna folebam. 
Verum haec tantum alias inter caput extulit urbis,. 
Quantum lenta folent inter viburna cupreffi. 

MELIBCEUS. 

£t quae tanta fuit Romam tibi cauffa videndi? 

TITYHUS. 

Libertas : quae, fcra, tamen refpexit inertem 
Candidior, poflquam tondenti barba cadebat: 
Refpexit tamen, et longo pofl tempore venit, 
Poflquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit. 
Namque, fatebor enim, dum me Galatea tenebat> 
Nec fpes libertatis erat, nec cura peculi: 
Quamvis multa meis exiret vidima faeptis 
Pinguis, et ingratae prcmeretur cafeus urbi, 
Non umquam gravis aere domum mihi dextra 
redibat. 



T. 37. ECLOGA I. 3 

• • *' MELIBGBUS. ' 

Mirabar, guid maefla deos^ Amarylli, vocares; 
Cui pendere fuk patereris in arbore poma ^ 
Titynishincaberat: ipfaete, Tityre, pinus, 
Ipii te fontes, ipfk baec arbufla> vocabant. 

, TITYRUS. 

Quid facerem ? neque fervitio me exire licebat^ 
Nec tam pnefentis aUbi cognofcere divos. 
Hic iUum vidi juvenem, M eliboee, quotannis 
Bis fenos cui nofb^ dies altaria fumant. 
Hoc mibi refponfum primus dedit ille petenti : 
Pafcite, ut ante, boves, puerij fubmittite tauros. 

MBLIBGBUS. 

Fortunate fenex; ergo tua rura manebimt! 
£t tibi magna fatis : quamyis lapis omnia nudus, 
Limpfoque palu$ pbducat pafcua junco, 
No^ infuet^ gravis tentabunt pabula fetasj 
Nec mala yicini pecoris contagia laedent. 
Fortunate f<^nex^ hic inter flumina nota 
£t fontis facros frigus captabis opacum. 
Hinc tibi, quae femper vidno ab limite faepcs 
Hyblaeis apibus florem depafla falidi, 
Saepe levi fomnum fuadebit inire fufurro; 
Hinc aM fub rupe canet frondator ad auras : 
Nec tamen interea raucae, tua cura, palumbes, 
Nec gemere aeri^ cefTabit turtur ab ulmo. 

TITYRUS. 

Ante leves ergo pafcentur in aequore cervi. 



4 B U C O L I C A, ▼. 60. 

Et fireta deftituent nudos in litore pifcisj 
Ante, pererratis ambonim finibus, exful 
Aut Ararim Parthus bibet, aut Germania Tigrim; 
Quam noftro illius iabatur pedore voitus. 

MELIBCEUS. 

At nos hinc alii fitientis ibimus Afros; 
Pars Scythiam et rapidum Cretae veniemus Oaxem, 
£t penitus toto divdfos orbe Britannos. 
£n 1 umquam patrios longo pofl tempore fints, 
Pauperis et tugurl congellum cefpite culmen, 
Poll aliquot, mea regna videns mirabor, ariftas ? 
Inpius haec tam culta novalia miles habsbit ? 
Barbarus has fegetes? en I quo difcordia civis 
Perduxit miferosl en, qu3s confevimus agros! 
Infere nunc, Melibcee, piros ! pone ordine vitis ! 
Ite, meae, felix quondam pecus, ite, capellae : 
Non ego vos pofthac, viridi projedus in antro, 
Dumof^ pendere procul de rupc videbo. 
Carmina nulla canam: non, me pafcente, capella;, 
Florentem cytifum et falices carpetis amaras. 

TITYRU8. 

Hic tamen hanc mecum potcris requiefcere nodem 
Frondc fuper viridi; funt nobis mitia poma, 
Caflaneae molles, et prefli copia ladis : 
£t jam fumma procul villarum culmina fumant^ 
Majoresque cadunt altis de montibus umbrae. 



r\ 



ECLOGA II. 5 

ECLOGA IL 
ALEXIS. 

FoRMOSUM paflor Corydon ardcbat Alexin, 
Delicias domini : nec, quod fperaret, habebat. 
Tantum inter denfas, umbrofa cacumina, fagos 
Aflidue veniebat : ibi haec incondita fol«s 
Montibus et iilvis fludio ja6tabat inani : 

O crudelis Alexi t nihil mea carmina curas ? 
Nil nodri miferere ? mori me denique coges. 
Nunc etiam pecudes umbras et frigora captant; 
Nunc viridis etiam occultaut fpineta lacertosj 
Theftylis et rapido feC^i meflbribus aeftu 
AUia ferpyllumque herbas contundit olentis : 
At mecum raucis, tua dum veftigia luftro, 
Sole fub ardenti refonant arbufta cicadis. 
Nonne fuit fatius, triftes Amaryllidis iras 
Atque fuperba pati faftidia ? nonne Menalcan ? 
Quamvis ille niger, quamvis tu candidus efles. 
O formofe puer! nimium ne credc colori: 
Alba liguftra cadunt, vaccinia nigra leguntur. 

Defpedus tibi fum, nec, qui fim, quaeris, Alexi; 
Quam dives pecoris nivei, quam ladis abundans : 
Mille meae Siculis errant in montibus agnae: 
Lac mibi non aeftate novum, non frigore, defit : 



6 B U C O L I C A, V. 23, 

Canto, quae folitus, fi quando armenta vocabat, 
Amphion Dircaeus in A6taeo Aracyntho. 
Nec fum adeo infomiis ; nuper me in litore vidi, 
Quum placidum ventis ftaret mare : non ^goDaph- 

nin, 
Judice te, metuam, (i numquam fallit imago. 

O tantum libeat mecum tibi fordida rura 
Atque humilis faabitare cafas, et figere cervos, 
Haedorumque gregem viridi conpellere hibifco ! 
Mecum uia in (ilvis imitabere Pana canendo. 
Pan primus calamos cer^ conjungere pluris 
Inflituit; Pan curat ovis oviumque magifbios : 
Nec te pceniteat calamo trivifTe labellum. 
Haec cadem ut fciret, quid non faciebat Amyntas ? 
£(l mihi difparibus feptem conpa6ta cicutis 
Fiftula, Damoetas dono mihi quam dedit olim, 
Et dixit moriens : Te nunc habet i(la fecundum. 
Dixit Damcetas : invidit (lultus Amyntas. 
Praeterea duo, nec tut^ mihi valle repcrti, 
Capreoli, fpar(is etiam nunc pellibus albo, 
Bina die (iccant ovis ubera; quos tibi fervo. 
Jam pridem a me illos abducere Theftylis orat : 
£t fadet; quoniam fordent tibi munera no(b^. 
Huc ades, o formofe puer ! tibi lilia plenis ^ 

Eccc! feruntNymphae calathis; tibi candidaNais, 
Pallentis violas et fumma papavera carpens, 
Narci^fum et florem jungit bene olentis anethi; 
Tum, cafi^ atque aliis intexens fuavibus herbis, 



!^ 



V.50. BCLOGA II. 7 

Mollia luteoll pingit vaccinia calthi. 
Ipfe ego cana lcgam tener^ lanugine mala, 
Cafianeasque nuces, raea quas Amaryllis aroabat; 
Addam cerea pruna; honos erit huic quoque po- 

mo: 
Et vos, o lauri! carpam, et te, proxima myrte! 
Sic pofitae quoniam fuaves mifcetis odores. 
Ruflicus es^ Corydon^ nec munera curat Alexis; 
Nec, (i muneribus certes, concedat loUas. 
Heul heu! quid volui miferomihi! floribus auf- 

trum, 
Ferditus, et liquidis inmiii fontibus apros. 
Quem fiigis? ah demensl habitarunt di quoque 

filvas, 
Dardaniusque Faris. Pallas, quas condidit^ arces 
' Ipfa colat: nobis placeant ante omnia (ilvae. 
Torva leaena lupum fequitur; lupus ipfe capellamj 
Florentem cytifum fequitiu- lafciva capella; 
Te Corydon, o Alexi ! trahit fua quemque voluptas. 
Adfpice, aratra jugo referunt fufpenfa juvend, 
Et fol crefcentis decedens duplicat umbras : 
Me tamen urit amor : quis enim modus adfit amori ? 
Ah Corydon! Corydonl quae te dementia cepitl 
Semij^tata tibi frondoH vitis in ulmo eft. 
€tuin tu aliquid faltem potius, quorum indiget ufus, 
Viminibus mollique paras detexere junco? 
Invenies alium, fi te hic faflidit, Alexin. 



8 BUCOLICA, 

ECLOGA m. 

MENALCAS. DAMCETAS. FALAMON. 
MENALCAS. 

Dic mihi, Damoeta, cujum pccus? an Meliboei? 

DAMOSTAS. 

Nonj vcrumiEgonis: nupermihi tradiditiEgon. 

MENALCAS. 

Infelix o fempcr, oves, pecus! ipfe Neaeram 
Dum fovet, ac, ne me fibi praeferat illa, veretur; 
Hicc' alienus oves cuftos bis mulget in hor^, 
£t fucus pecori, et lac fubducitur agnis. 

DAMGBTAS. 

Parcius illa viris tamen objicienda memento. 
Novimus et qui te, tranfverfa tuentibus hircis, 
Et quo, fed faciles Nymphae rifere, faccllo. 

MENALCAS. 

Tum, credo, quum me arbuftum videre Miconis 
Atque mal^ vitis incidere falce novellas. 

DAMGBTAS. 

Aut hic ad veteres fagos, quum Daphnidis arcum 
Fregifti, et calamos : quae tu, perverfe Menalca, 
Et quum vidifli puero donata, dolebas -, 
Et, fi non aliqu^ nocuiflcs, mortuus cfles. 



y.l6. ECLOGA III. 9 

MENALCAS. 

Qnid domini faciant, audent quum talia furesl 
Non ego te vidi Damonis, peflime, caprum 
Excipere infidiis, multum latrante Lycifca? 
Et, quum clamarem, Quo nunc fe proripit ille? 
Tityre, coge pccusj tu poft careda latcbas. 

DAMCETAS. 

An mihi cantando vi6his non redderet ille, 
Quem mea carminibus meruifret fidula, capnim ? 
Si nefcis, meus ille caper fuitj et mihi Damon 
Ipfe fatebatur j fed reddere pofle negabat. 

MENALCAS. 

Cantando tu illum ? aut umquam tibi fiftula ccri 
Junda fuit ? Non tu in triviis, indode, folebas 
Stridenti mifenun ftipul^ difperdere carmen ? 

DAMCETAS. 

Vis ergo, inter nos, quid pofilt uterque, viciflim 
Experiamur ? Ego hanc vitulam (ne forte recufes, 
Bis venit ad muldram, binos alit ubere fetus) 
Depono : tu dic, mecum quo pignore certes. 

MENALCAS. 

De grege non aufim quidquam deponere tecum : 
Eft mihi namque domi pater, eft injufta noverca ; 
Bisque die numerant ambo pecus, alter et hxdos. 
Verum id, qnod multo tute ipfe fatebere majus> 
(Infanire libet quoniam tibi) pocula ponam 
Fagina, caelatum divini opus Alcimedgntis : 



lO B U C O H C A, V. 38. 

Lenta quibus torno facili fuperaddita vitis 
Diffiifos ederi veftit pallente corymbos. 
In medio duo figna : Conon, et, quis fuit alter, 
Defcripfit radio totum qui gentibus orbem ; 
Tempora quae meflbr, quae curvus arator haberet ? 
Nec dum illis labra admovi, fed condita fervo. 

DAMCETAS. 

£t nobis idem Alcimedon duo pocula fecit, 
£t molli drcum eil anfas amplexus acantho; 
Orpheaque in medio pofuit, filvasque fequentis. 
Nec dum illis labra admovi, fed condita fervo. 
Si ad vitulam fpedas, nihil efl, quod pocula laudes. 

MBNALCAS. 

Numquam hodie effugies: veniam, quocunque 

Toc&ris. 
Audiat haec tantum vel, qui venit, ecce! Palcemon. 
Effidam pofthac, ne quemquam voce laceifas. 

DAMCETAS. 

Quin age, fi quid habes, in me mora non erit ulla ; 
Nec quemquam fiigio: tantum, vidne Palaemon, 
Senfibus haec imis, res eft non parva, reponas. 

PAL^MON. 

Bidte : quandoquidem in molli confedimus herbli } 
£t nuuc omnis ager, nunc onmis parturit arbos; 
Nunc frondent filvae, nunc formoiifiimus annus. 
Indpe, Damceta; tu deinde fequere, Menalca. 
Altemis dicetis ; amant altema Camoenae. 



v.eo. ECLOGA III. . II 

DAMCETAS. 

Ab Jove principiumy Mufae 1 Jovis omnia plena : 
Ille colit terras ; illi mea canniiia curae. 

MBNALCAS. 

£t me Phoebus amat: Phoebo fua femper apud me 
Munera funt, lauri et fuave rubens hyacinthus. 

DAMCETAS. 

Malo me Galatea petit, lafciva puella; 

Et fugit ad falices 5 fed fe cupit ante vidcri. 

MENALCAS. 

At mihi fcfe oflfert ultro, meus ignis, Amyntas; 
Notior ut jam (it canibus non Delia noftris. 

DAMGBTAS. 

Parta meae Veneri funt munera ; namque notavi 
Ipfe locum, aeiiae quo congeffere palumbes. 

MENALCAS. 

Quod potui, puero, filveflri ex arbore le^, 
Aurea mala decem mifi; cras altera mittam. 

DAMCETAS. 

O quoties et quse nobis Galatea locuta eft ! 
Partem aliquam^ venti, divom referatis ad aurii. 

MENALCAS. 

Ctuid prodeft, quod me ipfe animo non fytnoB, 

Am^mta, 
Si^ dum tu fedaris apros, egp retia fervo? 

DAMGETAS. 

Phyllida mitte mihi; meus eft natalis, lolla; 
Cum fadam vitul^ pro frugibus^ ipfe venito. 



la BUCOLICA, V.78, 

MENALCAS. 

Phyllida amo ante alias : nam me difcedere flevit; 
Et, Longam, formofe, vale ! vale ! inquit, loUa. 

DAMCETAS. 

Triftc lupus ftabulis, maturis frugibus imbres, 
Arboribus venti, nobis Amaryllidis irs. 

MENALCAS. 

Dulce fatis bumor, depulfis arbutus haedis, 
Lenta falix feto pecori, mihi folus Amyntas. 

DAMCETAS. 

Pollio amat noflram, quamvis eft ruflica, Mufam : 
Pieride^ vitulam ledori pafcite vefbo. 

MENALCAS. 

Pollio et ipfe facit nova carmina : pafcite taurum, 
Jam comu petat, et pedibus qui fpargat arenam. 

DAMGSTAS. 

Qui te, PolHo, amat, veniat, quo te quoque gaudet .* 
Mella fluant illi, ferat et rubus afper amomum. 

MENALCAS. 

Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi; 
Atque idem jungat vulpes, et mulgeat hircos, 

DAMGETAS. 

Qui legitis flores et humi nafcentia fraga, 
Frigidus, o pueril fugite hinc, latet anguis iu 
herb^. 

MENALCAS. 

Parcite, oves, nimium procedere ; non bene ripas 
Creditur : ipfe aries etiam nunc vellera flccat. 



rv 



r.gO. ECLOGA III. 13 

DAMGBTAS. 

Tityre^ pafcentis a flumine reice capellas -, 
Ipfe, ubi tempus erit^ omnis in fonte lavabo. 

MBNALCA8. 

Cogite otis^ pueri ; fi lac praeceperit aeihis^ 
Ut nuper, frultra preffabimus ubera palmis. 

DAMCETAS. 

Heul heu! quam pingui macer efl mibi taurus 

in crvo ! 
Idem amor exitium pecori, pecorisque magifbro. 

MENALCAS. 

His certe neque amor cauiTa efl ; vix oOibus haerent. 
Nefdo, quis teneros oculus mihi fafcinat agnos. 

DAMGBTAS. 

Dic, quibus in terris, et eris mihi magnus Apollo, 
Tris pateat cceli fpatium non ampUus ulnas. 

MENALCAS. 

Dic, quibus in terris infcripti nomina regum 
Nafcantur flores ; et Phyllida folus habeto. 

PALJEMON. 

Non noflrum inter vos tantas conponere litis : 
£t vitul^ tu dignus, et hic ; et quisquis amarot 
Aut metuet, dulcis aut experietur, amores. 
Claudite jam rivos, pueri : fat prata biberunt. 



14 BUCOLICA, 

ECLOGA IV. 
POLLIO. 

SiceliDes Mufae, paullo majora canamus ; 
Non omnis arbufla juvant^ humilesque myrics : 
Si canimus filvas^ filvae fint Confule dignse. 
Ultima Cumad venit jam carminis xtas -, 
Magnus ab integro faeclorum nafcitur ordo. 
Jam redit et Virgo, redeunt Satumia regna; 
Jam nova progenies coelo demittitur alto. 
Tu modo nafcenti puero^ quo ferrea primum 
Definety ac toto furget gens aurea mundo, 
Cafla fave Lucina ; tuus jam regnat ApoUo. 
Teque adeo decus hoc aevi, te Cbnfulc, inibit, 
PoUio j et incipient magni procedere menfes. 
Te duce, fi qua maQent,. icelefis veiligia nofb:i 
Inrita peipetu^ folvent fcHmidine terras. 
Hledeikn. vitam adcipiet, divisque videbit 
Permixtos heroas, et ipfe videbitur illis j 
Pacatumque reget patriis virtutibus orbem. 
At tibi prima, puer, nullo munufcula cultu, 
Errantis ederas paOim cum baccare, tellus, 
Mixtaque ridenti colocaiia fundet acantho. 
Ipf86 ladte domum referent diilenta capeUae 



v.22i ECLOGA IV. IS 

Ubera ; nec magnos metuent armenta leones. 
Ipfa tibi blandos fimdent cunabula flores. 
Occidet et ferpcns, et fallax herba veneni 
Occidet^ Aflyrium yulgo nafcetur amomum. 
At^ fimul heroimi laudes et fada parentis 
Jam legere, et quae fit poteris cognofcere virtus $ 
MoUi pauUatim flavefcet campus mM, 
Inctdtisque rubens pendebit fentibus uva ; 
£t durae quercus fudabunt rofcida mella. 
Fauca tamen fuberunt prifcae veftigia fiaudis, 
Quae tentare Thetim ratibus, quae cingere muris 
Opptda, quae jubeant tellurem infindere fulcis. 
Alter erit tum Tiphys, et altera quae vehat Argo 
Deledos heroas ; erunt etiam altera bella $ 
Atque iterum ad Th)jam magnus mittetur Achilles. 
Hinc, ubi jam firmata virum te fecerit aetas, 
Cedet et ipfe mari vedor; nec nautica pinus 
Mutabit merces : omnis feret omnia tellus. 
Non rafbos patietur humus, non vinea falcem -, 
Robuftus quoque jam tauris juga folvet arator : 
Nec varios difcet mentiri lana colores ; 
Ipfe fed in pratis aries jam fuave rubenti 
Murice, jamcroceo mutabit vellera luto; 
Sponte fu^ fandyx pafcentis veiliet agnos. 
Talia faecla, fuis dixerunt, currite, fuiis 
Concordes fbbili fatorum numine Parcae. 

Adgredere o magnos, aderit jam tempus, honores, 
Cara dedm fubdes, magnum Jovis incrementum! 



16 B U C O L 1 C A, V. 50. 

Adfpice convexo nutantem pondere mundum ; 
Terrasque, tradusque maris, ccelumque profundum : 
Adfpice, venturo laetantur ut omnia faeclo. 
O mihi tum longas maneat pars ultima vitae, 
Spiritus et, quantum fat erit tua dicere fa6ta 1 
Non me carminibus vincet, nec Thracius Orpheus, 
Nec Linus ; huic mater quamvis, atque huic pater, 

adfit; 
Orphei Calliopea, Lino formofus Apollo. 
Pan etiam, Arcadi^ mecum fi judice certet, 
Pan etiam Arcadi^ dicat fe judice vidum. 

Incipe, parve puer, rifu cognofcere niatrem : 
Matri longa decem tulerunt faflidia menfes. 
Incipe, parve puer : cui non rifere parentes, 
Nec deus hunc menf^> dea nec dignata cubili eft. 



ECLOGA V. 
DAPHNIS. 

MENALCA8. MOP8U8. 
MENALCAS. 

CuR non, Mopfe, bohi quoniam convenimus amboy 
Tu calamos inflare levis, ego dicerc verfus, 
Hic corulis mixtas inter confidimus uhnos ? 



V.4. ECLOGA V. 17 

MOPSUS. 

Tu roajor j tibi me eft aequum parere, Menalca ; 
Sive fub incertas, Zephyris motantibus, umbras, 
Sive antro potius, fuccedimus : adfpice, ut antrum 
Silvefiris raris fparfit labrufca racemis. 

MENALCAS. 

Montibus in noftris folus tibi certet Amyntas. 

MOPSUS. 

Quid, fi idem certet Phoebum fuperare cancndo ? 

MENALCAS. 

Incipe, Mopfe, prior : fi quos aut Phyllidis ignes^ 
Aut Alconis habes laudes, aut jurgia Codri. 
Incipe : pafcentis fervabit Tityrus haedos. 

M0PSU8. 

Inmio haec, in viridi nuper quae cortice fagi 
Carmina defcripfi, et modulans altema notavi, 
Experiar : tu deiude jubeto certet Amyntas. 

MENALCAS. 

Lenta falix quantum pallenti cedit olivae, 
Puniceis humilis quantum faliunca rofetis; 
Judicio noftro tantum tibi cedit Amyntas. 

MOPSUS. 

Sed tu define plura, puer; fuccefiimus antro. 

Exftindtum Nymphae crudeli funere Daphnin 
Flebant: vos, coruli, teftes, et flumina, Nymphis: 
Quum, opnplexa fui corpus miferabile nati, 
Atque deos atque aftra vocat crudelia mater. 



1» B U C O L I C A, r. 24. 

Non ulli paftos illis egere diebus 

Frigida, Daphni, boves ad fliunina : nulla neque 

amnem 
Libavit quadrupes, nec graminis adtigit herbam, 
Daphni, tuum Poenos etiam ingemuiiTe leones 
Interitum montesque feri filvaeque loquuntur. 
Daphnis et Armenias curru fubjungere tigris 
Inflituitj Daphnis thiafos inducere Baccho, 
£t foliis lentas intexere mollibus haftas. 
Vitis ut arboribus decori eft, ut vitibus uvae, 
Ut gregibus t^uri, fegetes ut pinguibus arvis; 
Tu decus omne tuis: poftquam te fata tulerunt, 
Ipfa Pales agros, atque ipfe reliquit ApoUo. 
Grandia faepe quibus mandavimus hordea fulds, 
Infelix lolium ct fteriles nafcuntur avenae. 
Pro molli viol^, pro purpureo narciftb, 
Carduus, et fpinis furgit paliurus acutis. 
Spargite humum foliis, inducite fontibus umbras, 
Paftores : mandat fieri ftbi talia Daphnis. 
£t tumulum facite, et tumulo fuperaddite carmen : 
Daphnis ego in iilvis, hinc ufque ad ftdera notus, 
Formoft pecoris cuftos, formofior ipfe. 

MENALCAS. 

Tale tuum carmen nobis, divine poeta, 
Quale fopor feffis in gramine, quale per seftum 
Dulcis aquae faliente fitim reftinguere rivo : 
Nec calamisfolum sequiparas, fed voce, magiftrum. 



V.49. ECLOGA V. 19 

Fortunate pucr, tu nunc cris altcr ab illo. 

Nos tamen haec quocumque modo tibi noftra 

viciffim 
Dicemus; Daphninquc tuum tollemus ad aftra : 
Daphnin ad aftra feremus: amavit nos quoquc 

Daphnis. 

MOPSUS. 

An quidquam nobis tali ftt munere majus ? 
Et, puer, ipfe fuit cantari dignus; et ifta 
Jam pridcm Stimicon laudavit carmina nobis. 

MENALCAS. 

Candidus infuetum miratur limen Olympi, 
Sub pedibusquc videt nubes ct ftdera Daphnis. 
Ergo alacris filvas, et cetera rura, voluptas, 
Panaque, paftorcsque tenct, Dryadasquc puellas: 
Nec lupus inftdias pecori, nec retia cervis 
Ulla dolum meditantur: amat bonus otia Daphnis. 
Ipft lastitii voces ad fidera jadant 
Intonft montes; ipfae jam carmina rupcs, 
Ipfa fonant arbufta; Deus, deus ille, Menalca! 
Sis bonus o, fclixque, tuis! cn quatuor aras! 
Eccc duas tibi, Daphni, duas altaria Phoebol 
Pocula bina, novo fpumantia lade, quot annis 
Cratcrasque duo ftatuam tibi pingub olivi; 
Et, multo in primis hilarans convivia Baccho, 
Ante focum, fi frigus erit, ^ meflis, in umbrlk, 
Vina novum fundam calathis Ariufia ne6tar. 
Cantabunt mihi Damoetas ct Lydius JEgon-y 



20 B U C O L I C A, V. 73. 

Saltantis Satyros imitabitur Alpheiibceus. 
Haec tibi femper erunt, et quum follemnia vota 
Reddemus Nymphis, et quura luflrabimus agros. 
Dum juga montis aper, fluvios dum pifcis amabit, 
Dumque thymo pafcentur apes, dum rore cicad^e; 
Scmper honos^ nomenque tuum, laudesque ma- 

nebunt. 
Ut Baccho Cererique, tibi fic vota quot annis 
Agricolcc facient; damnabis tu quoque votis. 

MOP8U8. 

Quae tibi, quae tali reddam pro carmine dona ! 
Nam neque me tantum venientis fibilus auilri, 
Nec pcrcuflfa juvant iludu tam litora, nec quae 
Saxofas inter decurrunt flumina valles. 

MENALCAS. 

Hac te nos fragili donabimus ante cicut^ : 
H«5C nos, Formofum Corydon ardebat Alexin: 
Haec eadem docuit, Cujum pecus? an Melibcei? 

MOPSUS. 

At tu fumc pedum, quod, mc quum faepe rogaret, 
Non tulit Antigenes, et erat tum dignus amari, 
Formolum paribus nodis atquc aere, Menalca. 



ECLOGA VI. 21 

ECLOGA VL 
SILENUS. 

Prima Syracofio digtiata eft luderc verfu 
Noftra, nec erubuit filvas habitare, Thalia. 
Quum canerem regcs et proelia» Cynlhius aurem 
Vellit, etadmonuit: Paftorem, Tityre, pinguis 
Pafcerc oportet ovis, dedu6kum dicere carmen. 
Nunq,-egoj namquc fuper iibi erunt, qui dicere 

laudes, 
Varc, tuas cupiant, et tridia condere bella ; 
Agredem tenui meditabor arundine Mufam. 
Non injufia cano. Si quis tamen haec quoque* fi 

quis, 
Captus amore, leget; te nofirae, Vare, m^rricaB, 
Te nemusonuie canet j nec Phcebo gratior ulla eft, 
Quam fibi quae Vari praefcripfit pagina nomen. 

Pergite, Pierides. Chromis et Mnafylos in antro 
Silenum pueri fomno videre jacentem, 
Infiatum heflemo venas, ut femper, laccho: 
Serta procul, tantum capiti delapfa, jacebant; 
£t gravis adtrit^ pendebat cantharus anf^. 
Adgrefii (nam faepe fenex fpe carminis ambo 
Luferat) injiciunt ipfis ex vincula feftis. 
Addit fe fociam, timidisque fupervenit, ^gle; 



22 BUCOLICA, V.2I, 

-ffiglc, Naiadum pulcherrima; jamque videnti 
Sanguineis frontem moris et tempora pingit. 
lUe, dolum ridens, Quo vincula ne&itis ? inquit : 
Solvite me, pueri; fatis eft potuiife videri. 
Carmina, quae vultis, cognofcitej carmina vobis, 
Huic aliud mercedis erit. Simul incipit ipfe. 
Tum vero in numerum Faunosque ferasque videie9 
Ludere, tum rigidas motare cacumina quercus. 
Nec tantum Phcebo gaudet Pamafia rupes j 
Nec tantum Rhodope mirantur et Ifmarus Orpbea. 
Namque canebat, uti magniun pcr inanc coa^ 
Semina terrarumque animaeque marisque fuiflent, 
£t liquidi fimul ignis : ut his exordia primis 
Omnia, et ipfe tcner mundi concreverit orbis. 
Tum durare folum, et difcludere Nerea ponto 
Coepcrit, et rerum paullatim fumere fonpas : 
Jamque novum terrae ftupeant lucefcerc folem, 
Altius atque cadant fubmotis nubibus imbrcs : 
Incipiant ftlvae quum primum furgerc, quumque 
Rara pcr ignotos errent animalia montis. 
Hinc lapides PyirhaB jados, Satumia regn^, 
Caucafiasque refert volucres, furtumque PrometheL 
His adjungit, Hylan nautae quo fonte relidum 
Clamaifent, utlitusHylal Hylal omne fonarett 
£t fortunatam, fi nunquam armenta fuiftent, 
Pafiphaen nivei folatur amore juvenci. 
Ah virgo infclix ! quae te dementia cepit ? 
Proetides inplerunt falfis mugitibus agros: 



▼.49. ECLOGA VI. 33 

At non tam turpis pccudum tamen ulla fecuta eft 

Concubitus, quamvis collo timuiflet aratnmi, 

£t faepe in levi quaefiilet cornua fronte. 

Ah virgo infelix ! tu nunc in montibus erras : 

Ille, latus nivcum molli fultus hyacintho, 

Ilice fub nigr^ pallentis ruminat herbas; 

Aut aliquam in magno fequitur grege. Claudite, 

Nymphac, 
Di^aeae Nymphae, nemorum jam claudite faltus, 
Si qu4 forte ferant oculis fefe obvia noftris 
Errabunda bovis veftigia : forfitan illum 
Aut herb^ captum viridi, aut armenta fecutum, 
Perducant aliquae flabula ad Gortjmia vaccae. 

Tum canit Hefperidum miratam mala puellam : 
Tum Phaethontiadas mufco circumdat amarae 
Corticis, atque folo proceras erigit ahios. 
Tum canit, errantem Permefli ad flumina, Gallum 
Aonas in montis ut duxerit una fororum; 
Utque viro Phcebi chorus adfuriexerit omnis; 
Ut Linus haec illi, divino carmine paftor, 
Floribus atque apio crinis omatus amarae, 
Dixerit: Hos tibi dant calamos, en accipel Mufae, 
Afcraeo quos ante feni; quibus ille folebat 
Cantando rigidas deducere montibus omos. 
His tibi Grynei nemoris dicatur origo; 
Ne quis fit lucus, quo fe plus ja6tet ApoUo. 

Quid loquar, ut Scyllam Nifi, quam fama fecuta 
cft. 



24 B U C O L I C A, r.76. 

Candida fuccin6tam latrantibus inguina monftris, 
Dulichias vexifTe rates, et giu-gite in alto 
Ah I tiniidos nautas canibus laceraiTe marinis > 
Aut, ut mutatos Terei narraverit artus: 
Quas illi Philomela dapes, quac dona pararit, 
Quo curfu dcferta petivcrit, et quibus ante 
Infelix fua te6ia fupervolitaverit alis ? 
Omnia, quae, Phosbo quondam meditante, beatus 
Audiit Eurotas, jufiitque edifcere lauros, 
IUe canit: pulfs referunt ad (idera valles: 
Cogerc donec oves ftabulis, numenunque referre 
Juflit^ et invito procedit Vefper Olympo, 



ECLOGA VIL 
MELIBOBUS. 

MELIBCEl/s. COHTOON. THTRSIS. 
MELIBCEUS. 

FoRTE fub argut^ confederat ilice Daphnis, 
Conpulcrantque greges Corydon et Thyrfis in 

unum; 
Thyriis oves, Corydon diHentas la6le capeUas: 
Ambo florentcs aetatibus, Arcades ambo, 
Et cantare pares, et rcfpondere parati. 
Hic mihi, dum teneras defendo a frigore myrt.os, 



V. 7. E C L O G A VJI. 25 

Vir gregis ipfc capcr decrraverat; atque ego 

Daphnin 
Adfpicio: iUe, ubi me contra videt^ Ocius, inquit, 
Huc ades, o Meliboee ! caper tibi falvus, et haedi : 
Et, G quid ceiTare potes, requiefce fub umbr^. 
Huc ipfi potum venient per prata juvenci : 
Hic viridis tener^ praetexit arundine ripas 
Mincius, et^ue facr^ refonant examina quercu. 
Quid facerem ? neque ego Alcippen, nec Phyilida, 

habebam, 
Depulfos a la6ke domi quae clauderet agnos ; 
Et certamen erat, Corydon cum Thyrfide, magnum. 
Pofihabui tamen illorum mea feria ludo. 
Altemis igitur contendere verfibus ambo 
Coepere: alternos Mufae meminifle volebant. 
Hos Corydon, illos referebat in ordine Thyrfis. 

CORYDON. 

Nymphae, nofter amor, Libethrides, aut mihi 

carmen, 
Gtuale meo Codro^ concedite ; proxima Phcebi 
Verfibus ille facit ^ aut, fi non pofiumus omnes, 
Hic arguta (acr^ pendebit fifiula pinu. 

THTRSIS. 

Pafix)res, ederi crefcentem omate poetam, 
Arcades, invidi^ rumpantur ut ilia Codro! 
Aut, fi ultra placitum laudarit, baccare frontem 
Cingite, ne vati noceat mala lingua futuro. 



2<J BUCOLICA, V. 29. 

COBTDON. 

Saetofi caput hoc apri tibi, Delia, parvus 
Et ramofa Micon vivacis comua cervi. 
Si proprium hoc fuerit, levi de marmorc tota 
Puniceo fbbis furas evin6ta cothumo. 

THTRSIS. 

Sinum ladis, et haec te liba, Priape, quot annis 
£xfpe6tare £at e(l : cuiios es pauperis horti. 
Nunc te marmoreum pro tempore fecimusj at tu, 
Si fetura gregem fuppleverit, aureus efto. 

CORTDON. 

Nerine Galatea, thymo mihi dulcior Hyblae, 
Candidior cycnis, edera formofior alb^ : 
Quum primum pafti repetent praefepia tauri, 
Si qua tui Corydonis habet te cura, venito. 

THTRSIS. 

Immo ego Sardois videar tibi amarior herbis, 
Horridior rufco, projed^ vilior alg^; 
Si mihi non haec lux toto jam longior anno eft. 
Ite domum, pafti, fi quis pudor, ite, juvenci. 

CORTDON. 

Mufcofi fontes, et fomno moUior herba, 
£t quae vos mk viridis tegit arbutus umbr&, 
SoUtitium pecori defendite : jam venit aeflas 
Torrida, jam laeto turgent in pahnite gemmse, 

THTRSIS. 

Uh focus, et t^edae pingues, hic plurimus ignis 



C\ 



V.50. ECLOGA VII. 27 

Semper^ et ad(idu4 polles fuligine Digri. 
Hic tantum Boreae curamus frigoray quantum 
Aut numerum lupus, aut torrentia flumina ripas. 

COBYDON. 

Stant et juniperi, et cadaneae hirfutae; 
Strata jacent paflim fua qu^que fub arbore poma> 
Omnia nunc rident: at, fi formofus Alexis 
Montibus his abeat, videas et flumina ficca. 

THYRSIS. 

Aret ager; vitio moriens fi tit aeris herba; 
Liber pampineas invidit collibus umbras : 
Phyllidis adventu noilrae nemus omne virebit» 
Juppiter et laeto defcendet plurimus imbri. 

CORYDON. 

Populus Alcidae gratidima, vitis laccho^ 
Formofae myrtus Veneri, fua laurea Phcebo; 
Phyllis amat corulos : illas dum Phyllis amabit, 
Nec myrtus vincet corulos, nec laurea Phoebi. 

THYRSIS. 

Fraxinus in (ilvis pulcherrima, pinus in hortisy 
Populus in fluviis, abies in montibus altis: 
Sa^pius at ii me, Lycida formofe, revifas, 
Fraxinus in filvis cedat tibi, pinus in hortis. 

MELIBOBUS. 

Haec memini, ct vidum i&uftracontendere Thyrfin. 
^ illo Corydon^ Gorydon eft tempore nobis. 



28 BUCOLICA, 



ECLOGA VIIL 
PHARMACEUTRIA. 

DAMON. ALPHESIBCEUS. 

Pastorum Mufam Damonis et Alpbefibceiy 
Immemor herbarum quos eft mirata juvenca 
Certantis^ quorum ftupefadae carmine lynces, 
£t mutata fuos requierunt flumina curfus ^ 
Damonis Mufam dicemus ct AlphefibGei. 

Tu^ mihi feu magni fuperas jam faxa Timavi^ 
Sive oram IUyrici legis aequoris j en ! erit unquam 
IUe dies, mihi cum liceat tua dicere fada ? 
En ! erit, ut liceat totum mihi ferre pcr orbem 
Sola Sophocleo tua carmina digna cothumo ? 
A te principiumj tibi definet. Adcipe juflis 
Carmina cccpta tuis, atque hanc fine tempora 

circum 
Inter vidrices ederam tibi ferpere lauros. 

Frigida vix coelo no6tis decefferat umbra^ 
Cum ros in tener^ pecori gratiflimus herblk, 
Incumbens tereti Damon (ic cccpit olivae : 

damon. 
Nafcere, prseque diem veniens age, Lucifer^ almum j 



V. 18. ECLOGA VIII. 29 

Conjugis indigno Nifae deceptus amore 
Dum qucror, et divos, quamquam nil tcfHbus illii 
Profcci, cxtrem^ moricns tamen adloquor hor^. 
Incipe Maenalios mccum, mea tibia, verfus. 
Maenalus argutumquc ncmus, pinosque loqucntis^ 
Scmpcr habctj femper paflorum ille auditamorcs, 
Panaquc, qui primus calamos non paiTus inertis. 
Incipe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
Mopfo Nifa datur: quid non fpcrcmus amantes? 
Jungentur jam gryphes cquisj aevoquc fequcnti 
Cum canibus timidi venicnt ad pocula damae. 
Mopfc, novas incide faces : tibi ducitur uxor. 
Spargc, marite, nuces : tibi deferit Hcfperus CEtam. 
Incipe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
O digno conjunda viro ! dum defpicis omnb, 
Dumque tibi cft odio mca fiftula, dumque capcUae, 
Hirfutumquc fupercilium, promiflaque barba ; 
Nec curare de{im credis mortalia quemquam. 
Incipc Maenalios mccum, mea tibia, verfus. 
Saepibus in noftris parvam te rofcida mala, 
Dux ego vcfter cram, vidi cum matre legcntcm : 
Altcr ab undecimo tum me jam ccperat annus j 
Jam fragilis potcram a tcrr^ contingcre ramos. 
Ut vidi, ut perii, ut me malus abftulit error! 
Incipe Maenalios mccum, mea tibia, vcrfus. 
Nunc fcio, quid fit Amor : duris in cotibus illum 
Aut Tmaros, aut Rhodopc, aut cxtremi Garaman- 
tcp. 



dO B U C O L I C A, V. 45. 

Ncc generis noftri puerum nec fanguinis, edunt. 
Incipe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
Saevus Amor docuit gnatorum fanguine matrem 
Conmaculare manus : crudelis tu quoque, mater. 
Crudelis mater magis, an puer inprobus ille ? 
Inprobus ille puer; crudelis tu quoque, mater. 
Indpe Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
Nunc et ovis ultro fugiat lupus ; aurea durae 
Mala ferant quercus; narciffo floreat alnus) 
Pinguia corticibus fudent e\e&rz myricaej 
Cantent et cycnis ululae ; fit Tityrus Orpheus 5 
Orphcus in filvis, inter delphinas Arion. 
Incipc Maenalios mecum, mea tibia, verfus. 
Omnia vel medium fiant mare. Vivite, filvae I 
Praeceps aerii fpecul^ de montis in undas 
Deferar; cxtremum hoc munus morientis habeto. 
Define Maenalios, jam define, tibia, verfus. 

Haec Damon : vos, quae refponderit Alphefiboeus, 
Dicite, Pieridcs; non omnia polfumus omnes. 

ALPHESIBCEUS. 

Effer aquam, et moUi cinge haec altaria vittii ; 
Verbenasquc adole pinguis, et mafcula tura; 
Conjugis ut magicis fanos avertere facris 
Expcriar fenfus: nihil hic nifi carmina defunt. 
Ducitc ab urbc domum, mca carmina, ducite 

Daphnin. 
Carmina vel coclo polfunt deducere Lunam; 
Carminibus Circe focios mutavit Ulixi; 



f.71. ECLOGA VIII. 31 

Frigidus in pratis cantando rumpitur anguis. 
Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite 

Daphnin. 
Tei%a tibi haec primum, triplici diverfa colore, 
Licia drcumdo ) terque hanc altaria circum 
Effigiem duco; numero deus inpare gaudet. 
Ducite ab urbe domum^ mea carmina, dudte 

Daphnin. 
Nede tribus nodis temos, Amarylli, coloresj 
Nede, Amarylli, modo; et, Veneris, dic, vincula 

nedo. 
Ducite ab urbe domum, mea carmina, dudte 

Daphnin. 
Limus ut hic durefdt, et haec ut cera liquefdt, 
Uno eodemque igni ^ fic noftro Daphnis amore. 
Sparge molam, et fragilis incende bitumine lauros. 
Daphnis me malus urit: ego hanc in Daphnida 

laurum. 
Dudte ab urbe domum, mea carraina, dudte 

Daphnin. 
Talis amor Daphnin, qualis, quum feffa juvencum 
Fer nemora atque altos quaerendo bucula lucos 
Fropter aquae rivum viridi procumbit in ulv^, 
Perdita, nec ferae meminit decedere no6ti ; 
Talis amor teneat, nec fit mihi cura mederi. 
Dudte ab urbe domum, mea carmina, ducite 

Daphnin, 
Has olim exuvias mihi perfidus ille rdiquit. 



32 B U C O L I C A, v. 92^ 

Pignora cara fui : qux nunc ego limine in ipCo, 
Terra, tibimando: debent hacc pignora Daphnin. 
Ducite ab urbe domum^ mea carmina, ducite 

Daplinin. • 

Has hcrbas, atque haec Ponto mihi leda venena, 
Ipfe dedit Mccris : nafcuntur plurima Ponto. 
His ego faepe lupum ficri, et fe condere filvis 
Mccrin, fxpe animas imis excire fepulcris, 
Atquc fatas alio vidi traducere meflis. 
Ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite 

Daphnin. 
Fcr cineres, Amarylli, foras, rivoque fluenti 
Transque caput jace; nec refpexeris: his cgo 

Daphnin 
Adgrediar : nihil ille deos, nil carmina, curat. 
Dudte ab urbe domum, mea carmina, ducitc 

Daphnin. 
Adfpice : conripuit tremulis altaria flammis 
Sponte fuA, dum ferre moror, cinis ipfe. Bonum fit f 
Nefcno quid certe eft 3 et Hylax in limine latrat. 
Credimus ? an, qui amant, ipfl flbi fomnia flngunt .^ 
Paicite, ab urbe venit, jam parcite, carmina,. 

Daphnis. 



•^ 



ECL06AIX. 33 



ECLOGA IX. 
MCBRIS. 

LTCIDA8. M(ERI8. 
LTCIDA8. 

Quo te, Mceri, pedes? an, quo yia ducit, in 
urbem? 

M(ERIS. 

O Lycida, vivi pervenimus, advena nofbi, 
Quod numquam veriti fumus, ut pofleflbr agelli 
Diceret, Haec mea funt: veteres migrate coloni. 
Nunc vidi, triftis quoniam Fors omnia verfat, 
Hos illi (quod nec bene vertat) mittimus haedos. 

LTCIOAS. 

Certe equidem audieram, qu^ fe fubducere coUes 
Incipiunt, mollique jugum demittere clivo, 
Ufque ad aquam> et veteres, jam fradta cacumina, 

fagos, 
Onmia carminibus veftrum fervaffe Menalcan. 

MOBBIS. 

Audieras, et fama fiiit -, fed carmina tantum 
Nofira valent, Lycida, tela inter Martia, quantum 
Chaonias dicunt^ aquil^ veniente, columbas. 



M B.UCOLICA, T. 14. 

Qnod, nifi me quicamque novas incidere lids 
Ante finiftra cav^ monuiiret ab iiice cornix, 
Nec tmu hic Moeris, nec viveret ipfe Menalcas. 

I.YC1DA8. 

Heu ! cadit in quemquam tantom fcelus ? heo, tna 

nobis 
Paene fimul tecum folatia rapta^ Menalca ! 
Gtuis canerct Nyropbas? quis humum florentibos 

herbis 
Spargeret? aut viridi fontis induceret umbri? 
Vel, quae fublegi tacitus tibi carmina nuper, 
Quum te ad delicias ferres, Amaryllida, nofiras? 
Tityre, dum redeo, brevis eft ^-ia, pafce capellasj 
Et potum paftas age, Tityrcj et inter agendum 
Occurfare capro, comu ferit ille, caveto. 

MCERIS. 

Immo hasc, quae Varo nec dum perfeda canebat. 
Vare, tuum nomen (fuperet modo Mantua nobis; 
Mantua, vae miferae nimium vicina Cremonae !) 
Cantantes fubiime ferent ad fidera cycni, 

LTCIDAS 

Sic tua Cymeas fiigiant examina taxos; 
Sic cytifo paftae diftendant ubera vaccae: 
Incipe, fi quid habes. £t me fecere poetam 
Pierides; funt et mihi carmina : me quoquedicunt 
Vatem paftores^ fed non ego credulus illis. 
Nam neque adhuc Vario videor, nec dicere Cinn^ 
Digna^ fed argutos inter ftrepere anfer olores. 



/\ 



T. 37. ECLOGA IX. 35 

MCERIS. 

Id quidem ago; et tacitus, Lycida, mecum ipfe 

voluto, 
Si valeam meminifle : neque eft ignobile carmen. 
Huc ades^ o ! Galatea : quis ed nam ludus in undis ? 
Hic ver purpureum; varios hic flumina circum 
Fundit humus flores^ hic candida populus antro 
Inminet^ et lentae texunt umbracula vites. - 
Huc ades : infani feriant (ine litora fludus. 

LYCIDAS. 

Quid, quae te pur^ folum fub no6te canentem 
Audieram ? numeros memini, fi verba tenerem. 

MCERIS. 

Daphni^ quid antiquos (ignorum fufpicis ortus ? 
Eccel Dionaei procefiit Caefaris aHrum: 
Aftrum, quo fegetes gauderent frugibus; et quo 
Duceret apricis in coUibus uva colorem. 
Infere, Daphni, piros : carpent tua poma nepotes. 
Omnia fert aetas, animum quoque. Saepe ego 

longos 
Cantando puerum memini me condere foles : 
Nunc oblita mihi tot carmina : vox quoque Moerin 
Jam fiigit ipfa : lupi Mcerin videre priores. 
Sed tamen ifla fatis referet tibi faepe Menalcas. 

LTCIDAS. 

Cauflando noilros in longum ducis amores : 

£t nunc omne tibi (bratum filet aequor; et omnes^ 

Adfpicel ventofi ceciderunt murmuris aurae. 



36 BUCOLICA, T.59. 

Hinc adeo media eft nobu via^ namqne fepulcmin 
Incipit adparere Bianoris: h:c, ubi denias 
Agricols flringunt frondes, hic, Maeri^ canainus; 
Hic haedos depone^ tamen veniemus in urbcm: 
Aut, fi, nox pluviam ne conligat ante, yeremur, 
Cantantes licet ufque (mihus via laedat) eamus: 
Cantantes ut eamus, ego hoc te fafce levabo. 

M(ERIS. 

Define plura, puer; et, quod nunc inflat, agamus: 
Carmina tum melius, quum venerit ipfe, canemus. 



ECLOGA X. 

GALLUS. 

ExTREMUM hunc, Arethufa, mihiconcede laborem. 
Pauca mco Gallo, fed quae legat ipfa Lycoris, 
Carmina funt dicenda : neget quis carmina Gallo? 
Sic tibi, quum fiudus fubterlabere Sicanos, 
Doris amara fuam non intermifceat undam. 
Incipe: follicitos Galli dicamus amores, 
Dum tenera adtondent fimae virgulta capellae. . 
Non canimus furdis: refpondent onmia filvae. 

Quae nemora, aut qui vos faltus habuere, puellae 
Naidcs, indigno quum Gallus amore perirct? 
Nam neque Pamafi vobis juga, nam neque Pindi 
UUa moram fecere, neque Aonie Aganippe. 



V. 13. E C L O G A X. 3? 

L iom etiam lauriy etiam flevere mjricse; 
Finifer illam etiam, fol^ fub rupe jacentemy 
Maenalus ct gelidi fleverunt faxa Lycaei. 
Stant et oves circum; noflri nec poenitet illas; 
Nec te pGcniteat pecoris, divine poeta : 
£t formofus oves ad flupdna pavit Adonis. 
Venit et upilio; tardi venere bubulci; 
Uvidus hibemi venit de glande Menalcas. 
Omnes» Und^ amor ifte, rogant, tibi ? Venit ApoUo : 
Galle, quid infanis? inquit: tua cura, Lycoris, 
Perque nives alium perque horrida caftra fecuta efl. 
Venit et agrefli capitis Silvanus honore, 
Florentis f^rulas et grandia lilia quaflans, 
Pan, deus Arcadiae, venit : quem vidimus ipfi 
Sanguinds ebuli bacds minioque rubentem. 
Ecquis erit modus? inquit: Amornon talia curat: 
Nec lacrimis cruddis Amor, nec gramina rivis, 
Nec cytifo faturantur apes, nec fironde capdlae. 
Triflis at ille : Tamen cantabitis, Arcades, inquit> 
Montibus haec veflris ; foli cantare periti 
Arcades. O mihi tum quam molliter oila quiefcant, 
Veftra meos olim fl fiflula dicat amores! 
Atque utinam ex vobis unus, veflrique fuiflem 
Aut cuilos gregis, aut maturae vinitor uvael 
Certe, ^ve mihi Phyllis, iive eiTet Am^mtas, 
Seu quicumque furor, (quid tum, ii fufcus Amyntas? 
£t nigrae violae funt, et vaccinia nigra) 
Mecum inter falices lent4 fub vite jaceret; 



38 B U C O L 1 C A, V. 41. 

Scrta mihi Phyllis legeret, cantaret Amyntas. 
Hic gelidi fontes; hic moUia prata, Lycori; 
Hic nemus : hic ipfo tecum confumerer aevo. 
Nunc infanus amor duri te Martis in armis, 
Tela inter media, atque adverfos detinet hoftis. 
Tu procul a patri^ (ncc fit mihi crcdere tantum f) 
Alpinas, ah dura ! nives, et frigora Rheni, 
Me fine fola vides. Ah te ne frigora laedant! 
Ah tibi ne teneras glacies fecet afpera plantas ! 
Ibo, et, Chalcidico qu^e funt mihi condita verfu 
Carmina, pailoris Siculi modulabor aveni. 
Certum eft in filvis, inter fpelaea ferarum, 
Malle pati ; tenerisque meos incidere amores 
Arboribus: crefcent illae; crefcetis, amores. 
Interea mixtis luilrabo Maenala Nymphis, 
Aut acres venabor apros : non me ulla vetabunt 
Frigora Parthenios canibus circumdare faltus. 
Jam mihi per rupes videor lucosque fonantis 
Irej libet Partho torquerc Cydoniatx>mu 
Spicula: tamquam hsec fint nollri medicina furoris, 
Aut deus ille malis hominum mitefcere difcat. 
Jam nequeHamadryades rurfum, nec carmina nobis 
Ipfa, placent j ipfae rurfum, concedite, filvae. 
Non illum nollri pofiunt mutare labores -, 
Nec, G, frigoribus mediis Hebrumque bibamus, 
Sithoniasque nives liiemis fubeamus aquofae: 
Nec fi, quum moriens alti liber aret in ulmq, 
^thiopum verfemus ovis fub fidere Cancri. 



v.Cg. ECLOGA X. 39 

Omnia viDcit Amor; et nos cedamus Amori. 

Haec lat erit, divx, veftrum ceciniflfe poetam, 
Dum fedet^ et gradli fifcellam texit hibifco^ 
Pierides: vos hacc facietis maxima Gallo; 
GallOf cujus amor tantum^mihi crefcit in horas, 
Quantum vere novo viridis fe fubjicit alnus. 
Surgamus: folet effe gravis cantantibus umbra; 
Juniperi gravis umbra : nocent et frugibus umbrac 
Ite domum, iaturae, venit Hefpenis, ite, capells. 



P. VIRGILII MARONIS 

GEORGICON 

LIBER PRIMUS. 
AD C. CILNIUM M^CENATEM. 



GEORGICON L 

QuiD faciat laetas fegetes, qao fidere terram 
Vertere, Maecenaii, ulmisque adjungere vites^ 
Conveniat; qus cura boum, qui cultus habendo 
Sit pecori^ apibus quanta experientia parvis: 
Hinc canere indpiam. VoSy o clariffima mundi 
Numinal labentem ooelo quae dudtis annum > 
lAber, et alma Ceres; veiho fi munere tellus 
Chaoniam pingui glandem mutavit ariftl» 
Poculaque inventis Acheloia mifcuit uvisj 
£t vos, agrefium praefentia numina, Fauni, 
Ferte fimul Faimique pedem Dryadesque puellae : 
Munera vefira cano. Toque o^ cui prima £raien- 
tem 



42 GEORGICON, ?. 13. 

Fudit equnm, magoo tellus percufla tridenti» 
Neptunel et^ cultor nemorum, cui pingliia Ceae 
Ter centum nivei tondent dumeta juvenci: 
Ipfe, nemus iinquens patrium faltusque Lycaa, 
Van, ovium cuflos^ tua ii tibi Maenala curae^ 
Adiis^ oTegeaeel favens; oleaeque Minerva 
Inventrix^ uncique puer monftrator aratri; 
£t teneram ab radice ferens, Silvane^ cupreiTum : 
Dique deaeque onmes, ftudium quibus arva tueri; 
Quique novas alitis non ullo femine fruges; 
Ctuique fatis largum coelo demittitis imbrem. 
Tuque adeo, quem mox quae (int habitura deorum 
Concilia> incertum efl : urbisne invifere^ Caefar, 
Terrarumque velis curam, et te maxumus orbis 
Audorem, fhigum tempeilatumque potentem, 
Adcipiat^ cingens mateml tempora myrto; 
An deus immenii venias maris, ac tua nautae 
Numina fola colant, tibi ferviat ultima Thule, 
Teque (ibi generum Tethys emat omnibus undis; 
Anne novum tardis iidus te menfibus addas, 
Qu& locus £rigonen inter Chelasque fequentis 
Panditur: ipfe tibi jam brachia contrahit ardens 
ScorpioSy et coeli juM plus parte reliquit : 
Quidquid eris; nam te nec fperent Tartara regem^ 
Nec tibi regnandi veniat tam dira cupido; 
(Quamvis Elyiios miretur Graecia campo8> 
Nec repetita fequi curet Proferpina matrem) 
Da facilem curfum^ atque audacibus adnue cceptis ; 



V.41. LIB. 1. 43 

Ignarosque viae mecum miferatus agreflis^ 
Ingredere, et votis jam nunc afluefce vocari. 

Vere novo^ gelidus canis quum montibus humor 
liquitnr, et, Zephyro putris, fe gleba refolvit, 
Depreflb incipiat jam tum mihi taurus aratro 
Ingemere, et fulco adtritus fplendefcere vomer. 
Illa feges demum votis refpondet avari 
Agricolse, bis quae folem, bis frigora, fenfiti 
Illius inmeniae ruperunt horrea mefTes. 
At prius, ignotum ferro quam fcindimus squor, 
Vent/08 et varium cpeli praedifcere morem 
Cura fit, ac patrios cultusque habitusque locorumi 
£t quid quaeque ferat regio, et quid quaeque recufet. 
Hic fegetes, illic veniunt felicius uvae ; 
Arborei fetus alibi, atque injuffa virefcunt 
Gramiua. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores, 
India mittit ebur, moUes fua tura Sabaei ? 
At Chalybes nudi ferrum, virofaque Pontus 
Caflorea, £liadum palmas £piros equarum. . 
Continuo has leges, aetemaque fcedera, certis 
Inpofuit N^tura Jocis, quo tempore primum 
Deucalion vacuum lapides jadavit in orbem^ 
Unde homines nati, durum genus. £rgo age, terras 
Pingue folum primis extemplo a menfibus anni 
Fortes invertant tauri, glebasque jacentis 
Pulverulenta coquat maturis folibus aeilas. 
At, ii non fuerit tellus fecunda, fub ipfum 
Ardurum tenui fat erit fufpendere fulco: 



44 GEORGICON, v.69. 

IUic, officiant laetis ne frugibus herbae^ 
Hic^ fierilem exiguus ne deferat humor arenam. 
Altemis idem tonfas ceflare novalis, 
Et fegnem patiere fitu darefcere campum. 
Aut ibi flava feres, mutato fidere, farra, 
Unde prius Istum filiqu^ quaffante legumen, 
Aut tenuis fetus viciae, trifiisque lupini 
Sufhileris fragiles calamos filvamque fonantem. 
Urit enim lini campum feges, urit avenae; 
Urunt Lethaeo perfiifa papavera fomno. 
Sed tamen alternis facilis labor : arida tantum 
Ne faturare fimo pingui pudeat fola; neve 
Efietos cinerem inmundum jadare per agros. 
Sic quoque mutatis requiefcunt fetibus arva: 
Nec nulla interea eft inaratae gratia terrse. 
Saepe etiam fierilis incendere profuit agros, 
Atque levem ftipulam crepitantibus urere flammis : 
Sive inde occultas vires, et pabula terrae 
> Hnguia concipiunt; five illis omne per ignem 
Excoquitur vitium, atque exfudat inutilis humor: 
Seu pluris calor ille vias et caeca relaxat 
Spiramenta, novas veniat qul fuccus in herbas; 
Seu durat magis, et venas adffaingit hiantis: 
Ne tenues pluviae, rapidive potentia folis 
Acrior, aut Boreae penetrabile frigus adurat. ' 
Multum adeo, raflris glebas qui frangit inertis, 
Vimineasque trahit crates, juvat arva; neque illum 
Flava Ceres alto noquidquam fpedat Oljmpo ; 



yf.gj. LIB. I. 45 

£t qai, profciflb quse Aifcitat aequore terga> 
Rurfus in obliquum verfo perrumpit aratro^ 
Exercetque frequens telluremy atque imperat arvis. 

Humida folftitia atque hiemes optate ferenas, 
Agricolae; hibemo laetiifima pulvere farra, 
Laetos ager : nullo fe tantum Myfia culto 
Jadat, et ipfa fuas mirantur Gargara meflis. 
Quid dicam^ jado qui femine comminus arva 
Infequitur^ cumulosque ruit male pinguis arenae? 
Deinde fatis fiuvium inducit, rivosque fequentis? 
£t> quum exuihis ager morientibus aeftuat herbis^ 
Ecce! fupercilio clivofi tramitis undam 
Hicit ? illa cadens raucum per levia murmur 
Saxa ciet, fcatebrisque arentia temperat arva. 
Quid, qui> ne gravidis procumbat culmus ariflis, 
Luxurlem fegetum tener^ depafcit in herbi, 
Quum primum fulcos aequant fata? quique paludis 
Conle6hmi humorem bibulll deducit arenl? 
Praefertim> incertis fi menfibus amnis abundans 
£xit^ et obdu^ late tenet omnia limo: 
Unde cavae tepido fudant humore lacunae. 

Nec tamen, haec quum fint hominumque boum- 
que labores 
Verfando terram experti, nihil inprobus anfer, 
Str^rmoniaeque grues, et amaris intuba fibris, 
Officiunt, aut umbra nocet. Pater ipfe colendi 
Haud facilem effe viam voluit j primusque per artem 
Movit agros, curis acuens mortalia corda; 



46 GEORGICON, v. 124. 

Nec torpere gravi paifus fua regna vetemo. 
Ante Jovcm nulli fubigebant arva coloni : 
Ne iignare quidem aut partiri limite campum 
Fas crat: in medium qusrebant ; ipfaque tellus 
Omnia liberius, nullo pofcente, ferebat. 
lUc malum virus ferpcntibus addidit atris, 
Praedarique lupos juflit, pontumque moveri; 
Mellaquc dccuffit foliis, ignemque removit, 
£t paffim rivis currentia vina repreffit: 
Ut varias ufus mcditando cxtundcrct artis 
Paullatim, ct fulcis frumcnti quaercret hcrbam; 
Ut filicis vcnis ablirufum excudcret igncm. 
Tunc alnos fluvii primum fcnfere cavatas; 
Navita tum ficllis numeros et nomina fccit, 
neTadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arfton. 
Tum laqueis captare fcras, ct fallere vifco, 
Inventimi, ct magnos canibus circumdarc faltus: 
Atque alius latum fund^ jam verbcrat amncm, 
Alta pctens pclagoque alius trahit humida lina. 
Tum ferri rigor, atquc argutac lamina fcrrae -, 
(Nam primi cuneis fcindebant fiffilc lignum) 
Tum variae venere artcs: labor omnia A^icit 
Inprobus, et duris urguens in rebus cgcfias. 
Prima Ceres ferro mortalis vcrtcrc tcrram 
Infiituit; quum jam glandes atque arbuta facrae 
Dcficcrent filvae, ct vidum Dodona negaret. 
Mox ct frumentis labor additus ; ut mala cukuos 
Efiet robigo^ fegnisque horreret in arvis 



\ 



V.152. LIB. I. 47 

Carduus: intereunt fegetes; fubit afpera filva, 
Lappacque tribulique ; interque nitentia culta 
Infelix loliuro, et fteriles dominantur avenae. 
Quod, nifi et ad£duis terram infedabere raftris, 
Et fonitu terrebis aves, et ruris opad 
Falce premes umbras, votisque vo<:averis imbrem : 
Heu! magnum alterius fruflra fpedabis acervum, 
Concufs^que famem in filvis folabere quercu. 

Dicendum et, quae iint duris agreilibus arma 3 
Quis fine nec potuere feri, nec furgere, mefles. 
Vomis, et inflexi primum grave robur aratri, 
Tardaque Eleuiinae matris volventia plauffara, 
Tribulaque, traheaeque, et iniquo pondere raftri : 
Virgea praeterea Celei vilisque fupellex, 
Arbuteae crates, et myftica vannus lacchi. 
Omnia quae multo ante memor provifa repones, 
Si te digna manet divini gloria ruris. 
Continuq in filvis magni vi flexa domatur 
In burim et curvi formam adcipit ulmus aratri; 
Huic a flirpe pedes temo protentus in odo ; 
Binae aures, duplici aptantur dentalia dorfo. 
Caeditur et tilia ante jugo levis, altaque fagus 
Stivae, quae currus a tergo torqueat imos^ 
Et fufpenia focis explorat robora fumus. 

Foflum multa tibi veterum praecepta referre; 
Ni refugis, tenuisque piget cognofcere curas. 
Area cum primis ingenti aequanda cylindro, 
£t vertenda manu, et cret^ folidanda tenaci; 



46 GE0R6IC0N, vABO. 

Nc fubeant herbae, ncn polvere vida fadfcat: 
Tum variae inludant pcftcs: faepc exiguus mus 
Sub terris pofuitque domos atquc horrea fedt; 
Aut oculis capti fodere cubilia talpae; 
Invcntusquc cavis bufo, et qiue plurima terrae 
Monflra ferunt; populatquc ingentem farris accr- 

vum 
Curculio, atque inopi mctuens formica fcnedx. 

Contcmplator itcm, quum fc nux phirima filvis 
Induet in florem, et ramos curvabit olcntis : 
Si fupcrant fctus^ paritcr frumenta fcquentur, 
Magnaquc cum magno vcniet tritura calore : 
At, fi luxuri^ foUorum exubcrat umbra, 
Ncquidquam pinguis palei tcret arca cuhnos. 
Scmina vidi cquidcm multos mcdicare ferentes^ 
£t nitro prius ct nigrl pcrfundere amurcl^; 
Grandior ut fctus iiliquis faUacibus cilet: 
At, quamvis igni cxiguo propcrata maderent, 
Vidi leda diu, ct multo fpcdata bbore, 
Degenerare taroen; ni vis humana quot annis 
Maxuma quxque manu legeret : (ic omnia fatis 
In pejus fluerc, ac retro fublapfa rcferri. 
Non aliter, quam qui adverfo vix flumine lembum 
Remigiis fubigit, fi brachia forte remifit, 
Atque illum in pracceps prono rapit al\ eus amni. 

Pneterea, tam funt Ar6hiri fidera nobis, 
Hsdorumquc dies fer\'andi, ct hicidus Anguis, 
Quam quibus in patriam ventofa pcr aequora vcdis 



V.207 LIB. I. 4d 

Pontus, et oftriferi fauces tentantur Abydi. 
I/ibra dic fomnique pares ubi fecerit horas, 
£t medium luci atque umbris jam dividit orbem; 
Exercete, viri, tauros, ferite hordea campis, 
Ufque fub extremum brumae intradabilis imbrem. 
Nec non et lini fegetem, et Cereale papaver, 
Tempus humo tegerc, et jamdudum incumbere 

raftris; 
Dum ficci tellure licet, dum nubila pendent. 
Vcrc fabis fatio : tum te quoque, Medica, putres 
Adcipiunt fulci, et milio venit annua cura : 
Candidus auratis aperit quum cornibus annum 
Taunis, ct averfo cedens Canis occidit aflro. 
At, ^ triticeam in meflem robuftaque farra 
Exerccbis humum, folisque inflabis ariftis 5 
Antc tibi Eoae Atlantides abfcondantur, 
Goofiaquc ardentis decedat ftella Coronae, 
Dcbita quam fulcis conmittas femina, quamque 
Invitae properes anni fpem credere terrae. 
Multi ante occafura Maiae coeperej fed illos 
Exfpedata feges vanis elufit ariftis. 
Si vero viciamque feres, vilemque fafelum, 
Ncc Pelufiacae curam adfpemabere lentisj 
Haud obfcura cadens mittet tibi (igna Bootes : 
Indpe, ct ad medias fcmentem extende pruinas. 

Idcirco, certis dimenfum partibus, orbem 
Pcr duodena regit mundi Sol aureus aftra. 
Quinque tcnent caelum zonac j quarum una corufco 



Sp G E O R G I C O N, V, 234. 

Scmpcr folc rubens, et tonida femper ab igni: 
Quam circum extrcmae dextra lacv^uc .trahuntur, 
CainileA glacie concreta*, atquc irabribus atris. 
Has intcr mcdiamquc dua% mortalibus aegris 
Munerc concelfx divom: via feda per ambas, 
Obliquus quA fe fignorum vertcret ordo. 
Mundus ut ad Scytiiiam Rhipaeasquc arduus ards 
Confurgit, prcmitur Libyae devexus in Auftros. 
Hic vcrtcx nobis fempcr fublimis; at illum, 
Sub pedibus, Styx atra vidct Manesque profundi. 
Maxumus hic tiexu iiuuofo elabitur Anguis 
Circum peniuc duas, in morem fluminis, Ardos > 
Arrtos Occani mctuentis xquore tingui. 
Illic, ut pcrhibcut, aut intempefta filet nox 
ScmjKr, ct obtcntl dcnfcntiu- noiftc tencbrae j 
Aut rcdit a nobis Aurora, dicmque reducit: 
Nos(iuc ubi primus cquis Oriens adHavit anhelis, 
Illis fcra rul)cns adcendit lumina Vefper. 
Ilinc tcm|)elblcs dubio pncdifccrc coelo 
l\>irumus, hinc mcllisquc dicm tempusquc ferendif 
Et (luando inlidum remis inpcllcre marmor 
Conveniat; quando armatas dcilucere clallis; 
Aul tcmpeftivam in filvis evertere pinum. 

Ncc fmllra liguorum obitus fix^culamiu" et ortu:)» 
Tcmporibusque parem diverfis quatuor annum. 
Frigidus ngricolam fi quando continct imber, 
^lulta, forcnt qux mox coelo properanda fereno^ 
Maturare datur: durum procudit arator 



V.262. LIB. I. 61 

Vomcris obtufi dentem; cavat arbore lintresj 
Aut pecori fignum aut numeros inpreffit acervis. 
Exacuunt vallos alii furcasque bicornis, 
Atque Amerina parant lentiE retinacula viti. 
Nunc facilis rubc^ texatur fifcina virg^ ; 
Nunc torrete igni fruges, nunc frangite faxo, 
Qutppe etiam feftis quaedam exercere diebus 
Fas et jura finunt: rivos deducere nulla 
Religio vetuit, fcgcti praetendere faepem, 
Infidias avibus moliri, incendere vepres, 
Balantumque gregem fluvio merfare falubri. 
Sxpe oleo tardi cofias agitator afclli, 
Vilibus aut onerat pomis; lapidemque revertens 
Incufum, aut atrac raaiTam picis, urbc reportat. 

Ipfa dies alios alio dedit ordine Luna 
Feliccs opcrum : quintam fuge; pallidus Orcus, 
Eumenidcsquc fata : tum partu Terra ncfando 
Cceumque, lapetumque creat, faevumqucTyphoea, 
Et conjuratos coelum refcindere fratres. 
Ter funt conati inponere Pelio Oflam 
Scilicet, atque OflTae frondofum involvcre Olym- 

pum: 
Ter pater cxftru6tos disjecit fulmine montis. 
Septuma poft decumam felix, et ponere vitcm, 
£t prenfos domitare boves, et licia telac 
Addere : nona fugae melior, contraria furtis. 

Multa adeo gelidA melius fe node dederc, 
Aut quum fole novo terras inrorat Eous. 



^i GEORGICON, T.289. 

Nodc lcvcs melius IHpulae, noac arida prata, 
Tondcntur^ nodes lcntus non dcficit humor. 
Et quidam feros hibemi ad luminis igncs 
Pcrvigilat, fcrroquc faces infpicat acuto: 
Intcrca, longum cantu folata laborcm, 
Arguto conjunx pcrcurrit pcdinc tclas; 
Aut dulcis mufti Volcano dccoquit humorem, 
Et foliis undam trcpidi dcfpumat ahcni. 

At rubicunda Ccrcs mcdio fucciditur aeftu, 
Et mcdio toftas aeflu terit area frugcs. 
Nudus ara, fere nudus^ hicms ignava colono. 
Frigoribus parto agricolae plerumque fruimtur, 
Mutuaque inter fe laeti convivia curant. 
Invitat genialis hiems, curasquc rcfolvit : 
Ccu preflae quum jam portum tctigcre carinae, 
Puppibus et laeti nautae inpofucrc coronas. 
Scd tamen et qucmas glandes tum ftringcre tcmpus, 
Et lauri baccas, oleamquc, crucntaquc m^rrta: 
Tum gruibus pedicas et retia ponere ccrvis, 
Auritosque fequi lepores ; tum figere damas, 
Stuppca torquentcm Balcaris vcrbera fundae; 
Quum nix alta jacet, glacicm quum ftumina tmdunt. 

Quid tcmpeftates audunmi et fidcra dicam ? 
Atquc, ubi jam breviorque dies ct mollior aeftas, 
Quae vigilanda viris ? vel, quum mit imbrifcmm 

vcr, 
Spicca jam campis quum meflis inhormit, et quum 
Frumcnta in viridi ftipul^ la^tentia turgucnt? 



V.315. LIB. I. 53 

Saepe cgo, quum flavis meflbrcm induceret anis 
Agricola, ct fragili jam ftringeret hordea culmo, 
Omnia ventorum concurrere proclia vidi ; 
Quae gravidam late fegetem ab radicibus imis 
Sublime expulfam cruerent: ita turbine nigro 
Ferret hiems culmumque levem flipulasque vo- 

lantis. 
Saepe etiam inmenfum coclo venit agmen aquarum, 
Et fcedam glomerant tempeftatem imbribus atris 
Conle^ ex alto nubes : ruit arduus aether^ 
Et pluvi^ ingenti fata laeta boumque Libores 
Diluit; inplentur foflae, et cava flumina crefcunt 
Cimi fonitu ; fenxtque fretis fpirantibus acquor. 
Ipfe Pater, medi^ nimborum in no6te, corufci!^ 
Fulmina molitur dextr^ j quo maxuma motu 
Tcrra tremit: fiigere ferae; et mortalia corda 
Per gentes humilis ftravit pavor: ille flagranti 
Aut Atho, aut Rhodopen, aut alta Ceraunia telo 
Dejicit; ingeminant auftri et denflfllimus imber; 
Nunc nemora ingenti vento, nunc litora, plangit. 

Hoc metuens, ccBli menfes et fidera fervai 
Frigida Satumi fefe quo ftella receptet; 
Quos ignis coeli Cyllenius erret in orbes. 
In primis venerare deos, atque annua magnae 
Sacra refer Cereri, laetis operatus in herbis, 
Extremae fub cafum hiemis, jam vere fereno. 
Tunc pingues agni, et tunc molliflima vina ; 
Tunc fomni dulces denfaeque in montibus urobrae. 



54 GEORGICON, v.343. 

Cunda tibi Cererem piibes agreftis adoret ; 
Cui tu lade favos et miti dilue BacchOf 
Terque novas circum felix eat hoflia fruges: 
Omnis quam choms et focii comitentur ovantes, 
Et Cererem clamorc voccnt in te^; ncque ante 
Falcem maturis quisquam fupponat ariflis> 
Quam Cereri, tort^ redimitus tempora quercu, 
Det motus incompofitos, et carmina dicat. 

Atque, haec ut certis poillmus difcere fignis, 
^ftusque, pluviasque, et agentis frigora ventosj 
Ipfe Pater ftatuit, quid menftrua Lima monereti 
Quo figno caderent auftri; quid faepe videntes 
Agricolae proprius ftabulis armenta tenerent. 
Continuo, vcntis furgcntibus, aut freta ponti 
Incipiunt agitata tumefcerc, et aridas altis 
Montibus audiri fragor; aut refonantia longe 
Litora mifceri, et nemorum increbrefcere munnur. 
Jam fibi tum cur\*is male tempcrat unda carinis : 
Quum medio celeres revolant ex a^quore mergi, 
Clamoremque ferunt ad litora ; quumque marinae 
In ftcco ludunt fulicac; notasque paludes 
Deferit, atque altam fupra volat ardea nubem. 
Saepe etiam ftellas, vento inpendente, videbis 
Prxcipites coelo labi, nodisque per umbram 
Flammarum longos a tergo albefcere tradlus; 
Saepe levem paleam et frondes volitare caducas, 
Aut fumm^ nantis in aqu^ conludere plumas. 
At fiores de parte trucis quum fulminat^ et qaum 



V.371. LIB. I. 55 

Eurique Zephyrique tonat domus, omnia plenis 
Rura natant foflis, atque omnis navita ponto 
Humida vela legit. Numquam inprudentibus im- 

ber 
Obfuit : aut illiun furgentem vallibus imis 
Aeriae fugere grues; aut bucula, coelum 
Sufpiciens, patulis captavit naribus auras; 
Aut arguta lacus circumvolitavit hirundo; 
Et veterem in Hmo ranae cecinere qucrclam. 
Sacpius et teftis penetralibus extulit ova 
Angufhim formica terens iterj et bibit ingens 
Arcus; et, e paftu decedens agmine magno, 
Corvonim increpuit denfis exercitus alis. 
Jam varias pelagi volucres, et, quae Afia circum 
Dulcibus in ftagnis rimantur prata Cayftri, 
Certatim largos humeris infundere rores, 
Nunc caput objedlare fretls, nunc currere in undas, 
Et ftudio incalfum videas geftire lavandi. 
Tum comix plen^ pluviam vocat inproba voce, 
Et fola in ficc^ fecum fpatiatur aren^. 
Ne no^uma quidem carpentes penfa puellae 
Nefcivere hiemem : teft^ quum ardente viderent 
Scintillare oleum, et putris concrefcere fiingos. 

Nec minus ex imbri foles et aperta ferena 
Profpicere, et certis potcris cognofcere fignis : 
Nam neque tum ftellis acies obtufa vidctur, 
Nec, fratris radiis obnoxia, furgere Lunai 
Tenuia nec lanae per ccelum vcllcra ferri : 



56 GEORGICON, v.398. 

Non tepidum ad folem pennas in litore pandunt, 
Dile6tx Thetidi, alcyones; non ore folutos 
Inmundi memincre fues jadare maniplos. 
At nebulye magis ima petunt, campoque recum* 

buntj 
Solis et occafum fervans de culmine fummo 
Nequidquam feros exercet no6tua cantus. 
Adparet liquido fublimis in aere Nifus, 
Et pro purpureo pocnas dat Scylla capillo : 
Qu^cumque illa levem fugiens fecat aethera pennis, 
Ecce! inimicus, atrox, magno ftridore per auras 
Infequitur Nifus : quik fe fert Nifus ad auras, 
Illa levem fugiens raptim fecat aetliera pennis. 
Tum liquidas corvi prelfo ter gutture voces 
Aut quater ingeminant j et facpe cubilibus allis, 
Nefcio quik praster folitum dulcedine laeti, 
Inter fe in foliis flrcpitant j juvat imbribus aiftis 
Progeniem parvam dulcisque revifere nidos. 
Haud, equidem credo, quia fit divinitus illis 
Ingenium, aut rerum fato prudentia major: 
Verum, ubi tempeftas et coeli mobilis humor 
Mutavere vias, et Juppitcr, uvidus auftris, 
Denfet, erant quae rara modo, et, quae denla, re- . 

laxat; 
Vertuntur fpecies animorum, et pedora motus 
Nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat, 
Concipiunt : hinc ille avium concentus in agris, 
Et laetae pccudcs, et ovantes gutture corvi. 



V 424. L I B. I. 57 

Si vero folem ad rapidum^ lunasqne fequends 
Ordine, refpiciesj numquam te craftina fallet 
Hora, neque infidiis nodLs capiere ferenae. 
Luna, revertentes quum primum conligit ignis, 
Si nignim obfcuro conprenderit aera comu, 
Maxumus agricolis pelagoque parabitur imber: 
At, ^ virgineum fuffuderit ore ruborem, 
Ventus erit ; vento femper rubet aurea Phoebc. 
Sin ortu in quarto, namque is certiflimus audor, 
Pura, neque obtufis per coclum comibus ibit ; 
Totus et ille dies, et, qui nafcentur ab illo 
Exadum ad menfem, pluvi^ ventisque carebunt: 
Votaque fervati folvent in litore nautae 
Glauco, et Panopeae, et Inoo Melicertae. 

Sol quoque, et exoriens, et quum fe condit in 
undas, 
Signa dabit: folem certiilima figna fcquuntur, 
Et quae mane refert, et quae fiu-gentibus aflris, 
lUe ubi nafcentem maculis variaverit orbem, 
Conditus in nubem, medioque refugcrit ortu, 
Sufpedi tibi fint imbres; namque iirguet ab alto 
Arboribusque fatisque Notus pecorique finifter. 
Aut ubi fub lucem denfa inter nubila fefe 
Diverfi rumpent radii, aut ubi pallida furget 
Tithoni croccum linquens Aurora cubile; 
Heu I male tum mites defendet pampinus uvas: 
Tam multa in tedis crepitans falit homda grando. 
Hoc etiam, emenfo quum jam decedet Olympo, 



58 GEORGICON, \.45l. 

Profuerit merainKTe magis; nam fxpe videmus 
Ipfius in voltu varios errare colores : 
Caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros: 
Sin maculx incipient rutilo inmifcerier igni, 
Omnia tunc pariter vento nimbisque videbis 
Fervere : non illii quisquam me node per altum 
Irc, neque a terra moneat convellere funem. 
At fi, quum referetque diem condetque relatum, 
Lucidus orbis crit, fruftra terrebere nimbis, 
Et claro filvas cemes aquilone moveri. 

Denique, quid Vefper ferus vehat, unde ferenas 
Ventus agat nubes, quid cogitet humidas Aufler, 
Sol tibi figna dabit: Solem quis dicere falfum 
Audeat? Ille ctiam ca^s inflare tumultus 
Sacpc monet, fraudemque ct operUi tumefcere bella. 
Ille ctiam exflindo miferatus Caefare Romam; 
Quum caput obfcurii nitidum ferrugine tinxit, 
Inpiaquc actemam timuemnt faecula no^em. 
Tempore quamquam illo tellus quoque, ct aequora 

ponti, 
Obfcenique canes, inportunacque volucres, 
Signa dabant. Quoties Cyclopum efferverc in agros 
Vidimus, undantem ruptis foraacibus, ^tnam, 
Flammammque globos liquefadlaquc volvere faxa ! 
Amiomm fonitum toto Germania coclo 
Audiitj infolitis tremuemnt montibus Alpes. 
Vox quoque pcr lucos volgo exaudita filentis 
Ingens; et fimulacra, modis pallentia miris, 



Y.478. LIB. I. 59 

Vifa fub obfcurum noAisj pecudesque loquut», 
Infandum! filhmt amnes, terraeque dehifcuntj 
£t msftum inlacrimat templis ebur, aeraque fu* 

dant. 
Proluit, infano contorquens vertice, filvas 
Fluviorum rex Eridanus, camposque per onmis 
Cum (labulis armenta tulit. Nec tempore eodem 
Trillibus aut extis fibrae adparere minaces, 
Aut puteis manare cruor ceflavitj et altae 
Per no6tem refonare, lupis ululantibus, urbes. 
Non alias coelo ceciderunt plura fereno 
Fulguraj nec diri toties arfere cometae. 
Ergo inter fefe paribus concurrere telis 
Romanas acies itcrum videre Philippi : 
Nec fuit indignum fuperis, bis fanguine noflro 
EmathianTet latos Haemi pinguefcere campos 
Scilicet ! Et tempus veniet, quum finibus illb 
Agricola, incurvo terram molitus aratro, 
Exefa inveniet fcabr^ robigine pila, 
Aut gravibus rafirb galeas pulfabit inanis, 
Grandiaque efTofils mirabitur olfa fepulcris. 

Di patrii Indigetes, et Romule, Veflaque mater, 
Quae Tufcum Tiberim et Romana Palatia fervas, 
Hunc faltem everfo juvenem fuccurrere faeclo 
Ne prohibete ! Satis jam pridem fanguine nolbo 
Laomedonteae luimus perjuria Trojae. 
Jam pridem nobis coeli te regia, Caefar, 
Invidet, atque hominum queritur curare triumphos : 



A> GEORGICOX, t.JOS. 

Qmppe abi fas Tcrliiin atqoe oefas; toC bella pcr 

Tam multac foeknmi £K3eSy iu>q uUus aiatro 
Dignus hoDos; fquaknt abdudis arra coloQis, 
£t carrae rigidum talces coDflantur in enicm: 
Hinc moTct Euphiatcs, illinc Gcrmaniay bdltmi; 
Mcinz, ruptis intcr fc lcgibos, urbcs 
Arma frcmunt; IZTit toto Mars inpius orbe : 
Ut, quum carceiibus icfc effudcre quadrigar, 
Addunt in fpatia, et, frulba rctinacula tendcns, 
Fertur equis auriga, neque audit cumis habcnas. 



P. VIRGILII MARONIS 

GEORGICON 

LIBBR SECUNDUS. 



GEORGICON IL 

Hactenus anorum cultus, et fidera corU} * 
Nunc te, Bacche, canam, nec non (ilveftria tecum 
Virgulta, ct prolem tarde crefcentis oliva;. 
Huc, paler o Lenaee ! tuis hic omnia plena 
Muneribus : tibi pampineo gravidus au^mno 
Floret ager, fpumat plenis vindemia labris: 
Huc, pater.o Lenaee! venij nudataque mudo 
Tingue novo mccum dereptis crura cothurnis. 

Prindpio, arboribus vaiia eft natura creandis : 
Namque alix, nullis hominum cogcntibus, ipfae 
Sponte fu^ veniunt, camposque et flumina late 
Curva tenent: ut moUe filer, lentaeque geneftae, 
Populus, et glauc^ canentia fronde falida. 
Pars autem pofito furgunt de fcmine : ut altae 



62 GEORGICON, v. 15. 

Cadanes, nemorumque Jovi quae maxuma frondent 
^fculus atque, habitx Graiis oracula> quercus. 
Pullulat ab radice aliis denfiflima filva : 
Ut ccrafis ulmisque ; etiam Pamafia laurus 
Parva fub ingenti matris fe fubjicit umbr^. 
Hos Natura modos primum dedit; his genus omne 
Silvarum, fruticumque viret, nemorumque lacro- 
nim. 

Sunt alii, quos ipfc vi^ fibi reperit ufus. 
Hic plantas, tenero abfcindens de corpore matrum, 
Depofuit fulcis; hic ftirpes obruit ano, 
Quadrifidasque fudes, et acuto robore vallos: 
Silvarumque aliae preflbs propaginis arcus 
Exfpe^ant, et viva fu^ plantaria terrA : 
Nil radicis egent aliae ; fummumque putator 
Haud dubitat terrae referens mandare cacumcn. 
Quin et caudicibus fedis, mirabile didtu 1 
Truditur e ficco radix oleagina ligno. 
£t faepe alterius ramos inpune videmus 
Vertcrc in altcrius) mutatamque infita mala 
Ferre pirum, et prunis lapidofa rubefcere coma. 

Quare agite, o proprios generatim difcite cultus, 
Agricolae! fru6tusque feros moUite colendo^ 
Neu fegnes jaceant terrae. Juvat Ifmara Baccho 
Conferere, atquc oleii magnum veftire Taburnum. 
Tuque ades, inceptumque una decurre laborem, 
O decus I o famae merito pars maxuma noftrae, 
Maecenas 1 pelagoque volans da vela patenti. 



V.42. LIB. II. 63 

Non ego cunda meis ampledi verfibus opto; 
Non, mihi fi linguse centum fint, oraque centumf 
Ferrea vox: ades, ct primi lege litoris oram; 
In manibus terrae : non hic te carmine fi6to, 
Atque per ambages et longa exorfa, tenebo. 

Sponte fu^ qujc fe tollunt in luminis auras, 
Infecunda quidem, fed laeta et fortia, furgunt : 
Quippe folo natura fubell. Tamen haec quoque, 

fi quis 
Inferat, aut fcrobibus mandet mutata fubadis, 
Exuerint filvefbrem animum; cultuque frequenti 
In quascumque voces artis haud tarda fequentur. 
Nec non et fterilis, quae flirpibus exit ab imis, 
Hoc faciet, vacuos fi fit digefla per agros: 
Nunc altae frondes et rami matris opacant, 
Crefcentique adimunt fetus, uruntque ferentem. 

Jam, quae feminibus jaAis fe fufhilit arbos, 
Tarda venit, feris fadhira nepotibus umbramj 
Pomaque dcgenerant fuccos oblita priorcs; 
Et turpis avibus praedam fert uva racemos. 
Scilicet omnibus efl labor inpendendus; et omnes 
Cogendae in fulcum, ac mult^ mercede domandae. 
Sed truncis oleae melius, propagine vites 
Refpondent, folido Paphiae de robore myrtusj 
Plantis et durae coruli nafcuntur, et ingens 
Fraxinus, Herculeacque arbos umbrofa coronae, 
Chaoniique patris glandes; etiam ardua palma 
Nafcitur, et cafus abies vifura marinos. 



64 GEORGICON, r.6g. 

Inferitar vero et fetu nucis arbutus bonida; 
£t fieriles platani malos geflere valentis; 
Caflaneae fagus, omusque incanuit albo 
Flore piri, glandemque fues fregere fub ulmis, 

Nec raodus inferere atque oculos inponere fim- 
plex: 
Nam, qui fe medio trudunt de corticc gemmx, 
£t tenuis rumpunt tunicas, angufhis in ipfo 
Fit nodo fmus : buc aliena cx arbore germen 
Includunt, udoque docent inolefcerc libro. 
Aut rurfum enodes trunci refecantur, et alte 
Finditur in folidum cuneis via^ deinde feraccs 
Plants inmittuntur: nec longum tempus, et in- 

gens 
Exiit ad coelum ramis fclicibus arbos, 
Miraturque novas frondis et non fua poma. 

Practerca, genus haud unum, nec fortibus ulmis, 
Nec falici, lotoquc, neque Idxis cypariflis: 
Nec pingues unam in faciem nafcuntur oli^-acy 
Orchades, et radii, et amar^ paufla baccf^, 
Pomaque, et Alcinoi fllvae: nec furculus idem 
Crufhimiis Syriisque piris, gravibusque volemis: 
Non eadem arboribus pendet ^-indemia noflris, 
Quam Methymnaeo carpit de palmite Lefbos. 
Sunt Thafiae vitesj funt et Marcotides albae; 
Pinguibus hac terris habiles, levioribus illac; 
£t paffo Pfithia utilior; tenuisque Lageos, 
Tentatura pedes olim, vinduraque linguam; 



y.gS. LIB. II. 66 

Purpureae, precisque : et quo te carmine dicam, 
Rhastica ? nec cellis ideo contende Falernis. 
Sunt et Aminsae vites, firmiilima vina; 
Tmolus et adfurgit quibus, et rex ipfe Phanaeus) 
Argitisque minor^ cui non certaverit ulla, 
Aut tantum fluere, aut totidem durare per annos. 
Non ego te^ dis et menfis adcepta fecundis, 
Tranfierim> Hhodia; et tumidis, Bumafle> racemis. 
Sed neque^ quam multx fpecies^ nec, nomina quae 

fint, 
Efi numerusj neque enim numero conprendere re- 

fert: 
Quem qui fcire velit, Libyci velit aequoris idem 
Difcere quam multae Zephyro turbentur arenae; 
Aut, ubi navigiis violentior incidit Eurus, 
Noffe, quot lonit veniant ad litora fiudus. 

Nec vero terrae ferre omnes omnia pofiunt : 
Fluminibus fidices, craflisque paludibus alni, 
Nafcuntur; fieriles faxofis montibus omi : 
Litora myrteSs laetifilma : denique apertos 
Bacchus amat collis, aquilonem et frigora taxi. 
Adfpice et extremis domitum cultoribus orbem, 
Eoasque domos Arabum, pidosque Gelonos ; 
Divifae arboribus patriae: fola India nigrum 
Fert ebenum; folis efl turea virga Sabaeis. 
Quid tibi odorato referam fudantia ligno 
Balfamaque, et baccas femper frondentis acanthi? 
Quidnemora^thiopum, mollicanentialan^? • 



66 GEORGICON, t. 121. 

Vcllcraquc ut foliis depedkant tcnuia Scres ? 
Aut quos, Oceano propior^ gerit India lucos ? 
Extremi finus orbis; ubi aera vinccre fummum 
Arboris haud ulla: jadu potuerc fagittae: 
£t gens illa quidem fumtis non tarda pharctris. 
Media fert triltes fuccos tardumque faporem 
Felicis mali , quo non praefcntius ullum, 
Pocula fi quando faevae infccere nQvcrcae, 
Mifcueruntque herbas ct non innoxia vcrba, 
Auxilium venit, ac membris agit atra vencna. 
Ipfa tngcns arbos, facicmquc iimillima lauro; 
£t, ii non alium late jadaret odorcm, 
Laurus erat: folia haud ullis labcntia ventis; 
Flos ad prima tenax : animas ct olcntia Mcdi 
Ora fovent illo, et fcnibus medicantur anhelis. 
Scd ncque Medorum, filvae ditiflima, tcrra, 
Nec pulcher Gangcs, atque auro turbidus Hermus, 
Laudibus Italiae ccrtent; non Badtra, neque Indi, 
Totaque turiferis Panchaia pinguis arcnis. 
Haec loca non tauri, fpirantes naribus igncm, 
Invertere, fatis inmanis dentibus hydrij 
Ncc galeis denfisquc viriim feges horruit haflis: 
Scd gravidae frugcs ct Bacchi Mafficus humor 
Inplcvcrcj tcnentoleae, armentaque lata. 
Hinc bellator equus campo fefc arduus infcrtj 
Hinc albi, Clitumne, greges, .ct maxuma taun» 
Vidima, faepc tuo perfufi flumine facro, 
* Romanos ad tcmpla dedm doxere triurophosw 



T. 149. L I B. 11. 07 

Hic ver adfiduum» atque alienis menfibus aefbsi 
Bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbor. 
At rabidae tigres abfunt, et faeva leonum 
Senuna^ nec miferos fallunt aconita legentisj 
Nec rapit inmenfos orbis per humum, neque tanto - 
Squameus in fpiram tradu fe conligit anguis. 
Adde tot egregias urbis, operumque laboreni» 
Tot congefla manu praeruptis oppida faxis» 
Fluminaque antiquos fubterlabentia muros. 
An mare, quod fupra, memorem, quodque adluit 

infra? 
Anne lacus tantos ? te, Lari maxume, teque, 
Flu6Hbus et fremitu adfurgens, Benace, marino? 
An memorem portus, Lucrinoque addita claufhra ; 
Atque indignatum magnis flridoribus aequor, . 
Julia qu^ ponto longe fonat unda refufo» 
Tyrrhenusque fretis inmittitur aeftus Avemis? 
Haec eadem argenti rivos aerisque metalla 
Oftendit venis, atque auro plurima fluxit. 
Haec genus acre virilim, Marfos, pubemque Sa- 

bellam^ 
Adfuetumque malo Ligurem, Volfcosque verutos, 
Extulit) haec Decios, Marios, magnosque Camillos> 
Scipiadas, duros bello; et te, maxumc Caefar, 
QLvi, nunc extremis Aiia: jam vidor in oris^ 
Inbellem avertis Romanis arcibus Indiun. 
Salve, magna parens frugum, Satvimia tellus! 
Magna yirikn: tibi res antiquae laudis et artia 



«6 GEORGICON, t. 175. 

Ingredior, fan6tos aufus redudere fontisj 
Afcraeumque cano Romana per oppida carnien. 
Nunc locus arvorum ingeniisj qu» robora cui- 
que, 
Oois color, et quae fit rebus natiira ferendis. 
Difficiles primum terrae, collesque maligni, 
Tenuis ubi argilla, et dumofis calculus arvis, 
Palladi^ gaudent filv^ vivacis olivae. 
Indicio eft, tradu furgens oleafter eodem 
Plurimus, et flrati baccis filveilribus agri. 
At quac pinguis humus, duldque uligine laeta, 
Quique frequens herbis et fertilis ubere campus, 
Qualem faepe cav^ montis convalJe folemus 
Difpicere, huc fummis liquuntur rupibus amnes, 
Felicemque trahunt limum; quique editus audro^ 
£t filicem cur\4s invifam pafdt aratris; 
Hic tibi praevalidas olim multoque fluentis 
Suffidet Baccho vitis^ hic fertilis uvae, 
Hic laticis, qualem pateris libamus et auro, 
Inflavit quum pinguis ebiur Tyrrhenus ad aras, 
Landbus et pandis fumantia reddimu3 exta. 
Sin armenta magis fludium vitulosque tueri, 
Aut fetus oviura, aut ufentis culta capellas} 
Saltus, et faturi petito longinqua Tarenti, 
£t qualem infelix amifit Mantua campum, 
Pafcentem niveos herbofo flumine cycnos : 
Nonliquidi gregibus fontes, non gramina, deerunt; 
£t, quantum longis carpenl armcnta diebus. 



T.202. LIB. JL 69 

Exigui tantum gelidus ros no6te reponet. 

Nigra fcre ct preflb pingub fub vomere terra, 
£t cui putre folum, (namque hoc imitamur arando) 
Optuma frumcntis: non ullo ex aequore cemes 
Flura domum tardis decedere plaullra juvends: 
Auty unde iratus iilvam devexit arator^ 
£t nemora evertit multos ignava per annos, 
Autiquasque domos avium cum ftirpibus imis 
£ruit: illae altum nidis petiere relidis ; 
At rudis enituit inpulfo vomere campus. 
Nam jejuna quidem clivofi glarea ruris 
Vix humilis apibus cafias roremque miniftrat j 
£t tophus fcaber^ et nigris exefa chelydris 
Creta» negant alios aeque ferpentibus agros 
Dulcem ferre cibum, et curvas praebere latebras. 
Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris; 
£t bibit humorem^ et, quum vult^ ex fe i^ re- 

mittit ; 
Quaeque fuo viridi femper fe gramine veflit, 
Nec fcabie et fall^ laedit robigine ferrum, 
Illa tibi laetis intexet vitibus ulmos; 
Illa ferax oleo eft; illam experiere colendo 
£t facilem pecori^ et patientem vomeris unci. 
Talem dives arat Capua, et vicina Vefcvo 
Ora jugOy et vacuis Clanius non aequus Acerris. 

Nunc> quo quamque modo poifis cognofcere^ di- 
cam. 
Rara.fit, an fnpra morem fi denfa> requirasj 



70 GEORGICON, T.227. 

Altera fninientis quoniain favet, altera Baccho; 
Denfa magis Cercri, rariffima quaeque Lyaco ; 
Ante locum capies oculis, alteque jubebis 
In folido puteimi demitti, omnemque repones 
Rurfus humum, et pedibus funmias acquabis are- 

nas. 
Si deerunt, rarum, pecorique et vitibus almis 
Aptias, ul^pr erit: fin in fua poife negabunt 
Ire loca, et fcrobibus fuperabit terra repletis, 
SpiiTus agerj glebas cundantis crailaque terga 
Exfpeda, et validis terram profcinde juvends. 

Salfa autem tellus, et quae perhibetur amara, 
Frugibus infelix, (ea nec manfuefcit arando, 
Nec Baccho genus, aut pomis fua nomina fervat) 
Tale dabit fpecimen : tu fpiffo vimine qualos^ 
Colaque praelorum, fumoiis deripe tedis; 
Huc ager ille malus, dulcesque a fontibus undae, 
Ad plenum calcentur : aqua eludabitur omnis 
Scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae; 
At fapor indicium faciet, manifefhis et ora 
Triflia tentantum fenfu torquebit amaror. 

Pinguis itcm quae fit tellus, hoc denique pado 
Difdmus : haud umquam manibus jadata fatifdt, 
Sed picis in morem ad digitos lentefcit habendo. 
Humida majores herbas alit, ipfaque juflo 
Laetior : ah nimium ne fit mihi fertilis illa, 
Neu fe praevalidam primis oflendat ariflis! 
Quae gravii e&, ipfo tadtam fe pondere pxxxiiti 



V. 255. L I B. II. 71 

Quaeque levis. Promhim eil oculis praedifcere ui- 

gram, 
Et quis cui color. At fceleratum exquirere frigus 
Diffidle efl : piceae t^ntum taxique nocentes 
Interdmn^ aut ederae pandunt veftigia nigrae. 

HLs animadverfis, terram multo antie memento 
Excoquere, et magnos fcrobibus concidere montis, 
Ante fupinatas aquiloni oflendere glebas, 
Quam laetum infodias vitis genus. Optuma putri 
Arva folo : id venti curant, gclidaeque pruinae, 
£t labefadta movens robufhis jugera foffor. 
Aty fi quos haud ulla viros vigilantia fugit, 
Ante locum fimilem exquirunt, ubi prima paretur 
Arboribus feges, et quo mos digefla feraturj 
Mutatam ignorent fubito ne femina matrem. 
Quin etiam coeli regionem in cortice fignant: 
Ut, quo quaeque medo fleterit, qu2^ parte calores 
Auflrinos tulerit, quae terga obverterit axt, 
Reflituant : adeo in teneris confuefcere multum efl! 

CoUibus, an plano melius fit ponere vitem, 
Quaere prius. Si pinguis agros metabere campi, 
Denfa fere : in denfo non fegnior ubere Bacchus. 
Sin tumulis adclive folum collisque fupinos ; 
Indulge ordinibus. Nec fecius omnis iu ungxiem 
Arboribus pofitis fe6to via limite quadret. 
Ut faepe, ingenti bello quum longa cohortis 
Explicuit legio, et campo fletit agmen aperto, 
Diredaeque acies, ac late fluduat omnis 



72 GEORGICON, v.282. 

^re renidenti tellus -, nec dum horrida mifcent 
Proelia, fed dubius mediis Mars errat in armis : 
Omnia iint paribus numeris dimenfa viarum, 
Non animum modo uti pafcat profpedus inanem; 
Sed quia non aliter vires dabit omnibus aequas 
Terra, neque in vacuum poterunt fe extendere rami. 

Forfitan et, fcrobibus quas fint faftigia^ quaeras. 
Aufim vel tenui vitem conmittere fulco : 
Altior ac penitus terrae defigitur arbos; 
.^culus in primis : quae quantum vertice ad auras 
^therias, tantum radice in Tartara tendit. 
£rgo non hiemes illam, non flabra, neque imbres, 
Convellunt; inmota manet, multosque nepotes, 
Multa viriim volvens durando faecula, vindt: 
Tum, fortis late ramos et brachia tendens 
Huc illuc, media ipfa, ingentem fuftinet umbram. 

Neve tibi ad folem vergant vineta cadentem -, 
Neve inter vites corulum fere: neve flagella 
Sununa pete, aut fumm^ deflringe ex arbore plan- 

tas; 
Tantus amor terrae ! neu ferro laede retufo 
Semina^ neve oleae filveflris infere truncos: 
Nam faepe incautis pafloribus excidit ignis, 
Q,m, fiirtim pingui primum fub cortice tedus, 
Robora conprendit^ frondesciue elapfus in altas 
Ingentem coelo fonitum dedit, inde fequutus 
Per ramos vi6tor perque alta cacumina regnat, 
£t totum involvit flammis nemus, et ruit atram 



V. 309. LIB. II. 73 

Ad coelam, picek cralTus caligine, nubem : 
Praefertim fi tempeftas a vertice filvis 
Jncubuit, glomeratque ferens incendia ventus. 
Hoc ubi, non a (lirpe valent, caefaeque reverti 
PofTunt, atque imi limiles revirefcere tent: 
Infelix fuperat foliis oleafter amaris. 
Nbc tibi tam prudens quisquam perfuadeat auc- 
tor> 
Tellurem, Bore^ rigidam fpirante^ moveri : 
Rura gelu tum claudit hiems; nec femine jado 
Concretam patitur radicem adfigere terrae. 
Optuma vinetis fatio, quum vere rubenti 
Candida venit avis, longis invifa colubris; 
Prima vel aufhimni fub frigora, quum rapidus fol 
Nondum hiemem contiii^t equis, jam praeterit 

aefhis. 
Ver adeo frondi nemorum, ver utile filvisj 
Vere tument terrac, et genitalia femina pofcunt. 
Tum pater omnipotens fecundis imbribus iEther 
Conjugis in gremium laetae defcendit, et omnes 
Magnus alit, magno conmixtus corpore, fbtus. 
Avia timi refonant avibus virgulta canoris, 
£t Venerem certis repetunt armenta diebus. 
Parturit almus ager; Zephyrique tepentibus aurit 
I^xant arva finus; fuperat tener omnibus humor; 
Inque novos foles audent fe gramina tuto 
Credere; nec metuit furgentis pampinus Auffax», 
^ni adum coelo magnii Aqidlonibus imbrem; 



74 GEORGICON, t.335. 

Sed tnidit gemmas, et frondis explicat omnis. 

Non alios primi crefcentis origine mundi 
Inluxilfe dies, aliumve habuifle tenorem 
Crediderim : ver illud erat; ver roagnus agebat 
Orbis, et hibemb parcebant flatibus £uri : 
Quum piimae luccm pecudes hauferet viriimque 
Ferrea progenies duris caput extulit arvis, * 
Inmilla?que fene iil\*is, et fidera coelo. 
Nec rcs hunc tenene poifent perferre laborem» 
Si non tanta quies iret frigusque caloremque 
Inter, et exciperet coeli indulgentia terras. 
Quod fuperell, quaecumque prcmes virgulta per 
agros 
Sparge limo pingui, et multlk memor occule terrk} 
Aut lapidem bibulum» atit fqualentis infode con- 

chas; 
Inter euim labentur aqu», tenuisque fubibit 
Halitus, atque aninios tollent fata. Jamque reperti^ 
Qut faxo fuper, atque ingentis pondere tefiac, 
Urguerent: hoc edufos munimen ad imbris; 
Hoc, ubi hiulca liti findit canis acdifer arva. 

Seminibus politis, fuperefl deducere terram 
Saepius ad capita, et duros jaftare bidentis; 
Aut prelfo exerccre folum fub vomere, et ipfa 
Fle^cre ludantis inter vineta juvencos. 
Tum levis calamos, et rafae haiHlia Wrgae, 
FVaxineasque aptare fudes, furcasque bicomis ; 
Viiibus eniti quarum» et contemnere ventos 



T. 361. LIB. n. 75 

Adfuefcant^ fummasque fequi tabulata per ulmos. 

Ac, dum prima novis adolefcit frondibus aetas, 
Parcendum teneris^ et, dum fe laetus ad auras 
Pdmes agit, laxis per punun inmiflus habenis, 
Ipfa acie nondum falcis tentanda; fed uncis 
Carpendae manibus frondes, interque legend^e. 
Inde^ ubi jam validis amplcKae ilirpibus ulmos 
Exierint, tum fbinge comas^ tum brachia tonde; 
Ante reformidant ferrum : tum denique dura 
Exerce imperia, et ramos conpefce fluentis. 

Texendae faepes etiam, et pecus omne tenendum> 
Prsecipiie dum frons tenera inprudensque laborum : 
Cui, fuper indignas hiemes folemque potentem, 
Silveftres uri adlidue capreaeque fequaces 
Inludunt, pafcimtur oves avidaeque juvencae. 
Frigora nec tantum can4 concreta pruin^, 
Aut gravis incumbens fcopulis arentibus aeflasy 
Quantum illi nocuere greges, durique venenum 
Dentis, et admorfo fignata in ftirpe cicatrix. 
Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus arif 
Caeditur, et veteres ineunt profcenia ludi, 
Praemiaque ipgeniis pagos et compita circum 
Thefidae pofuere, atque inter pocula laeti 
Mollibus in pratis undos faluere per utres. 
Nec non Aufonii, Troj§ gens miffa, coloni 
Verfibus incomtis ludunt, rifuque foluto; 
Oraque jcorticibus fumunt horrenda cavatis; 
]&t t^ Bacche, vocant per carmina lasta, tibique 



76 GEORGICON, T.389. 

Oficilla ex alti fuQmdimt nxdlii pinn. 
Hiiic oauiis largo pubefdt Tinea feta; 
Cooplentur TaUesqiie caTae (altiisqiie profundi, 
£t qaocQiDqiie dens circam capat ^t hooeftaiiu 
Ergo rite fauin fiaccbo^dicemas hooorcm 
Carminibas patriis, lancesqoe et liba feremas; 
• £t dados comu flabit facer hircas ad araniy 
Hngoiaqoe in veribus torrebimas exta adamis. 

£ft etiam iile labor curandis vitibus alter, 
Cui numquam exbaufti iatis eil: namqae omne 

quot annis 
Terque quaterque folum fdndendum, glebaque 

verfis 
iEteraum frangenda bidentibus; omne levandum 
Fronde nemus : redit agricolis labor adus in orbem» 
Atque in fe fua per vefligia volvitur annus. 
Ac jam olim, feras pofuit quum vinea frondis, 
Frigidus et filvis Aquilo decuflit bonorem; 
Jam tum acer curas venientem extendit in annum 
Ruiiicus, et curvo Satumi dente relidam 
Ferfequitur vitem adtondensy fingitque putando. 
Frimus humum fodito, primus deveda cremato 
Sarmenta, et vallos primus fub teda referto; 
Fodremus metito : bis vitibus ingrait umbra ; 
Bis fegetem denfis obducunt fentibus herbae. 
Durus uterque labor. Laudato ingentia mia : 
Exiguum colito. Nec non etiam afpera rufct 
Viraina per filvam^ et ripis fluvialis arundo 



T.415. LIB. II. ^l 

Caeditur, incultique exercet cura falidi. 
Jam vinds vites : jam falcem arbuda reponunt; 
Jam canit extremos effetus vinitor antes: 
SoUidtanda tamen tellus^ pulvisque roovendus; 
£t jam maturis.metuendus Juppiter uvis. 

Contra^ non uUa eft oleis cultura; neque illae 
Procurvam exfpedant falcem railrosque tenaces^ 
Quum femel hsferunt arvis^ aurasque tulerunt 
Ipfa fatis tellus^ quum dente recluditur unco, 
Sufficit humorem> et gravidas cum vomere fruges. 
Hoc pinguem, et pladtam Pad, nutritor olivam. 

Poma quoque, ut primnm truncos fenfere va- 
lentis^ 
£t vires habuere fuas, ad fidera raptim 
Vi proprili nituntur, opisque haud indiga noflrae. 

Nec minus interea fetu nemus omne gravefcit, 
Sanguindsque inculta rubent aviaria baccis. 
Tondentur cytiii, txdas filva alta miniifarat, 
Pafcunturqfl^gnes no^umi, et lumina fundunt. 
£t dubitant homines ferere, atque inpendere cu- 

raip? 
Quid majora fequar ? falices humilesque geneilae, 
Aut ill» pecori frondem, aut padoribus umbras 
Suffidunt j fkpemque fatis» et pabula mdli : 
£t juvat undantem buxo fpedare Cytorum, 
Narjciaeque picis lucos; juvat arva videre 
Non raflris, hominum non ulli obnoxia curae. 
Ipfk Caucaiio fteriles fn vertice fQvse, 



78 GEOR6ICON, T/441. 

Quas animofi Euri adfidue fnmguntque feruntque, 
Dant alios aliae fetus; dant utile lignum 
Navigiis pinos, domibus cedrumque cupreflbsque. 
Hinc radios trivere rotis, hinc tympana plauftris 
Agricolae^ et pandas ratibus pofuere carinas. 
Viminibus falices fecundae, frondibus ulmi; 
At m^rrtus validis hallilibus, et, bona bello, 
Comus; Iturxos taxi torquentur in arcus. 
Nec tiliae leves, aut tomo rafile buxum, 
Non formam adcipiunt, ferroque cavantur acnto. 
Nec non et torrentem iindam levis innatat alnus, 
Mifia Pado; nec non et apes exaroina condunt 
Corticibusque cavis vitiofaeque ilicis alveo. 
Quid memorandum asque Baccheia dona tulerunt? 
Bacchus et ad culpam cauflas dedit; ille fiirenti» 
Centauros leto domuit, Rhcetumque Pholumque, 
£t magno Hylaeum Lapithis cratere minantem. 

O fortunatos nimium, fua ^ bona norinty 
Agricolas ! quibus ipfa, procul difcordibus armis, 
Fundit humo facilem vidum jufiilTima tellus. 
Si non ingentem foribus domus alta fuperbis 
Mane falutantiun totis vomit aedibus undam; 
Nec varios inhiant pulchri tefiudine pofies, 
Inlufasque auro vcfiis, Ephyreiaque aera; 
Alba neque AiTyrio fucatur lana veneno, 
Nec cafi^ liquidi conmmpitur ufus olivi: 
At fecura quies, et nefcia fallere vita, 
Dives opum variarum> at latis otia fimdis. 



T.46g. LIB. II. 79 

Speluncap, viviquc lacus^ at frigida Tcmpc, 
Mugitusque boura, mollesque fub arborc fonmi, 
Non abfunt: illic faltus, ac luflra ferarum, 
£t patiens operumy exiguoque adfueta, juventus} 
Sacra deiim, fandique patres: cxtrcma per illos 
Juftitia, excedens terris, veftigia fecit. 

Me vero primum, dulces ante omnia, MnCx, 
Quarum facra fero, ingenti pcrcuffus amore, 
Adcipiantj coeliquc vias, et iidera, monflrent; 
Defedus folis varios, lunaeque labores; 
Unde trcmor terris^ qu^ vi maria alta tumefcant 
Objicibus ruptis, rurfusque in fc ipfa rclidant ; 
Quid tantum Oceano properent fe tingucre folcs 
Hibemi, vel quae tardis mora no6tibus obftct. 
Sin, has ne poflim naturae adcedcre partes, 
Frigidus obfliterit drcum praecordia fanguis; 
Rura mihi, et rigui placeant in vaUibus amncs: 
flumina amem, filvasque, inglorius. O, ubi campi, 
Spercheosque, et, virginibus bacchata Lacaenis, 
Taygcta! o, qui me gelidis in vallibus Haemi 
Siflat, et ingenti ramorum protegat umbr^l 

Felix, qui potuit rerum cognofcere caufias; 
Atque mctus omnls, et inexorabile fatum, 
Subjecit pcdibus, fbrepitumque Acherontis avaril 
Fortunatus et ille, dcos qui novit agrcftis, 
Panaque, Silvanumque fencm, Nymphasque fo- 

rores 1 
IUum Qon populi fafces^ non purpura regum. 



80 GEORGICON, r.4g6. 

Flexity et infidos agitans difcordia fratres; 
Aut conjurato defcendens Dacus ab Hiftro^ 
Non res Romanae, perituraque regna : neque ille 
Aut doluit miferans inopem, aut invidit habenti. 
Quos rami frudus^ quos ipfa vokntia rura, 
Sponte tulere fua, carpfit : nec ferrea jura, 
Infanumque forum, aut populi tabularia vidit. 
Sollicitant alii remis freta cxca, ruuntque 
In femun, penetrant aulas, et limina regum; 
Hic petit excidiis urbem miferosque Penatis, 
Ut gemm^ bibat, et Sarrano indormiat oHro: 
Condit opes alius, defoffoque incubat auro. 
Hic fhipet adtonitus Rofbis^ hunc plaufus hiantem 
Per cuneos^ geminatus enim plebisque patrumque, 
Conripuit* Gaudent perfuii fanguine fratrum, 
Exfilioque domos et dulcia limina mutant, 
Atque alio patriam quaerunt fub fole jacentem. 
Agricola idcurvo terram dimovit aratro : 
Hinc anni labor; hinc patrem parvosque nepotes 
Suflinetj hinc armenta boum, meritosque juvencos. 
Nec requies^ quin aut pomis exuberet annus, 
Aut fetu pecorum, aut Cerealis mergite culmi^ 
Proventuque oneret fulcos, atque horrea vincat. 
Venit hiems : teritur Sicyonia bacca trapetis; 
Glande fues laeti redeunt^ dant arbuta filvae; 
Et varios ponit fetus audhimnus; et alte 
Mitis in apricis coquitur vindemia faxis. 
luterea dulces pendent circum ofcula nati; 



V.524. LIB. IL 81 

Cafla pudicitiam fervat domus; ubera vacc» 
Ladea demittunt : pinguesque in gramine laeto 
Inter fe adverlis ludantur comibus haedi. 
Ipfe dies agitat feftos; fiifusque per herbam, 
Ignis ubi in medio, et focii cratera coronant, 
Te, libans, Lenaee, vocat; pecorisque magidris 
Vclocis jaculi certamina ponit in ulmo^ 
Corporaque agrefli nudant praedura palaeflr^. 
Hanc olim veteres vitam coluere Sabini; 
Hanc Remus et frater: fic fortis Etruria crevit 
Scilicet, et rerum fa6ta efl pulchenima Roma, 
Septemque una fibi muro circumdedit arces. 
Ante etiam fceptrum Di6taei regis, et ante 
Inpia quam caefis gens efl epulata juvencis, 
Aureus lianc vitam in terris Satumus agebat. 
Nec dum etiam audierant inflari claflica, nec dum 
Inpofitos duris crepitare incudibus enfes. 

Sed nos inmenfum fpatiis confecimus aequor; 
£t jam tempus equdm fumantia folvere coUa. 



P. VIRGILII MARONIS 

GEORGICON 

LIBER TERTIUS. 



GEORGICON III. 

Tb quoque, magna Pales, et te memorandc cane- 

mu8 
Paflor ab Amphryfoi vos, iilvae amnesque Lycflri. 
Cetera, quae vacuas tenuiflent carmine mentis, 
Omnia jam volgata : quis aut Euryfltiea durum, 
Aut inlaudati nefcit Bufiridis aras? 
Cui non didus Hylas puer, et Latonia Delos ? 
Hippodameque, humeroquePelops infignis ebumo, 
Acer equis ? Tentanda via efl, qul me quoque poffim 
Tollere humo, vidorque vidhm volitare per ora. 
Primus ego in patriam mecum, modo vita fuperfit, 
Aonio rediens deducam vertice Mufas; 
Primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas : 
£t viridi in campo templum de marmore ponam 
Propter aqnam, tardis ingens ubi flexibus errat 



84 GEORGICON, ▼. 15. 

Mincius, et tenerf^ praetexit arundine ripas. 
In medio mihi Caefar erit, templumque tenebit. 
Illi vidor ego, et Tyrio confpedus in ollro, 
Centum quadrijugos agitabo ad flumina cumis. 
Cunda mihi, Alpheum linquens lucosqueMolorchi, 
Curiibus et crudo decemet Graecia cefhi. 
Ipfe, caput tonffc foliis ornatus olivae, 
Dona feram. Jam nunc foUemnis ducere pompas 
Ad delubra juvat, caefosque videre juVencosj 
Vel fcena ut verfis difcedat firontibus, utque 
Purpurea intexti tollant aulaea Britanni. 
In foribus pugnam ex auro folidoque elephanto 
Gangaridum faciam, vidorisque arma Quirini; 
Atque hic undantem bello magnumque fluenteoT 
Nilum, ac navali furgentis aere columnas. 
Addam urbis Afiae domitas, pulfumque Niphaten, 
Fidentemque fugA Parthum veriisque fagittis, 
Et duo rapta manu diverfo ex hofte tropaea, 
Bisque triumphatas utroque ab litore gentis. 
Stabunt et Parii lapides, fpirantia figna, 
AiTaraci proles, derailTaeque ab Jove gentis 
Nomina, Trosque parens, etTrojae Cynthius audoi*. 
Invidia infelix Furias, amnemque feverum 
Cocyti, mctuet, tortosque Ixionis anguis, 
Inmanemque rotam, et non exfuperabile faxum^ 

Interea Dryadum filvas faltusque fequamur 
lata^osf tua, Maecenas, haud mollia jufla. 
Te fine nil altum mens iachoat. Enl age, fegnm 



V.43. LIB, III. 65 

Rumpe moras; vocat ingenti clamorc Cithaeron, 
Taygetique canes, domitrixque Epidaurus equo- 

rum; 
£t vox adfenfu nemorum ingeminata remugit. 
Mox tamen ardentis adcingar dicere pugnas 
Csefaris, et nomcn fam^ tot ferre per annos,* 
Tithoni prim^ quot abeft ab origine Caelar. 

Seu quis, Olympiacae miratus praemia pahnae, 
Pafcit equos; feu quis> fortis ad aratra, juvencos; 
Corpora praecipue matrum legat. Optuma torvae 
Forma bovis, cui turpe caput, cui plurima ccrvix, 
£t crurum tenus a mento palearia pendent; 
Tum longo nullus lateri modus , omnia magna, 
Pes etiam; et camuris hirtae fub cornibus aures. 
Nec mihi difpliceat maculis infignis et albo, 
Aut juga detredans; interdumque afpera comu, 
£t faciem tauro propior; quaeque ardua tota, 
£t gradiens im^ verrit veftigia caud^. 

^tas Lucinam juftosque pati hymenaeos 
Deiinit ante decem, poft quatuor incipit, annos: 
Cetera nec feturae habilis, nec fortis aratris. 
Interea, fuperat gregibus dum laeta juventas, 
Solve mares; mitte in Venerem pecuaria primus, 
Atque aliam ex ali^ generando fuifice prolem. 
(^tuma quaeque dies miferis mortalibus aevi 
Prima fugit; fubeunt morbi, triflisque fenedus, 
£t labor, et durae rapit inclementia mortis. 
Semper enmt, quarum mutari corpora malis; 



86 GEORGICON. v.70. 

Semper emm refice^ ac, oe poft amifla requiras, 
AnteveDi, et fubolem armento fortire quot annis. 

Nec uon et pecori eft idem diledus equino: 
Tu modo, quos in fpem ftatues fubmittere gentis, 
Praedpuum jam inde a teneris inpendelaborem. 
Continuo pecoris generofi puUus in arvis 
Altius ingreditur, et mollia crura reponit. 
Primus et ire viam> et fluvios tentare minaces 
Audet, et ignoto fefe conmittere ponti; 
Nec vanos horret (Irepitus. IUi ardua cervix, 
Argutumque caput, brevis alvus, obeiaque terga } 
Luxuriatque toris animofum pedus. Honefti 
Spadices, glaucique : color deterrimus albis, 
£t gilvo. Tum, fi qna fonum procul arma dedere, 
Stare loco nefcit; micat auribus, et tremit artus; 
Conledhimque fremens volvit fub naribus ignem : 
Denfa juba> et dextro jadata recumbit iu armo. 
At duple:^ agitur per lumbos fpina; cavatque 
Tellurem, et folido graviter fonat ungula comu. 
Talis, Amyclaei domitus Pollucis habenis, 
Cyllarus, et, quorum Graii meminere poetae, 
Martis equi bijuges, et magni currus AchiUi. 
Talis et ipfe jubam cervice effundit cquin&y 
Conjugis adventu pemix, Satumus, et altum 
Pelion hinnitu fugiens inplevit acuto. 

Hunc quoque, ubi aut morbo gravis, aut jam 
fegnior annis, 
Defidt^ abde domo; nec turpi ignofce fenedhe. 



▼•97- LIB. m. S7 

Frigidus in Vcnerem fenior, fruftraquc laborcm 
Ingratum trahit; et, fi quando ad proelia ventum eft, 
Ut quondam in flipulis magnus fine viribus ignis, 
Incaflum furit. £rgo animos xvumque notabis 
Praecipucj hinc alias artis, prolemque parentum, 
£t quis cuique dolor vido, quae gloria palmae. 
Nonne vides, quum prxcipiti certamine campum 
Conripuerc, ruuntque efiufi carcere ciurusj 
Quum fpes adredae juvenum, exfultantiaquc baurit 
Corda pavor pulfans? illi inilant verbere torto^ 
£t proni dant lora: volat vi fervidus axis: 
Jamque humilesy jamque elati fublime videntur 
Aera per vacuum ferri, atque adfurgere in auras. 
Nec mora, nec requies; at fulvx nimbus arcnae 
ToUitur; humefcunt fpumis flatuque fequentum : 
Tantus amor laudura, tantae eft vidoria curae ! 

Primus £richthonius currus et quatuor aufus 
Jungere equos, rapidusque rotis infifterc vidor. 
Frena Pel^thronii Lapithx gyrosque dedere 
Inpofiti dorfo, atque equitem docuere fub armis 
Infultare folo, et greifus glomerare fuperbos. 
JEqvLus uterque labor; aeque juveneraque magidri 
Exquirunty calidumque animis, et curiibus acrem; 
Quamvis faepe fugi vcrfos ille egerit hoitis, 
£t patriam £pirum referat, fortisque Mycenas, 
Neptunique ipf^ deducat opgine gentem. 

His animadveriis, inibnt fub tdtapus, et omnis 
Inpendunt curas denfo diilendere pingui^ 



•88 GEORGICON, v. 125. 

Quem legere docem, et pecori dixere maritum; 
Florentisque fecant herbas, fluviosque minifbant, 
Farraque j ne blando nequeat fupereflfe labori : 
Invalidique patrum referant jejunia nati. 
Ipfi autem made tenuant armenta volentes; 
Atque, ubi concubitus primos jam nota voluptas 
Sollicitat, frondisque negant, et fontibus arcent. 
Saepe etiam curfu quatiunt, et fole facigantj 
Quum graviter tunfis gemit area frugibus, et quum 
Surgentem ad ^^ephjrum palcac jadantur inanes. 
Hoc fadunt^ nimio ne luxu obtufior ufus 
Sit genitali arvo, et fulcos oblimet inertis ; 
Sed rapiat fitiens Venerem, interiusque recondat 

Hurfus, cura patrum cadere, et fuccedere ma- 
trum, 
Indpit. Exadis gravidas quum menfibus errant» 
Non illas gravibus quisquam juga ducere plaufiris, 
Non faltu fuperare viara fit paiTus, et acri 
Carpere prata fug^, fiuviosque innare rapaoes. 
Saltibus in vacuis pafcant, et plena fecundum 
Flumina: mufcus ubi, et viridiflima gramine ripa> 
Speluncaeque tegant, et faxea procubet umbra. 

Eft lucos Silari drca, ilidbusque virentem 
Plurimus Albumum volitans, quoi nomen afilo 
Romanum eft, oRftrum Graii vertere vocantes; 
Afper, acerba fonans : quo tota exterrita filvi» 
Diftugiunt armenta; furit mugitibus aether 
Concuflus, filva^que et ficd ripa Tanagri. 



V. 152. LIB. III. 89 

Hoc quondakn monflro horribilis exercuit iras 
Inachiae Juno peftem meditata juvencae. 
Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior inftat, 
Arcebis gravido pecori, armentaque pafces 
Sole recens orto, aut nodem ducentibus aftris. 

Pod partum, cura in vitulos traducitur omnis; 
Continuoque notas et nomina gentis inurunt, 
Et, quos aut pecori malint fubmittere habendo^ 
Aut aris fervare facros, aut fcindere terram, 
£t campum horrentem fradis invertere glebis : 
Cetcra pafcuntiu- viridis armenta per herbas. 
Tu, quos ad fhidium atque ufum formabis agreflem, 
Jam vitulos hortarc, viamque infifte domandi, 
Dum faciles animi juvenum, dum mobilis aetas. 
Ac primum laxos tenui de vimine circlos 
Cemci fubnede: debinc, ubi libera colla 
Servitio adfuerint, ipfis e torquibus aptos 
Junge pares, et coge gradum conferre juvencos; 
Atque iiiis jam faepe rotae ducantur inanes 
Per terram, et fummo vefligia pulvere fignent: 
Pofl, valido nitens fub pondere, faginus axis 
Infbepat, et jundos temo trahat aereus orbis. 
Interea pubi indomitae non gramina tantum, 
Nec vefcas falicum frondes, ulvamque paluflrem, 
Sed frumenta manu carpes fata. Nec tibi fetae, 
More patrum, nivea inplebunt muldraria vaccae^ 
Sed tota in dulcis confument ubera natos. 

Sin ad bella magis fludium turmasque feroces. 



00 GEOR6ICON, v.l80. 

Aut Alphea rotis pradabi Uumioa Vihs, 
Et Jovis in luco cumis agitare volantis j 
Frimus equi labor eft, animos atque arma videre 
Bellantum, lituosque pati ; traduque gementem 
Ferre rotam, et ftabulo frenos audire fonantisj 
Tum magis atque magis blandis gaudere magiilri 
Laudibus, et plaufae fonitiun cervicis amare. 
Atque haec, jam primo depulfus ab ubere matris^ 
Audeat, inque vicem det mollibus ora capiibis 
Invalidus, etiamque tremens, etiam infcius acvi. 
Aty tribus exadis ubi quarta adceflerit aeflas, 
Carpere mox gyrum incipiat, gradibusque fonare * 
Conpoiitisy finuetque alterna volumina crurum; 
Sitque laboranti fimilis: tum curtibus auras» 
Tum vocet; ac, per aperta volans, ceu liber habentSy 
. .^Bquora, vix fumm^ veftigia ponat aren^ : 
Qualis Hyperbo^eis Aquilo quum denfus ab oris 
Incubuit> Scythiaeque hiemis atque arida differt 
Nubila: tum fegetes altae campique natantes 
Lenibus horrefcimt flabris, fummaeque fonorem 
Dant filvae, longique urguent ad litora fludus : 
Ille volat, (imul arva fiig^, fimul aequora^ verrens. 
Hic vel ad £lei metas et maxuma campi 
Sudabit fpatia» et fpumas aget ore cruentas} 
Belgica vel molli melius feret efleda collo. 
Tum demum, crafl^ magniun farragine, corpus 
Crefcere jam domitis (inito; namque ante doman« 
dum 



▼.007. LIB. III. 91 

logentis toUent animos, prenfique negabunt 
Verbera lenta pati, et duris parere lupatis. 
Sed non ulla magis vires induftria firmat, 
Quam Veno^m et caeci (limulos avertere amoris» 
Sive boum, five eil cui gratior ufus equorum. 
Atque ideo taiu^os procul atque in fola relegant 
Pafcua, pofl montem oppofitum^ et trans flumina 

lata^ 
Aut intus claufos fatura ad praefepia fervant. 
Carpit enim vires paullatim^ uritque videndo^ 
Femina; nec nemorum patitur meminifley nec 

herbs. • 

Dulcibus illa quidem inlecebris et (kpe fuperbos 
Comibus inter fe fubigit decemere amantis. 
Pafcitur in magn^ iilv^ formofa juvenca: 
llli alteraantes mult^ vi proelia mifcent 
Vulneribus crebrbj lavit ater corpora ianguisj 
Verfaque in obnixos urguentur coraua vafto 
Cum gemitu : reboant filvsque et longus Oljrmpas. 
Nec mos bellantis una iiabulare; fed alter 
Vidus abity lougeque ignotis exfulat oris^ 
Mnlta gemeos ignominiamy plagasque fuperhi 
Vidoris, tum, qnos amiiit inultusi amores^ 
£t ilabula adfpedtans regqis exceilit avitis. 
Ergo onmi cur^ vires exercct, et intcr 
Dura jacet peraox iuilrato faxa cubili, 
Frondibus hirfutis et carice pailus acut^; 
£t tentat fefe, atque irafci in coraua difcit 



g2 GEORGICON, v.233. 

Arboris obnixus trunco, ventosque laceffit 
Idibus, et fpar(]l ad pugnam proludit aren^. 
Vo^, ubi cqnledum robur, viresque refedae, 
Signa movet, prscepsque oblitimi fertur in hoilem: 
Fiudus uti, medio coepit quum albefcere ponto, 
Longius ex altoque (inum trahit^ utque, volutus 
Ad terras, inmane fonat per faxa, neque ipfo 
Monte minor procumbit; at ima exaeftuat unda 
Verticibus, nigramque alte fubjedat arenam. 
Omne adeo genus in terris, hominumque fera- 
rumque, 
£t genus aequoreum peeudes, pi6taeque volucres, 
Ih furias ignemque ruunt: amor omnibus idem. 
Tempore non alio, catulorum oblita^ leaena 
Saevior erravit campis; nec funera volgo 
Tam multa informes urfi (Iragemque dedere 
Pcr filvas : tum faevus aper, tum peflima tigris : 
Heu 1 male tum Libyae folis erratur in agris. 
Nonne vides, ut tota tremor pertentet equorum 
Corpora, fi tantum notas odor adtulit auras ? 
Ac neque eos jam frena virAm, neque verbera faeva, 
Non fcopuli rupesque cavae, atque objeda retardant 
Flumina, conreptosque undi torquentia pontis. 
Ipfe ruit dentisque Sabellicus exacuit fus, 
Et pede profubigit terram, fricat arbore coftas 
Atque hinc atque illinc, humerosque ad vulnera 

durat. 
Quid juvenisi magnum cui verfat in offibus ignem 



r;159. LIB. III. g3 

Duros amor? Nempe^ abruptis turbata procellls^ 
Node natat csecl ferus freta ; quem fuper ingens 
Porta tonat ccdi^ et fcopulis inlifa redamant 
.£quora; nec miferi poflunt revocarc parentes, 
Nec moritura fuper crudeli funere virgo. 
Quid lynces Bacchi variae> et genus acre luporum, 
Atque canum ? quid> quse inbelles dant proelia cervi 
Sdlicet? ante omnis furor eft iniignis equarum; 
£t mentem Venus ipfa dedit» quo tempore Glaud 
Potniades malis membra abfumfere quadrigae. 
nias dudt amor trans Gargara, transque fonantem 
Afcanium^ fuperant montis, et flumina tranant. 
Continuoque^ avidis ubi fubdita flamma medullis^ 
Vere magis, quia vere calor redit oflibus, illae, 
Ore omnes verfae in Zephyrum, ftant rupibus altis, 
Exceptantque levis auras: et fxpe flne ullis 
Conjugiis, vento gravidae» mirabile didu ! 
Saxa per, et fcopulos, et depreflas convallis 
Diflugiunt; non, £ure, tuos, neque Solis ad ortus; 
In Borean Caurumque, aut unde nigerrimus Aufler 
Nafdtur, et pluvio contriflat frigore coelum. 
Hic demum, hippomanes vero quod nomine dicunt 
Paflores, lentum deflillat ab inguine virus; 
Hippomanes, quod faepe malae legere novercse, 
Mifcueruntque herbas et non innoxia verba. . 

Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus, 
Singula dum capti circumvedamur amore. 

Hoc fatis armentis. Superat pars altera curar^ 



94 GEORGICON, f,28J. 

Latiigeros agitare greges, hirtasque capellas. 
'Hinc labor^ hinc laudem fortes fperate coloni. 
Nec fum animi dubius, verbis ea vincere magnum 
Quam fit, et anguflis hinc addere rebus honorem. 
Sed me Pamafi deferta per ardua dulcis 
Raptat amor : juvat ire jugis, qu^ nulla priorum 
Caflaliam moUi devertitur orbita clivo. 
Nunc, veneranda Pales, magno nunc ore fouandum. 
. Incipiens, ilabulis edico in moliibus herbam 
Carpere ovis, dum mox frondofa reducitur aeil^s; 
£t multi duram ftipul^ filicumque maniplis 
Stemere fubter humiun, glacies ne frigida Isdat 
Molle pecus, fcabiemque ferat turpisque podagraa. 
Pofl, hinc digreffus, jubeo frondentia capris 
Arbuta fufficfere, et fluvios praebere recentisj 
Et flabula a ventis hibemo opponere foli, 
Ad mediiun converfa diem : quum frigidus olim 
Jam cadit, extremoque inrorat Aquarius anno. 
Hae quoque non cur^ nobis leviore tuendae, 
Nec minor ufus erit : quamvis Miiefia magno 
Vellera mutentur Tyrios inco6ta mbores, 
Denfior hinc fuboles; hinc largi copia la6ds. 
Quam magis exhauflo fpumaverit ubere muldra, 
Laeta magis pref£s manabunt flumina mammis. 
Nec minus interea barbas incanaque menta 
Cinyphii tondent hirci, faetasque comantis, 
Ufum in cafbomm, et miferis velamina nautis. 
Pafcuntar vero filvasi et fumfha Ljcaei, 



T.315; LIB. III. 95 

HorreDtisque rubos, et amantis ardua dumosj 
Atque ipfae memores redeunt in teda^ fuosque 
Ducunt, et gravido fuperant vix ubere limen. 
£rgo omni fhidio glaciem ventosque nivalis, 
Quo minor eft illis curae mortalis egedas^ 
Avertesj viAumque feres et virgea laetus 
Pabula ; nec toti daudes fcenilia' bruml. 
At vero, Zephyris quimi laeta vocantibus aeHas 
In faltus utruinque gregem atque in pafcua mittet, 
Luciferi primo cum fidere frigida rura 
Carpamus, dum mane novum^ dum gramina ca"" 

nent, 
£t ros in tenerl pecori gratifSmus herbi. 
Inde^ ubi quarta iitim cceli conlegerit hora» 
£t cantu querulae rumpent arbufta cicadae; 
Ad puteos aut alta greges ad flagna jubebo 
Currentem ilignis potare canalibus undam; 
^dibus at mediis umbrofam exquirere vallem, 
Sicubi magna Jovis antiquo robore quercus 
Ingentis tendat ramosj aut ficubi nigrum 
Hicibus crbbris facr^ nemus adcubet umbrl : 
Tum tenuis dare rurfus aquas, et parfcere rurfus 
Solis ad occafum; quum frigidus aera vefper 
Temperat, et faltus reficit jam rofcicla luna, 
Litoraque alcyonen refonant, acalanthida dumi. 
Quid tibi paftores Libyae, quid pafcua verfu 
Profequar, et raris habitata mapalia tedis? 
Saepe diem^ nodemque^ et totum ex oxdine menfem. 



96 GEORGICON, v. 342. 

Pafcitur itque pecus longa in deferta, iine ullis 
Hofpitiis: tantum campi jacetl Omnia fecum 
Armentarius Afer agjt, tedumque, Laremque, 
Aimaque, Amyclaeumque canem, Creflamque 

pharetram. 
Non fecus ac patriis acer Romanus in armis 
Injullo fub fafce viam quum carpit, et hofti 
Ante exfpedatum pofitis ilat in agmine caftris. 

At non, qu^ Scythiae genles. Maeotiaque unda, 
Turbidus et torquens flaventis Hifter arenas, 
Gtu^que redit medium Rhodope porre6ta fub axem : 
Ulic claufa tenent flabulis armenta^ neque ullae 
Aut herbae cam*po adparent, aut arbore frondes: 
Sed jacet aggeribus niveis informis et alto 
Terra gelu late, feptemque adfurgit iir ulnas: 
Semper hiems, femper fpirantes frigora Cauri. 
Tum Sol pallentis haud umquam difcutit umbras; 
Nec quum invedus equis altum petit aethera, nec 

quum 
Praecipitem Oceani rubro lavit aequore currum. 
Concrefcunt fubitae currenti in flumine cruflae, 
Undaque jam tergo ferratos fuflinet orbis, 
Puppibus illa prius patulis, nunc hofpita plaufbis: 
JEsaque difliliunt volgo, veflesque rigefcunt 
Indutae, caeduntque fecuribus humida vina, 
£t totae folidam in glaciem vertere lacunae, 
Stiriaque inpexis induruit horrida barbis. 
Interea toto non fecius aere ninguit: 



¥«366. LIB. m. ^ 

Inteteunt pecudes; fhnt, circumfufa pnunis, 
Corpora magna boum; confertoque agmine cervi 
Torpent mole nov^, et fummis vix comibus exftant. 

^ Hos non inmiifis canibus, non ca(fibus ullis, 
Puniceaeve agitant pavidos formidine pinnae : 
Sed frufba oppofitum trudentes pe6tore montem 
Comminus obtruncant ferro, graviterque rudentea 
Ciedunt, et magno laeti clamore reportant. 
Ipfi in defoffis fpecubus fecura fub altl^ 
Otiaagunt teir^; congeflaque robora» totasque 
Advolvere focis ulmos, ignique dedere. 
Hic nodtem ludo ducunt, et pocula laeti 
Fermento atque acidis imitantur vitea forbis. 
Talis, Hyperboreo Septem fubjeda trioni, 
Gens efirena virCim Rbipaeo tuuditur Euro, 
£t pecudum fulvis velatur corpora faetis. 

* Si tibi lanitium curae, primum afpera filva, 
Lappaeque, tribulique abfint; fuge pabula laeta; 
Continuoque greges villis lege mollibus albos. 
Illum autem, quamvis aries fit candidus ipfe, 
Nigra fubeft udo tantum cui lingua palato, 
Rejice, ne maculis infufcet vellera pullis 
Nafcentum; plenoque alium circumfpice campo. 
Munere fic niveo lanae, fi credere dignum efl, 
Pan deus Arcadix captam te, Luna, fefellit, 
In n^ora alta vocans; nec tu adfpemata vocantem. 
At, cui ladis amor, cytifum, lotosque frequentis, 
Ipfe manu, falfiisque ferat praefepibus herbas. 

H 



ff^ GEORGICON, T.Sgfi. 

Hinc et amant fluvios magisy ac magis nbcra ten- 

dunt^ 
£t falis occultum referunt in lade faporem. 
Muld jam excietos prohibent a matribus hxdo^ 
Primaque ferratis pracfigimt ora cafnflris. 
Quod furgente die mulfere horisque diumis, 
Node prcmuntj quod jam tenebris et fole cadente, 
8ub lucem exportans calathis, adit oppida paflor; 
Aut parco faie contingunt» hiemique reponunt. 

Nec tibi cura canum fuerit pofirema: fed una 
Velods Spart» catulos» acremque Moloflum, 
Fafce fero pingui. Numquam cufiodibus illis 
Nodumum iiabulis furem, incurfusque luponmv 
Aut inpacatos a tergo horrebis Hiberos. 
Saepe etiam curfu timidos agitabis onagros» 
£t canibus leporem, canibus venabere damas. 
Saepe, volutabris pulfos filveffaibus, apros 
Latratu turbabis agens, montisque per altos 
Ingentem clamore premes ad retia cervum. 

Difce et odoratum ftabulis adcendere cedrum> 
Galbaneoque agitare gravis nidore cheljdro8« 
Saepe fub inmotis praefepibus, aut mak ta^ 
Vipera delituit, coeiumque exterrita fugit; 
Aut» tedo adfuetus coluber fuccedere et umbraB, 
Pedis acerba boum, pecorique adfpergere' virus, 
Fovit humura. Cape faxa manu, cape robora, 

paftor; 
Tollentemque minas et fibila coUa tumenteoi 



r.422. LIB. in. 09 

Dejice: jamque £ngk dmidvun caput abdidit alte« 
Gtuum medii nexus extremacque agmina caudae 
Solvuntur, tardosque trahit finus ultimus orbis. 
j£(l etiam ille malus Calabris in ikltibus anguis, 
Squamea convolvens fublato pedore terga, 
Atque notis longam maculofus grandibus alvum: 
Qm, dum amnes uUi rumpuntur fontibus, et dum 
Vere madent udo terrae ac pluvialibus auflris, 
Stagna colit, ripisque habitans, hic pifcibus atram 
Inprobus ingluviem ranisque loquacibus explet. 
Poilquam exufla palus, terraeque ardore dehifcunt, 
Exfilit in ficcum; et, flanmiantia lumina torquens, 
Saevit agris, afperque fiti, atque exterritus aeftu. 
Ne mihi tum mollis fub divo carpere fonmos, 
Neu dorfo nemoris libeat jacuiiTe per herbas, 
Quum, pofitis novus exuviis, nitidusque juvent^, 
Vdvitur, aut catulos tedis aut ova relinquens, 
Arduus ad folem, et linguis micat ora trifulcis. 
Morborum quoque te cauiTas et figna docebo. 
Turpis ovis tentat fcabies, ubi frigidus imber 
Altius ad vivum perfedit, et horrida cano 
Bruma gelu; vel, quum tcmfis inlotus adhaefit 
Sudor, et hirfuti fecuerunt corpora vepres. 
Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magiihi 
Perfundunt, udisque aries in gurgite villis 
Meriatur, miifusque fecundo defluit anmi : 
Aut tonfum trifli contingunt corpus amurd^ 
£t fpumas nufcent argenti, vivaque fulfura. 



100 GEORGICON, Y.450. 

Idaeasqoe pices, et pinguis unguine ceras, 
SdUamque, elleborosque gravis, nignunque XAtBt^ 

men. 
Non tamen ulla magis prxfens fortuna lalxniim eft^ 
Gtuam fi quis ferro potuit refcindere fummum 
Ulceris os: aliter viduro, vivitque tegendo; 
Dum medicas adhibere manus ad vulnera paftor 
Abnegat, aut meliora deos fedet omina pofcens. 
Quin etiam> ima dolor bakntum lapfus ad oflk 
Quum furit^ atque artus depafdtur arida febri^ 
Profuit xncenfos aedus avertere, et inter 
Ima ferire pedis falientem iknguine venam: 
Bifaltae quo more folent, acerque Gdonus, 
Quum fugit in Rhodopen atque in deferta Getarum> 
£t lac concretum cum fanguine potat equino. 

Quam procul aut molli fuccedeie faepius umbrae 
Videris, aut fummas carpentem ignavius herbas» 
Extremamque fequi, aut medio procumbere €«npo 
Pafcentem, et ferae folam decedere no^; 
Continuo culpam ferro conpefce, prius quam 
Dira per incautum ferpant contagia volgus. 
Non tam creber agens hiemem ruit aequora turbo, 
Quam multae pecudum peftes: nec fingula morbi 
Corpora conripiunt^ fed tota seitiva repente, 
Spemque gregemque fimul^ cundamque ab origine 

gentem. 
Tum fciat, aerias Alpts, et Norica fi quis 
Cadella.in tumulis^ et lapydis arva Timavi 



y.ATd. LIB. III. Mn 

Nunc quoque poft tanto vidcat, defertaque regna 
F^ilorum, et longe faltus lateque vacantu. 

Hic quondam, morbo coeli, mifcranda coorta cil 
Tempeftas, totoque audumni incanduit aeftu, 
£t genus omne ned pecudum dedit, omne fera* 

rumj 
Conrupitque lacusj infecit pabula tabo. 
Nec via mords erat iimplex; fed, ubi ignea vcnis 
Omnibus ada fitis miferos adduxerat artus» 
Rurfus abundabat fluidus liquor; omniaque in fe 
Ofla minutatim morbo conlapfa trahebat. 
Saepe in honore deilun medio flans boftia ad aram, 
Lanea dum nivei drcumdatur infiila vittlk, 
Inter cundantis ceddit moribunda miniflrot. 
Aut, fi quam ferro madaverat ante facerdos, 
Inde neque inpofitis ardent altaria fibris, 
Nec refponfa potefl confultus reddere vates; 
Ac vix fuppofiti tinguuntur fanguine cultri, 
Summaque jejunlk fanie infufcatur arena. 
Hinc betis vituli volgo moriuntur in herbis, 
£t dulcis animas plena ad praefepia reddunt. 
Hinc canibus blandis rabies venit, et quatit aegros 
Tuffis anhela fues, ac faudbus angit obefis. 
Labitur, infelix fhidiomm, atque inmemor herba^ 
Vidor equus, fontesque avertitur, et pede terram 
Crebra ferit: demiflk aures; incertus ibidem 
Sudor» et ille quidem morituris frigidus; aret 
Pellity et ad udum tniaanti dura refiflit. 



lOSf GEORGICON, t.503» 

Hsec ante exilium primis dant figna diebus: 
Sin in proceflu cspit crudefcere morbus; 
(Tum vero ardentes oculi, atque adtradus ab alto 
Spiritus interdum, gemitu gravis> iroaque longo 
Ilia iingultu tendunt^ it naribus ater 
Sanguis^ et obfeflas fauces premit afpera lingua) 
Profuit inferto latices infundere comu 
Lenscos; ea vifa falus morientibus una. 
Mox erat hoc ipfum exitio, furiisque refedi 
Ardebant} ipfique fuos, jam morte fub aegrft, 
(Di meliora piis, erroremque hoftibus illum!) 
DifdiTos nudis laniabant dentibus artus. 

£cce autem, duro fumans fub vomere, tauras 
Concidit» et mixtum fpumis vomit ore cruorem^ 
Extremosque ciet gemitus. It trifiis arator, 
Maerentem abjungens fiatem^ morte juvencum; 
Atque opere in medio defixa relinquit aratra. 
Non umbrae altomm nemorum, non mollia poflunt 
Prata movere animum; non, qui per iaxa volutus^ 
Purior eledro, campum petit anmis: at ima 
Solvuntur latera, atque oculos ihipor urguet inertis^ 
Ad terramque fluit devexo pondere cervix. 
Quid labor^ aut benefada juvant ? quid vomere 

terras 
Invertifle gravis? atqui non Maifica Bacchi 
Munera, non illis epulae nocuere repoilae; 
Frondibusy et vidu pafcuntur iimplicis herbae : 
Pocula funt fontes liquidi^ atque exeidta curfu 



V.530. LIB. m. 103 

Flumina; nec fomnos abruropit cnra falubres. 

Tcmporc non alio dicunt regionibus illis 
Ctuxfitas ad (acra boves Junonis, et uris 
Inparibus dudos alta ad donaria currus. 

Ergo aegrc raflris terram rimantur, et ipfis 
Unguibus infodiunt fruges, montisque per altoa 
Content& ccndce trahunt ftridcntia plauffara. 
Non lupus infidias explorat ovilia circuoiy 
Nec gregibus nodumus obambulat; acrior ilium 
Cura domat : timidi damae, cervique fugaces, 
Nunc interque canes et circum te6ta vagantur. 
Jam maris inmenfi prolem, et genus omne natan- 

tura, 
Litore in extremo, ceu naufraga corpora, fludus 
Proluit : infolitae fugiunt in flumina phocs. 
Interit et, curvis fruftra defenfa latebris, 
Vipera, et adtoniti fquamis adftantibus hydri. 
Ipfis eft aer avibus non aequusj et illae 
Praecipites alti vitam fub nube relinquunt. 
Praeterea jam nec mutari pabula refert, 
Cluaefitaeque nocent artes: cefifere magiftri, 
Phillyrides Chiron Am^rthaoniusque Melampus. 
Saevit, et, in lucem Stygiis emifila tenebris, 
Pallida Tifiphone Morbos agit ante, Metumque; 
Inque dies avidum furgens caput altius eflTert. 
Balatu pecorum, et crebris mugitibus, amnes 
Arentesque fonant ripae, collesque fupini. 
Jamque catervatim dat ftragem^ atque aggerat ipfis 



104 GEORGICON. yr.557. 

In flabulis turpi dilapfa cadavera tabo: 
Donec humo tcgcre, ac foveis abfcondere difcunt. 
Nam neque erat coriis ufus; nec vifcera quisquam 
Aut undis abolere poteft, aut vincere Aammk} 
Ne tondere quidem, morbo illuvieque pereia» 
Vellera, nec telas poifunt adtingere putris. 
Verum etiam, invifos fi quis tentarat amidus, 
Ardentes papulae, atque inmundus olentia fudor 
Membra fequebatur; nec longo deinde moranti 
Tempore contados artus facer ignis edebat. 



P. VIRGILII MARONIS 

GEORGICON 

LIBER aUARTUS. 



GEORGICON IV. 

Protbnus aerii mellis coeleilia dona 
£xfequar: hanc etian)> Maecenas, adfpice partem. 
Admiranda tibi levium fpe6bicula rerum, 
Magnanimosque duces, totiusque ordiijp gentis 
Mores, et (hidia, et populos, et prcelia dicam. 
In tenui labor; at tenuis non gloria> fi quem 
Numina laeva finunt, auditque vocatus ApoUo. 

Prindpio, fedes apibus ftatidque petenda, 
Quo neque fit yentls aditus^ (nam pabula venti 
Ferre domum prohibent) neque oyes hxdique pe- 

tuld 
Floribus infultent, aut errans bucula campo 
Decutiat rorem, et furgentis adterat herbas, 
Abfint et pidi fqualentia terga lacerti 



105 GEORGICON, r. 14. 

Pinguibus a flabulisy meropesque, alisque volucres 
£t manibus Procne pedus iignata cruends. 
Onmia nam late yafbnt, ipfasque volands 
Ore ferunt dulcem nidis inmitibus efcam. 
At liquidi fbntes et ftagna Tirentia muico 
Adfint, et tenuis, fugiens per gramina, rivus; 
P^aque vefiibulum^ aut ingens oleafier, inum- 

bret: 
Ut, quum prima novi ducent examina reges 
Vere fuo, ludetque favis emifTa juventus, 
Vidna invitet decedere ripa calori; 
Obviaque hofpitiis teneat frondentibus arbos. 

In medium, feu ftabit iners, feu profluet, humor, 
Tranfverfas falices et grandia conjice faxa; 
Pontibus ut crebris pofiint confiflere> et alas 
Pandere ad aeftivum folem, fi forte morantis 
Sparferit, aut prseceps Neptuno inmerferit Eurus. 
Haec circmn cafis virides, et olentia late 
Serpylla, et graviter fpirantis copia thjmbnB 
Floreat, inriguumque bibant vidaria fontem. 

Ipfa autem, feu cortidbus tibi futa cavatis, . 
Seu lento fuerint alvearia vimine texta, 
Anguflos habeant aditus; nam frigore mella 
Cogit hiems, eademque calor liquefada remittit: 
Utraque vis apibus pariter metuenda; neque illse 
Nequidquam in tedis certatim tenuia oeri 
Spiramenta linunt, fuooque et floribus oras 
Explent, conledumque hssc ipfii ad munera gluten 



▼.41; LIB. IV* 107 

£t vifco et Phrygiae (ervant pice lendus Icbe. 

Saepe eitiam efibifis, fi vera eft fama, latebria 

Sub terr& fovere larem, penitusque repertae 

Pumidbusque cavis exe(k:que arboris antro. 

Tu tamen e levi rimofa cubiiia limo 

Ungue fovens circum, et raras fuper injice frondia. 

Neu propius tedis taxum fine; neve rubentis 

Ure foco cancros; altse neu crede paludi, 

Aut ubi odor cceni gravis, aut ubi concava pulfu 

Saxa fonant, vodsque ofienfa refultat imago. 

Cluod fuperefty ubi pulfam liiemem Sol aureus 
egit 
Sub terras, ooelumque sftiv^ luce reclufit, 
Illae continuo faltus filvasque peragrant, 
Purpureosque metunt flores, et flumina libant 
Summa ieves : hinc, nefcio qui dulcedine laeta^ 
Progeniem nidosque fovent; hinc arte recentii 
Excudunt ceras, et mella tenacia fingunt. 
HinCy ubi jam emifiTum caveis ad fidera cceli 
Nare per aefiatem liquidam fufpexeris agmen, 
Obfcuramque trahi vento mirabere nubem^ 
Contemplator; aquas dulcis, et frondea femper 
Te^ petunt, Huc tu juflbs adfperge fapores^ 
Trita melifphylla, et oerinthae ignobile gramen; 
Tinnitusque cie, et Matris quate cymbala circum : 
Ipfae confident medicatis fedibus; iplae 
Intima more fuo fefe in cunabula condent. 

Sin autem ad pugnam exierint, (nam iaepe doobui 



106 6EOR6ICON, t.Os. 

Regibnt inoeffit magno difcordia mota, 
Continaoqtic animos volgi, et trepidantia bdk> 
Corda» licet longepnefdfcere: namqne morantii 
Martius ille aeris rauci canor incrq>at, et vox 
Auditur^ frados fonitus imitata tubarum; 
Ttim tiepidae inter fe coeunt» pennisque comfcant, 
Spiculaque exacuunt roftris, aptantqne lacertos, 
Et drca legem» atque ipfa ad praetoria, denfse 
Mifcentur» magnisque vocant damoribns hoftem) 
Ergo, ubi ver ubQx fudnm camposque patentisy 
Erumpunt portis^ concurritur aethere in alto; 
Fit fonitus ; magnum mixtae glomerantur in orbem^ 
Praedpitesque cadunt. Non denfior acre grando, 
Nec de concufllk tantum pluit ilice glandis. 
Ipfi per medias ades, infignibus alis, 
Ingentis animos angufto in pedore verfanti 
Ufque adco obnixi non cedere, dum gravis aut bos, 
Aut hos veria fug^ vidor dare terga fubegit. 
Hi motus animorum, atque haec oertamina tanta, 
Pulveris exigui jadu conprefia, quiefcent. 

Verum, ubi dudores acie revocaveris ambo, 
Deterior qui vifus, eiun, ne prodigus obfit, 
Dede neci -, melior vacu^ fine regnet in aula. 
Alter erit maculis, auro fqualentibusy ardens ; 
Nam duo funt genera : hic melior, infignis et ore, 
£t mtilis darus fquamis } ille horridus alter 
Defidi^, latamque trahens inglorius alvum. 
Ut binae regum fades^ ita corpora plebis : 



y.g5. LIB. IV. 109 

Namque aliae turpes horrent; ceu, pulvere ab alto 
Gtuum venit, et ficco terram fpuit ore viator 
Aridus: ducent aliae, et fiilgore corufcant, 
Ardentes auro et paribus lita corpora gutds. 
Haec potior fuboles : hinc cceli tempore certo 
Dulcia mella premes^ nec tantum dulcia, quantum 
£t liquida, et durum Bacchi domitura faporem. 

At^ quum incerta volant cceloque cxamina lu- 
dunt, ^ 

Contemnuntque favos, et frigida teda relinquunt; 
Inflabilis animos ludo prohibebis inani: 
Nec magnus prohibere labor 3 tu regibus alas 
Eripe: non illis quisquam cundantibus altum 
Ire iter, aut cafbis audebit vellere figna. 
Invitent croceis halantes floribus horti^ 
£t, cuflos fiirum atque avium, cum falce falignft 
Hellefpontiaci fervet tutela Priapi. 
Ipfe, thymum pinosque ferens de montibus altis, 
Teda ferat late circum, cui talia curae; 
Ipfe labore manum duro terat; ipfe feracis 
Ilgat humo plantas, et amicos inriget imbris. 

Atque equidem, extremo ni jam fub fine labo- 
rum 
Vela traham> et terris feftinem advertere proram; 
Forfitan et^ pinguis hortos quae cura colendi 
Omaret, canerem> biferique rofaria PsefH; 
Quoque modo potis gauderent intuba rivis, 
£t virides apio ripae; tortusque per herbam 



llO GEOKGICON, r.tn« 

Crcfcerct in ventrem cixniixiis; nec fcra comantem 
Narcifiiun, ant fiexi tacoiflera yimen apcanthi, 
Pallentisqae ederas, et amantis litora myrtos. 

Namque fub QSbaliae memini me tonibiu altii^ 
Qua niger humedat flaventia culta GakefQS, 
Corjdum vidiife fenem^ cui pauca rdidi 
Jugera ruris erant; nec fertilis illa juvencisy 
Nec pecori opportuna feges, nec commoda Baccho. 
Hic rarum tamen in duiyis olus, albaque drcum 
lilia, verbenasque premens, vefcumque papaver^ 
Regum aequabat opes animis; ferlque revertens 
Node domum dapibus menfas onerabat inemtis. 
Primns vere rofam, atque audumno carpere poma; 
£t, quum triflis hieras etiamnum frigore faxa 
Rumperet, et glades curfus frenaret aquarum, 
Ille comam mollis jam tondebat hjadnthi» 
^ibtem increpitans feram zephTTosque morantis. 
£i;go apibus fetis idem, atque exandne multo, 
Primus abundare, et fpumantia cogere preifis 
Mella fi&vis: illi tili», atque uberrima pinus: 
Quotque in flore novo pomis fe fertilis arbos 
Induerat, totidem audumno matura tenebat 
Ule etiam feras in verfum diflulit ulmos, 
Eduxamque pirum, et fpinos jam pruna ferentis, 
Jamque miniflrantem platanum potantibus umbras. 
Verum haec ipfe equidem; fpatiis exdufus iniquis, 
Praetereo^ atque aliis poft me memoranda relinquo. 

Nuncage» natmas apibos quas Jupj^ter ipfe 



T.15a LIB. IV. 111 

Addidit, expediam; ^o qu2i mercedey canorcM 

Curetum fonitut crepitandaque aera fecutae^ 

Didaco coeli regem pavere fub antro. 

Solae communjg gnatos, confortia teda 

Urbisy habentj magnisque agitant fub kgibus se- 

yum; 
£t patriam folae, et certos novere Penatis; 
Ventucaeque hiemis memores aeflate laborem 
Bxperiuntur, et in medium quaeiita reponunt. 
Namque aliae vidu invigilant, et fcedere pado 
Exercentur agris : pars intra ikpta domorum 
Nardifi lacrimam, et lentufii de cortice gluten, 
Prima favis pcHiunt fundamina, deinde tenacis 
Sufpendunt ceras; aliae, fpem gentis, adultos 
Educunt fetus; aliae pariffima mella 
Stipant, et liquido diflendunt nedare cellas. 
Sunty quibus ad portas cecidit cufbdia forti; 
Inque vicem fpeculantur aquas et nubila codi} 
Aut onera excipiunt venientum, aut aganne fa6lo 
Ignavum, fucos, pecus a praefepibus aroent: 
Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mdk. 
Ac velutiy lentis Cyclopes fulmina maffis 
Quum properant, alii taurinis follibus auraa 
Addpiunt redduntque, alii firidentia tinguunt 
iEra lacu; gemit inpofitis incudibus iEtna: 
Hli inter fefie magn^ vi brachia toUunt 
In numerumy verfantque tenad fordpe ferrum : 
Non aliter, fi parva licet conponere magni% 



112 GEOROICON, t. 177. 

Ocropias innatus apes amor urguet habendi, 
Munere quamque fuo. Grandsvis oppida curse^ 
£t munire favos^ «t daedala fingere teda: 
At feifae mult^ referunt fe node minoreSy 
Crura thymo plenae; pafcuntur et arbuta palfim, 
£t glaucas falices^ cafiamque, crocumque ruben- 

tem, 
£t pinguem tiliam, et ferrugineoB hjracinthos. 
Omnibus una quies operum, labor omnibus unoB. 
Mane ruunt portis ; nufquam mora : rurfiis, eaidem 
Vefper ubie pafhi tandem decedere campis 
Admonuit, tum teda ^tunt, tum corpora curanl; 
Fit fonitus, muffantque oras et limina drcum. 
Poft^ nbi jam thalamis fe conpofnere, filetur 
In nodem, fefibsque fopor fuus occupat artus. 

Nec vero a fiabulis, pluviA inpendente, recedunt 
Longius, aut credunt coelo adventantibus £uris; 
Sed circum tutae fub moenibus urbis aquantur, 
£zcurfusque brevis tentant, et faepe lapillos, 
Ut cymbae inilabiles fludu jadante iaburram, 
Tollunt; his fefe per inania nubila librant. 

IUum adeo placuiiTe apibus mirabere morem, 
Quod nec concubitu indulgent, nec corpora fegnes 
In Venerem folvunt, aut fetus nixibus edunt; 
Verum ipfae e foliis natos et fuavibus herbis 
Ore legunt; ipfae regem parvosque Quirites 
Suffidunt : aulasque, et cerea regnai refingont 
Saepe etiam duris erxando in ootibus ahu 



v.i04 LIB. IV. 113 

Adtrivere, ultroque animam fub fafce dedere^ 
Tantus amor florum^ et generandi gloria mellisl 
£rgo, ipfas quamvis angufti terminus aevi 
Exdpiat, neque enim plus feptuma ducitur aeftasi 
At genus inmortale tamen, multofique per annos 
Stat FiMtuna domds^ et avi numerantur avorum. 

Pneterea, regem non fic ^gyptos, et ingens 
Lydia, nec populi Parthorum, aut Medus Hydafpes» 
Obfervant Rege incolumi, mens omnibus una e^i 
AmiiTo, rupere fidem, conflrudaque mdla 
Diripuere ipfae, et crates folvere favorum. 
IUe operum cuflos; illum admirantur, et omnes 
Circumftant fremitu denfo, ftipantque frequentes; 
£t faepe adtoUunt humeris, et corpora bello 
Ot^edant, pulchramque petiuit per volnera mor* 
tem. 

His quidam iignis, atque hsec exempla fecuti, 
Eife apibus partem divinae mentis, et hauihis 
^theriosy dixere: Deum namque ire per onmis 
Terrasque^tradusque maris,ccElumque profundum. 
Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum, 
Quemque fibi tenuis nafcentem arceflere vitas 
SdUcet : huc reddi deinde, ac refoluta referri, 
Omnia; nec morti effe locum^ fed^viva volare 
Siderii in numeniro^ atque alto fuccedere coelo. 

Si quando fedem auguftam, fervataque mella 
Thefauris» reUnes; prius haulhi fparfus aquarum, 
Ore fove fumosque mami praetende fequacis. 



114 GEORGICON, v.aSl. 

Bi8 gravidos oogunt fetus, duo tempora meflis; 
Taygete fimul 06 terris oHendit honeftum 
Plias, et Oceani fpretos pede repulit amnu; 
Aut eadem fidus fugiens ubi Pifcis aqiiofi 
Triilior hibernas codo defcendit in undas, 

IIUa ira modum fupra efl, laefaeque venenum 
Moriibus i»fpiranty et fpicula catca relinquunt 
Adfiiuc venis, animasque in volnere ponunt. 

Sin duram metues hiemem, parcesque fiituro, 
Contufosque animos et res miferabere fi^das; 
At fuffire th^rmo, cerasque recidere inanis, 
Quis dubitet? nam faepe favos iguotus adedit 
Stellio; et lucifugis congefta cubilia blattis; 
Inmunisque fedens aliena ad pabula fiicus, 
Aut afper crabro inparibus fe inmifcuit armis; 
Aut dirum, tineae, genus ; aut invifa Minenae 
Laxos in foribus fufpendit aranea caiTes. 
Quo magis exhauflae fuerint, hoc acrius onmes 
Incumbent generis lapfi farcire ruinas, 
Conplcbuntque foros, et floribus horrea texent. 

Si vero, quoniam cafus apibus quoque noflros 
Vita tulit, trifli lauguebunt corpora morbo; 
Quod jam non dubiis poteris cognofcere fignis : 
(Continuo efl acgris alius color; horrida vultum 
Deformat macies; tum corpora luce carentum 
Exportant te6ds, et triflia funera ducunt^ 
Aut illae pedibus connexae ad limina pendent, 
Aut intus claufis cundantur in «dibus, omnes 



ri25^ LIB. IV. IIA 

Ignavaeqtie fame^ et contrado frigore pigrae. ' 
Tom foaos auditur gravior, tra^mque fufurrant) 
Frigidus ut quondam (ilvis inmurmurat Aufiery 
Ut mare folHcitum (Iridit refluentibus undis, 
^ftuat ut clauiis mpidus fornacibus ignis) 
Hic jam galbaneos fuadebo incendere odoresj 
Mellaque arundineis inferre canalibus ultro» 
Hortaotem, et feffas ad pabula nota vocantem« 
Proderit et tunfum gall» admifcere faporem> 
Arentisque rofas, aut igni pinguia raulto 
Defruta, vel pfytbi^ palfos de vite racemo8> 
Cecropiumque thymum^ et grave olentia centaureiu 
£fl etiam flos in pratis, cui nomen amello 
Fecere agricolae: facilis quaerentibus herba; 
Namque uno ingentem toUit de cefpite filvam^ 
Aureus ipfe; fed in fo\m, quae plurima drctuo 
Funduntur, violae fublucet purpura nigrae^ 
Saepe deiim nexis ornatae torquibus arae; 
Afper in ore fapor; tonfis in vallibus illum 
Faftores et curva legunt prope flumina Mellae. 
Hujus odorato radices incoque Baccho, 
Pabulaque in foribus plenis adpone caniflris. 
Sedj fi quem proles fubito defecerit omnis, 
Nec^ genus unde novae flirpis revocetur, habebitf 
Tempus et Arcadii memoranda inventa magifln 
Pandere, quoque raodo caefls jam faepe juvencis 
Infincerus apes tulerit cruor: altius omnem 
£xpediam, prim^ repetens ab origine^ funam. 



110 GEORGICON, ▼.28r. 

Nam qa& Pellad gens fortunata Canopi 
Adcolit effufo flagnaDtem flumine Nilum» 
£t drcum pidtis vehitnr fua rura fiifelis; 
Qu^ue pbaretratae yicinia Perfidis urguet, 
£t diveria ruens feptem difcurrit in ora 
Ufque coloratis amnis devexui ab Indis, 
Ut viridem ^^gyptum nigrl fecundet arenft) 
Onmis in hac certam regio jacit arte falutem. 

Exiguus prxmum, atque ipfos contradus ad ufus, 
Eligitor locus : hunc anguflique imbrioe tedi 
Pftrietibusque premunt artis^ et quatuor addunt, 
Quatuor a ventis, obliqu& luce feneflras. 
Tum vitulus, bim& curvans jam comua frontey 
Quseritur : huic geminse nares, et fpiritos oris» 
Multa reludanti, obfuitur $ plagisque peremto 
Tunfa per integram folvuntur vifcera pellem. 
Sic pofitum in claufo Ixnquunt, et ramea coflis 
Subjiciunt fragmenta, thymum, caflasque recentis. 
Hoc geritur^ Zephyris primum inpellentibus undas^ 
Ante novis rubeant quam prata coloribus, anto 
Garrula quam tignis nidum fufpendat hirundo. 
Interea, tenerb tepefa^us in offibus humor 
^lhiat, et vifenda modis animalia miris, 
Trunca pedum primo, mox et flridentk penni» 
Mifcentur, tenuemque magis magis aera carpuntc 
Donec, ut x0ivis effufus nubibus imber, 
£rupere$ autut, nervo pulfante, fagittae, 
Prima lewcB ineunt & quando praelia PtethL 



V.315. LIB. IV. 117 

Quis Deus hanc, Mufae, qiiis nobis cxtudit ar- 
tem? 
Unde nova ingreffus honunum expcrientia cepit? 

Paftor Arifbeus fugiens Peneia Tempe, 
Amiffis, ut fama, apibus morboque fameque, 
TriAis ad extremi facrum caput adilitit amnis, 
Multa querens, atque hac adfatus voce parentem : 
Mater^ Cyrene mater^ quae gurgitis hujus 
Ima teneSy quid me praeclarl ilirpe deorum, 
Si modoy quem perhibes, pater eft Th^rmbneut 

ApoUo, 
Invifum fatis gcnuifli? aut quo tibi nofiri 
Pulfus amor? quid m^cplum fperare jubebas? 
£n 1 etiam hunc ipfum vitx mortalis honorem» 
Quem mihi vix fragum et pecudum cuftodia follers 
Omnia tentanti extuderat^ te matre relinquo. 
Quin age, et ip£a manu felicis enie iilvas; 
Fer ilabulis inimicum ignem, atque intcrfice meflis; 
Ure iata, et validam in vitis molire bipennem : 
Tanta me« fi te ceperunt taedia laudis. 

At mater fonitum thalamo fub fluminis alti 
Senfit: eam circum Milefia vellcra Nymphae 
Carpebant^ hyali faturo fucata colore; 
Dfymoque, Xanthoque, Ligeaque, Phjllodooeque, 
Csefariem efiufae nitidam per candida colla; 
Neike, S^noque, Thaliaque, CTmodocequey 
CTdippeque, etflava Lycorias^ altcra virgo, 
Altera tnm primos Lodiue ezperta labores; 



118 GEORGICON, y.341. 

Clioque, et Beroe foror, Oceanitides ambse, 
Ambae auro, pidis incindse pellibus ambse 5 
Atque Ephyre, atque Opis^ et A(ia Deibpea ; 
£t tandem pofitls velox Arethufa fagittis. 
Inter quas curam Clymene narrabat inanem 
Volcaniy Martisque dolos et dulcia furta -, 
Aque Chao denfos divom numerabat amores. 
Carmine quo captae dum fufis mollia penfa 
Devolvunt, iterum matemas inpulit auris 
Lu^s Ariflsei, vitreisque fedilibus omnes 
Obfhipuere; fed ante alias Arethufa forores 
Profpidens, funmi^ flavum caput extulit und&; 
£t procul^ O gemitu non fftiftra extenita tanto^ 
Cyrene foror! ipfe tibi, tua maiima cura, 
Triftis Aridseus Penei' patris ad undam 
Stat lactimans, et te crudelem nomine dicit. 
Huic, percufTa nov^ mentem formidine, mater, 
DuC| age, duc ad nos: fas illi limina divom 
Tangere^ ait: iimul alta jubet difcedere late 
Flumina, qu^ juvenis grefFus inferret : at illum, 
Curvata in montis faciem, circumfletit unda, 
Adcepitque finu vailo, mifitque fub amnem. 
Jamque domum mirans genetricis^et humida regna, 
Speluncisque lacus claufos^ lucosque fonantis, 
Ibat; et, ingenti moti; flupefa6tus aquarumy 
Omnia fub magn^ labentia flumina terr^ 
Spe6iabat, diverft Ipcis^ Pbaflmque, Lycumque» 
£t caput, unde altus primum fe erumpit Enipeus, . 



y.369. -1.IB. IV. u§ 

Unde pater Tlberinus, et dnde Aniena fluenta> 
Saxofumque fonans Hypanis, Myfasque Caicus, 
£t gemina auratus taurino comua voltu 
Eridanus; quo uon alius per pinguia culta 
In mare purpureum violentior ei9uit anmis. 

Poftquam eft in thalami, pendentia pumice^ teda 
Perventum, et gnati fletus cognovit inanes 
Cyrene; manibus liquidos dant ordine fontb 
Germanae, tonfisque ferunt mantelia villis. 
Pars epulis onerant menfas, et plena reponUnt 
Pocula; Panchaeis adolefcunt ignibusarae: 
£t mater, Cape Maeonii carchefia Bacchi; 
Oceano libemus^ ait. . Simul ipfa precatur 
Oceanumque patrem rerum, Nymphasque forores, 
Centum quas iilvas, centum quae flumina^ fervanti 
Ter liquido ardentem perfudit ne6bre Veflam; 
Ter flamma ad fummum tedi fubjeda reluxit. 
Omine quo firmans animumj fic incipit ipfa : 

£fl in Caipathio Neptuni gurgite vates, 
Caeruleus Proteus, magnum qui pifcibus aequor 
£t jundo bipedum curru metitur equorum. 
Hic nunc £matliiae portus^ patriamque revifit 
Pallenen : hunc et Nymphae veneramur, et ipfe 
Grrandaevus Nereus; novit namque omnia vates, 
• Quae fint, quae fuerint, quae mox ventura trahan- 

tur; 
Quippe ita Neptuno vifum efl^ inmania cujus 
Armenta, et turpis pafcit fub gurgite phocas. 



lao GEORGICON, w.sgB. 

Hic tibi^ nate, prias yindis capiundiis, ut omiieiii 
Expediat naorbi caufam, eventusque fecundet. 
Nam iine vi non ulla dabit pnecepta» neque illum 
Orando fledtes; vim duram et vincula capto 
Tende : doli circum hm demum frangentur inanef . 
Ipfa ego te, medios quum fol adcenderit sefluB» 
Quum fltiunt herbae^ et pecori jam gratior umbra 

eft^ 
In fecreta fenis ducam, quo feflus ab undis 
Se redpit; facile ut fomno adgrediare jacentem. 
Verum, ubi conreptum manibus vindisque tenebis, 
Tum varise dudent fpedes atque ora ferarum: 
liet enim fubito fus honidusy atraque tigris» 
Squamofusque draco, et fulv^ cervice leacna; 
Aut acrem flamms fonitum dabit, atque ita vindis 
Exddet» aut in aquas tenues dilapfus abibit. 
Sed, quanto ille magis formas fe vertet in omnis., 
Tanto, nate, magis contende tenada vinda; 
Donec talis erit mutato corpore, qualem 
Videris, incepto tegeret quum lumipa fomno. 
Haec ait, et liquidum ambrofise difiundit odo- 
rem, 
Quo totum nati corpus perduxit ; at illi 
Dulds conpofitis fpiravit crinibus aura, 
Atque habilis membris venit vigor. £fl fpecus 

ingens 
Exefi latere in montisy quo plurima vento 
Cogitur inque finus fdndit fefe unda redudos; 



V.421. LIB. IV. m 

Deprenfis olim flatio totiffima nautis : 
lotus fe vafli Proteus tegit objice faxi. 
Hic juyenem in latebris^averfum a lumine,Nympha 
Conlocat: ipfa procul, nebulis obfcura^ refiftit. 
Jam rabidus torrens fitientis Sirius Indos 
Ardebat coelo, et medium Sol igneus orbem 
Hauferat; arebant herbae^ et cava flumina flcds 
Faucibus ad limum radii tepefada coquebant: 
Quum Proteus, confueta petens e fludibus antra^ 
Ibatj eum vafli circum gens humida ponti 
. Exfultans rorem late difperflt amaitmi. 
Stemunt fe fomno diveHae in litore phocx: 
Ipfe, velut flabuli cuflos in montibus dim, 
Vefper ubi e paflu vitulos ad teda reducit^ 
Auditisque lupos acuunt balatibus agni, * 

Confldit fcopulo medius, numerumque recenfet. 
Cujus Ariflaeo quoniam efl oblata facultas^ 
Vix defefla fenem pafllis conponere membra^ 
Cum clamore ruit magno, manicisque jacentem 
Occupat. Ille, fuse contra non inmemor artis^ 
Omnia transformat Me in miracula rerumy 
Ignemque/ horribilemque feram, fluviumque li- 

quentem. 
Verum^ ubi nulla fugam reperit peHada, vidus 
In fefe redit, atque hominis tandem ore locutus: 
Nam quis te, juvenum confidentiffime^ noflras 
Juflit adire domus? quidve hincpetis? inquit. At 

ille: 



122 GEORGICON, v.447. 

Sda, Proteu, fds ipfe; neque eft te fallere qmd* 

quam; 
Sed tu define velle. Dttm praccepta fecuti 
Venimus, hinc lapfis quaefitum oracula rebus. 
Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multl 
Ardentis oculos intorfit lumine glauco, 
£t, graviter frendens, iic fatis ora refolvit : 

Non te nullius exercent numinis irae: 
Magna luis conmifTa : tibi has miferabilisOrpheos 
Haud qu&quam ob meritum pcenas, ni fata refif- 

tant, 
Sufcitat; et rapti graviter pro conjuge fsevit. 
Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps, 
Inmanem ante pedes hydrum moritura puella, 
^ Servantem ripas, alt^ non vidit in herb&. 
At chorus aequalis Dr^radum clamore fupremos 
Inplerunt montis; flerunt Rhodopeiae arces, 
Altaque Pangaea, et Rhefi Mavortia tellus, 
Atque Getae, atque Hebrus, et Adias Orithjia. 
Ipfe^ cav^ folans aegnim tefludine amorem, 
Te, dulcis conjunx, te folo in litore fecum, 
Te, vcniente die, te, decedente canebat. 
Taenarias etiam fauces, alta oflia Ditis, 
£t caligantem nigrl formidine lucum 
IngreiTus, Manisque adiit, Regemque tremendum, 
Nefciaque humanis precibus manfuefcere corda. 
At, cantu conmotae/ £rebi de fedibus imis 
Umbrae ibant tenues, fimulacraque luce carentum: 



134 G£ORGICON, v.4d8. 

Inyalidasque tibi tendeDs, heul non tua, palmat. 
Dixit, et ex oculis fubitOy ceu fumus in auras 
Conmixtus tenuisy fugit diverfas neque iliunit 
Frenfantem nequidquam umbrasy et multa volea- 

tem 
Dicere^ praeterea vidit; nec portitor Orci 
Amplius objedam paiTus tranfire paludem. 
Quid faceret? quo fe, rapti bis conjuge, ferret? 
Quo fletu Manis» qu^ Numina voce, moveret? 
Illa quidem StjgiA nabat jam frigida cymb^: 
Septem illum totos perhibent ex ordine menfis, 
Rupe fub aeri^> deierti ad Strymonis undam, 
Flevifl*e, et gelidis haec evolvifle fub aflris, 
Mulcentem tigris, et agentem carmine quercus. 
Qualis popule& roaerens Philomela fub umbri 
Amiflfos queritur fetus; quos durus arator 
Obfervans nido inplumis detraxit: at illa 
Flet nodem, ramoque fedens miferabile carmen 
Integrat, et mseflis late loca queflibus inplet. 
Nulla Venus, non ulli animum flexere H^rmenaei: 
Solus Hyperboreas glacies, Tanaimque nivaleoiy 
Arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis» 
Luflrabaty raptam Eurjdicen atque inrita Ditis 
Dona querens : fpretse Ciconum quo munere ma- 

tresi 
Inter facra deiim, nodumique orgia Baochi, 
Difccrptum latos juvenem fparfcre per agios. 
Tum quoque, marmore^ caput a cervice xevolfuro 



t.SU. LIB. IV. 125 

Gwgite qmmi medio portans (Eagrias Hebrns 
VolTeret, Emydicen voz ip(a, et fir^ida lingoa, 
Ah miieram EurydiceQl animA fugiente ▼ocabati 
Emydicen toto referebant flmnine rip«. 

Haec Proteos; et fe jado dedit sequor in altmn: 
Quikqae dedit, fpmnantem undam fubvertice torfit. 
At non CTrene: namque ultro adftta timentem: 

Nate^ licet triftis animo deponere curas. 
Hscc onmis morbi caufla ; hinc miferabileNTmphse, 
Cum quibus illa choros luds agitabat in altis, 
Exitium mifere apibus: tu munera fupplex 
Tende petens pacem, et ^siciles venerare Napoeasi 
Namque dabunt veniam votis, irasque remittent. 
Sed, modus orandi qui fit, prius ordine dicam. 
Quatoor eximios praeflanti corpore tauros, 
Qui tibi nunc yiridis depafcunt fununa Lycsei» 
Delige, et intad^ totidem cervice juyencas. 
Quatuor his aras alta ad delubra dearum 
Conflitue, et facrum jugulis demitte cruorem $ 
Corporaque ipfa boum frondofo defeie luco. 
Pofly ubi nona fuos Aurora oflenderit ortus, 
Inferias Orphei, Lethaea papavera, mittes; 
. Placatam Eurydicen vitull venerabere caedl, 
£t nigram madabis ovem, lucuroque revifes. 

Haud mora -, continuo matris praecepta facelfit: 
Ad ddubra venit; monfhatas excitat aras; 
Quatuor eximios prseflanti corpore tauros 
Dadt, et intad^ totidem cervice juvencas. 




126 GEOR6ICON. 1.552, 

Pofty ubi nona fnos Aorora induxerat ortus, 
Inferias Orphd mittity lucumque revifit. 
Hic veroy fubituin ac didu mirabile monftrum ! 
Adfpiciunt liquefada boum per vifcera toto 
Stridere apes utero, et ruptii efiervere coftis; 
Inmenfasque trahi nubes; jamque arbore fumm& 
Confluere» et lentis uvam demittere ramis. 

Hsec fuper arvorum cultu pecorumque canebam^ 
£t fuper arboribusj Csdardum magnus ad altum 
Fulminat Euphraten beUo, vidorque volentis 
Pdr populos dat jura, viamque adfedat Olympo. 
Illo Virgilium me tempore dulds alebat 
P^urthenope, ftudiis florentem ignobilis oti; 
Carmina qui luii paflorum» audaxque juventft, 
Tityre, te patuls cecini fub tegmine faf^. 



P. VIRGILII MARONIS 

C U L E X. 

AD OCTAVIUM. 



LusiMus, Odavi, gracilimodulanteTIialiij 
Atque, utaraneoliy tenuem formavimus orfum. 
Lufimus: haec propter Culicis fint carmina dida. 
Omnis ut hifloriae per ludum conlbnet ordo 
Notitias, ducam voces : licet invidus adfit. 
Quisquis erit culpare jocos, Mufamque, paratus; 
Pondere vel Culicis levior, fam^ue, ferctur. 
Poflerius graviore fono tibi Mufa loquetur 
Noibra : dabunt cum fecuros mihi tempora frudus : 
Ut tibi digna tuo poliantur carmina fenfu. 

Latonae, magnique decus Jovis, aurea proles, 
Phoebus, erit noflri princeps et carminis audor, 
£t recinente lyr^ fautor : live educat illum 
Alma Chimaereo Xanthus perfufa liquore, 
Seu nemus Aileriaey feu qui Parnaffia rupes 
Hinc atque hinc patulft praepandit comua fronte. 




128 C U L E X. ▼. 17. 

Cailaliaeque fonans liquido pede labitur unda. 

Quare, Pierii laticis decus, ite> forores 
Naldes, et celebrate deum plaudente choreli. 
£t tibi, fanda Pales, ad quam ventura recurrit 
Agreftum bona cura, fequi fit cura teuentis 
Aerios neroorum tradus, filvasque virentes: 
Te cultrice vagus faltus feror inter, et antra. 

At t\\, cui meritis oritur fiducia chartis^ 
061avi venerande> meis adlabere cceptis, 
Sande puer : tibi namque canit non pagina bellum, 
Phlegra Giganteo fparfa eft quo fanguine tellusi 
Nec Centaurcos Lapithas conpellit in eniis; 
Urit Erichthonias Oriens non ignibus arces; 
Non perfofTus Athos, nec magno vincula Fbnto 
]a€tBL, meo qusrent jam fera volumine famam; 
Non Hellefpontus pedibus pulfatus equorum, 
Graecia cum timuit venientis undique Perfas: 
Mollia fed tenui percurrere carmina verfu, 
Viribus apta fuis^ Phoebo et duce ludere» gaudet 
£t tn, fande puer, venerabilisj et tibi certet 
Gloria perpetuum lucis manfura per sevum} 
£t tibi fede pi^ maneat locus, et tibi fofpes 
Debita felids memoretur vita per annos, 
Grata bonis lucens. Scd nos ad coepta feramur. 

Igneus Oeteas jam fol penetrarat in arcis» 
Candidaque aurato quatiebat lumina curru| 
Crinibus et rofeis tenebras Aurora fiigarat: 
PropuUt ut fiabulis ad pabula laeta capellaa 



?. 45. C U L E X. 129 

Faflor, et ezcelfi montis juga fumma petivit, 
Lodda quk patulos velabant gramina coUis. 
Jam filvis, dumisque^ vagae; jam vallibus abdunt 
Corporai jamqde, omni celeres e parte vagantesy 
Scnipea deferts perrepunt ad cava rupis. 
Tondentur tenero viridantia germina mprfu, 
Fbndula projedis carpuntur et arbuta ramis, 
Denfaque virgultis avide labrufca petuntur. 
HflBC, fufpenfa^ rapit carpente cacumina morfu 
Vel falicis lentae, vel quae nova nafcitur alnus : 
Hsc teoeras fruticum fentes rimatur : at illa 
Inminet in rivi prseftantis marginis undam. 

O bona palloris ! li quis non pauperis ufum 
Mente prius doM fadidiat, et probet illic 
Qmnia, laiuriae pretiis, incognita curis, 
Quae lacerant avidas inimico pedore mentes. 
Si non AiTyrio fuerint bis lauta colorc, 
Attalicis opibus data vcllera; ii nitor auri 
Sub laqueare dom\!ts animum non tangtt avarum } 
Pi6tar8Bque decus^ lapidum nec fulgor in ulli 
Cognitua utilitate manet 5 nec pocula gratum 
Alconis refezent Boetique toreuma; nec Indi 
Conchea bacca maris pretio e(l : at pedore puro 
Saepe fuper tenero proftemlt gramine corpus; 
Florida cum tellus, gemmantis pida per herbas^ 
Vere novat dulci dt(lin6ta coloribus ar\'a : 
Atque illum, calamo laetum recincnte paluilri» 
' Otiaque invidi^ degentemj ac fraude^ remotl^^ 

K 



130 C U L E X. ▼. ;3. 

Pollentemque fibi, viridi cum palmite ludens 
Tmolia pampineo fubter coma velat ami6tu. 
Illi funt vaccae, et rorantes ladc capells, 
£t nemus, et fecimda Pales, et vallibus imis 
Semper opaca, novis manantia fontibus^ antra. 
Quis magis optato queat efle beatior sevo^ 
Quam qui mente procul purl, fenfuque probando, 
Non avidas agnovit opes^ non tri^ bella^ 
Nec funefta timet validae certamina claflis; 
Non, fpoliis dum fan^ de{lm fulgentibus omet 
Templa, vel evedus finem tranfcendat habendi, 
Adverfum faevis ultro caput hoilibus ofTert. 
Illi falce deus colitur, non arte, politus; 
Ille colit lucos; illi Panchaia tura, 
Floribus agreftcs herbee variantibus, adfunt; 
IUi dulcis adeft requieJ^ et pura voluptas, 
Libera vindicibus curis : huc inminet, omnis 
Dirigit huc fenfus, haec cura efl fubdita cordi, 
Quolibet ut requie vi^ contentus abundet, 
Jucundoquc liget languentia corpora fonmo. 
O pccudcs ! o Panes f et o laetiflima Tempe 
Frondis Hamadryadum I quarum non divite cultu 
^mulus Afcraeo paftor fibi quisquc poetae 
Securam pkcido traducit pedore vitam. 

Talibus in (hidiis baculo dum nixus aprica» 
Paftor agit curas, et dum non arte canor^ 
Conpad^ folitum modulatur arundine carmen; 
Tendit inevedus radios Hyperionis ardor. 



V. 101. CULEX. 131 

Liicidaqu6 sthereo ponit difcrimina mundo, 
Qu^ jacit Oceanum flammas in utrumqne rapaces, 

£t jam conpellente vagae paftore capellae 
Ima fufurrantis repebaht ad vada lymphae, 
Quae fubter viridem refidebant caerula mufcum. 
Jam medias operum partis eve^us erat Sol, 
Cum denfas paftor pecudes cogebat iu umbrasj 
£t procul adfpexit luco relidere virenti, 
Delia diva, tuo : quo quondam, vida furore, 
Venit Nydelium fugiens Cadmeis Agave, 
Infandas fcelerata manus e caede cruent^: 
Quae, gelidis bacchata jugls, requievit in antro, 
Poderius poenam gnati de morte datiira. 
Hic etiam viridi ludentes Panes in herb^, 
£t Satyri, Dryadesque choros cgere puellae, 
Naiadum in ccetu. Tantum non Orpheus Hebrum 
Reftantem tenuit ripis, iilvasque, canendo, 
Quantum te pemox remorantem, diya, chorea, 
Multa tibi laeto fundentes gaudia vultu; 
Ipfa loci naturadomum refonante fufurro 
Quis dabat, et dulci feffas refovebat in umbr&. 

Nam primum pron^ furgebant vall6 patentes 
Aeriae platanus; inter quas inpia Idtos, 
Inpia, quae focios Ithaci maerentis abegit, 
Hofpita dum nlmii tenuit dulcedine captos. 
At, quibusy infigni curru projedus equorum, 
Ambuftus Phaethon lu£hi mutaverat artus^ 
Heliades^ teneris inplezae brachia truncb. 




132 C U L £ X. T. 129;. 

Candida fnndebant lentis velamina ramis: 
Pofterius, cui Demophpon aeterna reliquit 
Perfidiam lamentandi mala, perfida multis: 
Quam comitabantur, fatalia carmina, quercus: 
Quercus ante datas, Cereris quam femina, vitae: 
IUas Triptoleml mutavit fulcus ariflis: 
Hic, magnum Argoae navi decus» edita pinos 
Proceras decorat iilvas, hirfuta per artus i 
Adpetit aeriu conjungere montibus afbra 
Ilicis et nigrac fpecies, et mcefla cupreiTus; 
Umbrofkque manent fagus, ederaeque ligantes 
Brachia, fratemos plangat ne populus idus; 
Ipfaeque excedunt ad fumma cacumina lentae, 
Pinguntque aureolos viridi pallore corymbos: 
Quls aderat veteris myrtus non nefda fati. 
At volucres patulis refidentes dulcia ramis 
Carmina per varios edunt refonantia cantus. 
His fubcrat, gelidis manans e fontibus, unda; 
Quae levibus placidum rivis fonat orta liquorem: 
£t, quamquam geminas avium vox oblb-epit auris» 
Hinc querulae referunt voces, quis, nantia limo, 
Corpora lympha fovet: fonitus alit aeris £cho: 
Argutis et culta fremunt ardore cicadis. 
At circa paflim feffae cubuere capellae, 
£xcelfisque fuper dumis; quos, leniter adfians, 
Aura fufurrantis poflit confundere venti. 

Paftor, ut ad fontem dend requievit in umbrH, 
Mitem concepit, proje&us membra» foporcm. 



▼.157. CULEX. 133 

Anxius infidiis nullis; fed, lentus in herbis, 
Secnro preflbs fomno mandaverat artus. 
Stratus humi dulcem capiebat corde quietem; 
Ni Fors incertos juffiifet ducere cafus. 
Nam, folitum volvens ad tempus tradibus isdem» 
Inmanis» vario maculatus corpore, ferpens, 
Merfus ut in limo magnos fubfideret sftus, 
Obvia vibranti carpens gravis aera lingu^, 
Squamofos latis torquebat motibus orbis. 
Tollebant aurae venientis ad omnia vifus. 
Jam magis atque magis, corpus revolubile volvens^ 
Adtollit nitidis pedus fulgoribus, et fe 
Sublimi cervice rapit : cui crida, fupeme 
Edita, purpureo lucens maculatur amidu, 
Adfpedtuque micant flammantia lumina torvo. 
Metabat late circum loca -, cum videt ingens 
Adverfum recubare ducem gregis. Acrior iuflat 
Lumina difiundens intendere, et obvia torvo 
Saepius adripiens infringere, quod fua quisquam 
Ad vada veniflet: naturas couparat arma: 
Ardet mente» furit dridoribusy intonat ore; 
Flexibus everfis torquetur corporis orbis; 
Manant iiwguineae per tradus imdique guttae; 
Spiritus et rumpit fauces. Quo cun£ta parante, 
Parvulus hunc prior humoris conterretalumnus, 
£t mortem vitare monet per acumina. Namque^ 
Qul^ diduda genas pingebant lumina gemmis, 
Hac fenioris erat naturae pupula telo 



134 C U L E X. V. 185. 

Ida levi. Tum proiiluit furibundus, et illum 
Obtritum morti miiit: cui diflitus omnis 
Spiritus exceffit fenfus. Tum^ torvatenentem 
Lumina, refpexit ferpentem comminus : inde 
Inpiger, exanimis/ vix conpos mente, refiigit, 
£t validum dextr^ truncum detraxit ab omo: 
Qui cafus fociaret opem, numenve deorum. 
Namque illi dederitne viam cafusve, deusve, 
Prodere fit dubium : voluit fed vincere tales. 
Horrida fquamofi volventia membra draconis» 
Atque relu^ntis, crebris foedeque petentis 
IdibuSy oiTa ferit, cingunt qu^ tempora criftae: 
£t, quod erat tardus, fomni languore remoto, 
Nefcius adfpiciens, timor obcaecaverat artus : 
Hoc miniis inplicuit dir^ fbrmidine mentem. 
Quem poftquam vidit caefum languefcere, fedit. * 
Jam quatit et bijuges oriens £rebo cit equos Nox, 
Et piger aurato procedit Vefper ab CEt^j 
Cum, grege conpulfo, paflor, duplicantibus umbris^ 
Vadit, et in feflibs requiem dare conparat artus: 
Cujus ut iutravit levior per corpora fomnus, 
Languidaque efiufo requierunt membra fopore; 
£ffigies ad eum Culicis devenit, et illi, 
Triflis ab eventu, cecinit convicia mortis. 
Inquit: Quid meritus, ad quae delatus, acerbas 
Cogor adire vices? tua dum mihi carior ipi| 
Vita fuit vit^, rapior per inania ventis. 
Tu lentus refbves jucund^ membra quiete, 



T. 2\S. C U L E X. 135 

£reptii8 tetrifl e cladibus; et mea Manes 
Vircera Lethaeas cogunt transnare per undas: 
Praeda Charontis agor. Video ut, flagrantia taedis, 
Lumina conlucent infcmis horrida templis; 
Obvia Tiiiphone, ferpentibus undique comta, 
It flammis; et fkva quatit mihi verbera Poena; 
Cerberus et diris flagrat ktratibus ora, 
Anguibus hinc atque hinc horrent cui colla reflexis> 
Sanguineumque micant ardorem luminis orbes. 
Heul quid ab oflicio digrefla efl gratia, cum te 
Reflitui fuperis^ leti jam limine ab ipfo ? 
Praemia funt pietatis ubi ? pietatis honores 
In vanas abiere vices; et rure receflit 
Juflitia, et prior illa Fides: inflantia vici 
Alterius, flne refpedu mea fata relinquens. 
Ad pariles agor eventus^ flt poena njjcrenti; 
Pcena fit exitium -, modo flt dum grata voluntas ! 
Euflat par offlcium I Feror avia carpens^ 
Avia Cimm^rios inter diflantia lucos; 
Quem circa trifles denfentur in omnia poenae. 
Nam vindus fedet inmanis ferpentibus Otos, 
Devindum maeflus procul adfpiciens Ephialten, 
Conati cum flnt quondam refcindere mundum ^ 
£t Tityosy Latona» tuae memor anxius irae, 
Inplacabiiis ira nimis ! jacet alitis efca. 
Terrcor ah ! tantis inflftere, terreor umbris, 
Ad Stygias rcvocatus aquas. Vix ultimus anmi 
Reftat, nedtareas divCim qui prodidit efcas. 



136 CULEX. v.a4l. 

Gutturis arenti revolutus in omnia fenAi. 
Quid; faxum procul adverfo qui monte revolvit, 
Contemfifle dolor quem numina vincit acerbus, 
Otia quserentem frufb-a ? Vos ite, puellae» 
Ite, quibus taedas adcendit triftis Erinnys ; 
Sic ut Hymen prasfata dedit connubia mortis : 
Atque alias alio denfat fuper agmine tunnas> 
Inpietate fer^ vecordem Colchida matrem, 
Anxia follicitis meditantem volnera natis^ 
Jam Pandionias miferand^ prole puellas^ 
Quarum v(hl Itjn^ et Ityn, quod fiifionius Rex, 
Orbus Epops maeret, volucris evedus in auras, 
At difcordantes Cadmeo femine fratres 
Jam truculenta ferunt infeftaque volnera corpus. 
Alter in alterius: jamque averfatus uterque, 
Inpia germai^ manat quod fanguine dextra. 
Heul heul mutandus nunquam labor : auferor 
ultra 
In diverfa magis; diftantia limina cemo: 
Elyliam tranandus agor delatus ad undam. 
Obvia Perfephone comites Heroidas urguet 
Adverfas praeferre faces. Alcedis ab omni 
Inviolata vacat cari, quod faeva mariti 
Ipfa fuis fatis Admeti fata morata eft. 
£cce 1 Ithaci conjux fertur decus Icariotis 
Femineum incorrupta decus^ manet et procul illa 
Turba ferox juvenum, telis confixa, procorum. 
Quin mifera £urydice tanto maerore receflit, 



CULEX. 137 

: CcnstK IWJB1 
i fzsnem ardescxaai 1»- 




Spaaxt BA 4 j'./iit ■ nwr ^mm. coraoe asaeiu 

L JDfBiCi nCJOgCi ftJMH pcr mXmM mJUBSk 

IhcJBc ; eqm ct ta cuucaMei^ ngj *',! ja vsrg^^ 
Amfmiri iTnai ffranSij oode rdBeei. 
HaK cadcm potBit. Dctis le raKcre, ccc^io, 
E ur i dken qoe liiziD iVTmxWi mddne ^swo £m^ 
KoD oat, iaiitaai) £▼« esmick saaxa. 
nhqoidaii, oiiiBan Maaei exfKJta fevcm^ 
IxBCC|icaai ngnipot itcr^ oec TttoSst isttu^ 
Jjamaa, nte darx amnpd — ^'f ij 1m^9SL> 
Scd tn crodefii, ciiide& ta iaa|^ Olrpfce«y 
CKcola can pctcoi, nspilii joCi diMran. 
Dignoi aoior tcu^ pannai fi Xarian 
ScdctfoaliBde 




138 CULEX. T.295. 

Vof manet Heroiim oontra manus: hic et nterque 
iEtcides: Peleus namque et Telamonia virtus 
Per fecura patris Istantur numina, quorum 
Connubiis Venus et Virtus injunxit honorem. 
Hunc rapuit ferva; aft illum Nereis amavit. 
Affidet hac juvenis, fociat quem gloria, fortis, 
Aoer^ inexcuflusy rcferens a navibus ignis 
Argolids Phxygiosy torvl feritate repuHbs. 
O quis non referat talis diwntia belli, 
Quse IVojae videre viri^ videreque Graii! 
Teucria cum magno manaret fanguine tellusj 
£C Simois, Xanthique liquorj Sigeaque praeter 
litora cum Troas, faevi duds, Hedoris ir^ 
Videre in daffis, inimicli mente, Pdafgas 
Vulnera, tda, necesj ignis, inferre paratos. 
Ipfa jugis namque Ida potens feritatis, et ipfa 
^qua faces altrix cupidis praebebat alumnis» 
Omnis ut in cineres Rhflctei litoris ora 
Claflibus ambuftis, flamm& fuperante, daretur. 
Hinc erat oppofitus contra Tdamonius heros^ 
Objedoque dabat dipeo certamina; et illinc 
Hedor erat, Trojae funamum decus : acer uterque, 
Fidminibus ccdo vduti fragor editus alto; 
Ignibus liic tdisque fuper, fi claflibus Argos 
Eripiat reditus: ille ut Vulcania ferro 
Vulnera protedis depdlere navibus inflet. 
Hoc erat .Aladdes alter laetatus honore: 
Dardaniaeque alter ftffo quod fanguine campis 



r. S33. C U L £ X. 139 

Hedoreo vidor luflravit corpore Trojam. 
Rurfus aocrba fremvmt^ Paris hunc quod letat, et 

hujus 
Ahna dolis Ithaci virtus quod concidit i6b. 
Huic gerit averfos proles Lacrtia vultus ; 
Et^ jam Strymonii Rhefi vidorque Dolonis, 
Pallade jam lactatur ovans ; nufusque tremifdt 
Jam Ciconas Jam jamque horret Laeftr}'gonas atrox. 
Illum Scylla rapax, canibus fubcin6ta Mololfis» 
^tnaeusque Cyclops; illum Zanclaea Charybdis» 
Pallentesque lacus^ et fqualida Tartara, tcrrent. 

Hic et, Tantalei generis decus, amplus Atrides, 
Ailidety Argivilun lumen; quo flamma rcgente 
Doris Erichthonias prodravit funditus arces. 
Reddidit heu! gravius poenas tibi Troja ruenti i 
Hellefpontiacis abiturus reddidit undu. 

Illa vices hominum teftata eft copia quondam, 
Ne quisquam^ propriae fortunae munere dives, 
Iret inevedus coelum fuper^ omne propinquo 
Frangitur invidiae telo decus. Ibat in altum 
Vis Argea, petens patriam, ditataque praedi 
Arcis £richthonise : comes huic erat aura lecunda 
Per placidum curfu pelagus : Nereis ad undas 
Signa dabaty pars inflexis fuper ada carinii: 
Cum, feu ccelefU fato, feu lideris ortu, 
Undique mutatur cceli nitor^ omnia ventis» 
Omnia turbinibus, funt anxia. Jam marit unda 
Sideribus certat confurgere} jamquc fupeme 



/ 



140 C U L E X. V. 350. 

Conraere et Sol ipfe, et fidera cunda minantur; 
Ac venit in terras cceli fragor. Hic, modo laeta, 
Copia nunc miferis circumdatur anxia fatis, 
Inmoriturque fuper fludus, et faxa Capharei, 
Euboicas et per cautes, iE^aeaque late 
litora: cum Phrygiae paflim vaga praeda peremtae 
Fluduat omnis in aequoreo jam naufraga tradu. 

Hic alii fidunt, pariles virtutis honore» 
Hero^y mediisque fiti funt fedibus omnes; 
Omnis Roma decus magni quos fufcipit orbis. 
Hic Fabiiy Deciique; hic efl et Horatia virtus; 
Hic et fama vetus numquam moricura CamiUi; 
Curtius et, mediis quem quondam fedibus urbis 
Devoturo tellus confumflt gurgitis liauflu: 
Mucius et prudens ardorem corpore paflus 
Legitiroe, ceffit cui frada potentia Regis. 
Hic Curius, clarae focius virtutis, et ille 
Flaminiusy devota dedit qui corpora famae. 
Jure igitur talis fedes pietatis honorat. 
Ulic Scipiadaeque duces; devota triumphis 
Moenia quos rapidos Libycae Carthaginis horrent. 

llli laude fu^ vigeant; ego Ditis opacos 
Cogor adire lacus, viduos a lumine Phoebi; 
£t vaihim Phlegethonta pati: quo, maxime Minos^ 
Confcelerata pi^ difcemis iingula fede. 
Ergo jam cauflam mortis, jam dicere vitae, 
Verberibus faevo cogunt ab judice Pcenae j 
Cum miiii tu fis cauiTa mali, nec confcius adfis. 



T.d78. CULEX. Ul 

Sed tolerabilibus curis haec iDroemor audis : 
Quae tamen ut vanis dimittens omnia ventis, 
Digredior, nunquam rediturus; tu cole fontis 
£t viridis nemorum iilvas, et pafcua, hetus : 
£t mea difiufas rapiantur dida per auras. 
Dixit; et extrem^ triltis cum voce receffit. 
Hunc ubi follicitum diroiiit inertia vit», 
Interius graditur mentem sger, nec tulit ultra, 
Sen£bus infufum, Culicis de morte dolorem. 
Quantumcumque iibi vires tribuere feniies, 
Qu3s tamen infeilum pugnans devicerat hoilem, 
Rivum propter aquae, viridi fub fronde latentem 
Conformare iocum capit inpiger : hunc et in orbem 
Deiiinat, ac ferri capulum repetivit in ufum, 
Gramineam ut viridi foderet de cefpite terram. 
Jam meroor inccptum-pcragens iibi cnra laborem 
Congeilum cumuiavit opus, atque aggere multo 
Teliuris tumulus formatum crevit in orbem : 
Quem circum lapidem, laevi de marmore formans^ 
Conferit, adidwe cuns memor. Hic et acanthus, 
£t rofa purpureo crefcit rubicunda colore, 
Et violae genus omne hic eil, et Spartica myrtus, 
Atque Hyacinthus; et hic Cilici crocus editus arvo; 
Laurus item Phoebi furgens decus^ hic rhododaph- 

ne, 
Liliaque, et roris non avia cura marini, 
Herbaque turis opes prifcis imitata Sabina, 
Cliryfanthusque, cderaeque nitor, pallentecorymbo. 



/ 



142 C U L £ X. ▼. 405. 

£t Bocchus Libyae regis memor; hic Amarantosy 
Bupthalmusque virens, et femper florida pinus. 
Non illinc Narciffus abeil, cui gloria formae 
Igne Cupidineo proprios exariit in artus; 
£t quoscumque novant vernantia tempora flores. 
His tUYnulus fuper inferitur: tum fronte locatur 
£logium, tacit^ format quod litera voce: 

Parve Culex^ pecudum cuflos tibi tale merenti 
Funeris officium vitas pro munere reddit. 



P. VIRGILII MARONIS 

C I R I S. 



£t8i me^ vario jadatum laudis amore, 
Inritaque expertum fallacis praemia vulgi, 
Cecropius fuavis exfpirans hortulus auras 
Floientis viridi Sophiae conpleditur umbr&$ 
Num mea quaeret eo dignum fibi quaerere carmen? 
Longe aliud ihidium, atque alios-adcinda labores^ 
Altius ad magni fubtendit fidera mundi, 
£t pladtum paucis aufa eft adfcendere collem : 
Non tamen abiiflam coeptum detexere munus: 
In quo jure meas utinam requiefcere Mufas^ 
£t leviter biandum liceat deponere morem. 
Quod fi mirificum proferre valent genus onmes 
Mirificum faecli, modo fit tibi velle libido; 
Si me jam fumml Sapientia poneret aroe> 
Quatuor antiquis quae heredibus eft data confon : 
Unde hominum errores longe lateque per orbem 
Defpicere, atque humilis pofTem contemnere curas: 
Non ego te talem venergrer munere tali; 




144 C I R I S. T. ig. 

Non equidem; quamvis interdum ludere nobisy 
£t gracilem molli liceat pede claudere verfum: 
Sed magno intexens, fi fas eft dicere, peplo» 
Qualis Erichtheis olim portatur Athenis, 
Debita cum cadae folvuntur vota Minen^ae, 
Tardaque confedo redeunt Quinquennia lulbo; 
Cum levis altemo Zephyrus concrebuit Euro, 
£t prono gravidum provexit pondere currum. 
Felix ille dies, felix et dicitur annus; 
Felices, qui talem annum videre, dicmque. 
£rgo Palladise texuntur in ordine pugnae : 
Magna Giganteis omantur pepla tropaeis; 
Horrida fanguineo pinguntur praelia cocco; 
Additur^ auratlk dejedus cufpide, Typho, 
Qoi prius, Oifaeis confleraens aethera faxis, 
£mathio celfum duplicabat vertice Olympum. 
Tale deae velum follemni in tempore portant. 

Tali tc vellem, juvenem do^ffime, ritu 
Purpureos inter Soles,- et candida Lunae 
Sidera, caeruleis orbem pulfantia bigis» 
Naturae rerum magnis intexere chartis: 
^temum Sophiae conjun6hmi carmine nomen 
Noftra tuum fenibus loqueretur pagina faeclis. 
Sed, quoniam ad tantas nunc primum nafcimur 

artes; 
Nmic primum teneros firmamus robore nervos; 
Haec tamen inlerea, quae poifumus, in quibus aevi 
Priaui rudimenta et primos exegimus annof^ 



T. 4&# C I R I S. U9 

Adcipe dona, meo multum vigilata labore, 
£t praemiiTa tuis non magna exordia rebus: 
Inpia prodigiis ut quondam exterruit amplis 
Scylla, novosque avium, fuhlimis in aere, coetuf 
Videritj et, tenui confcendens fidera penn^» 
Caeruleis fua te6ta fupervolitaverit alis; 
Hanc pro purpureo poenam fcelerata capillo^ 
Proque patris folvens exci(^ fiinditus urbe. 

Coliplures illam, et magni, Meifalla, poetae 
(Nam verum fateamur j amat Polyhymnia verum) 
Longe alik perhibent mutatam membra figurS; 
Scyllaeum monftra in faxum converfa vocari. 
Illam eile, aerumois quam faepe legamus Ulyxi» 
Candida fuccin£tam latrantibus inguina monilris^ 
Dulichias vexaile ratis, et gurgite in alto 
Deprenfos nautas canibus lacerafle marinb. 
Sed neque Maeoniae haec patiuntur credere charta6> 
Nec malus iilorum dubiis erroribus audtor. 
Nanf^ue alias alii vulgo finxere puellas, 
Quae Colophoniaco Scyllae dicantur Homero. 
Ipii feu Lamie mater fit, five Crataeis» 
Sive illam monilro genuit Perfea biformi» 
Sive eil neutra parens: atque hoc in carmine toto 
Inguinis eil vitium, et Veneris defcripta libido; 
Sive etiam eil jadis fpeciem mutata venenis, 
Infelix virgo : quid enim conmiferat illa ? 
Ipfe Pater, nudam Qtvk conplexus arenk, 
Conjugium carae violaverat Amphitrites: 

L 




140 CIRIS. Y.74. 

At tamen exegit longo poft tempore poenasj 
Ut, cum cura fui veheretur conjugis alto, 
Ipia trucem multo mifceret fanguine pontum* 
Seu vero, ut perliibent^ formi cum vinceiet om- 
nis, 
£t cupidos quaeftu paffim popularet amantes} 
Pifdbus, et canibus rabidis, vallata repente, 
Horribiles circum vidit fe fiftere formas. 
Heu quoties mirata novos expalluit artusl 
Ipfa fuos quoties heu pertimuit.latratusl 
Aufa quod e&, mulier numen fraudare deorum, 
£t didam Veneri votorum avertere praedam: 
Quam, mala multiplici jovenum quod fkpta ca- 

tervA 
Dixerat, atque animo meretrix jadata ferarum^ 
Infamem tali merito rumore f uifle, 
Doda Palaephati^ teftatur voce papyrus. 
Quidquid, et ut quisquis tali de chide locutus, 
Omnia fint: potius liceat notefcere Cirin; 
Atque unam ex multis Scyllam non efle puellis. 
Quare, quse, cantus meditanti mittere certos, 
Magna mihi cupido tribuiftis praemia, divae 
Pierides; quarum caHos altaria poftes 
Munere faepe meo inficiunt, foribusque hyacinlhi 
Deponunt flores, aut fuave rubens narciifus, 
Aut crocuB, altemi conjungens liHa calthS, 
Sparfaque liminibus floret rofa j nunc age, divae^ 
Praedpue noftro nunc adfpirate labori : 



I 



▼.100. C I R I S. 147 

Atque novnm aeterao praetexite honore volumen. 

Sunt Pandioniis vidnae fedibus urbes^ 
AdflDOs inter coUis, et candida Thefei 
Purpureis late ridentia litora conchis : 
Quarum non uUi faml concedere digna» 
Stat Megara^ Adad quondam munita labore 
Alcathoiy Phoebiquej deus namque adfuit illi: 
Unde etiam, citharae voces imitatus acutas, 
Saepe lapis recrepat Cyllenia munera pulfiis^ 
£t veterem fonita Phcebi tedatur honorem. 
Hanc urbem, ante alios qui tum florebat in armu» 
Fecerat infeftam, populator remige, Minos : 
Hofpitio quod fe Niii Polyidos avito» 
Carpathium fugiens et flumina Caeratea, 
Texerat. Hunc bello repetens Gortynius heros 
Attica Cietse^ (leraebat rura fagittS. 
Sed neque tunc cives, neque tunc rex ipfe veretdr 
Infeib ad muros volitantis agmine turmas 
Ducerey et indomitlk virtute retundere mentis: 
Refponfum quoniam fatis eft meminiiTe deorum. 
Nam capite a fummo regis, mirabile didu I 
Candida cae(aries} florebant tempora lauro; 
At rofeus medio fulgebat vrrtice crinis: 
Cujus quam fervata diu natura fuiifet, 
Tam patriam incolumem Nifi, regnumque fntu- 

rum, 
Conoordei ftabili firmarant mmiine Parc«. 
Ergo omois CMD ftfidefaat corsi catnllo} 




148 ' CIRIS. V. 127. 

Aurea follemni comtum quoque fibola ritu 
Mopfopio tereti nedebat dente cicadx. 
Nec vero hacc vobis cuflodia vana fuiflet, 
Nec fuerat j nifi Scylla, novo conrepta furorc, 
Scylla» patris miferi patriaeque inventa fepulcrum, 
O nimium cupidis fi non inhiafiet ocellia ! 
Sed malus ille puer, quem nec fua fledere mater 
Iratum potuit, quem nec pater^ atque avus idem 
Jupiter: ille etiam Fdenos domitare leones, 
£t validas docuit vires nianfuefcere tigris; 
IUe etiam divos, homines; fed dicere magnum efi : 
Idem tum triftes acuebat parvulus iras 
Junonis magnx, cujus perjuria divae 
OUm fe meminiife diu perjura puellae 
Non ulli liceat. Violaverat infcia fedem, 
Dum facris opcrata deae lafdvit, et extra 
Procedit longe matrum comitumque catervam, 
Sufpenfam gaudens in corpore ludere vefiem» 
£t tumidos agitante finus Aquilone relaxans. 
Nec dum etiam cafios agitaverat ignis honores^ 
Nec dum, follemni lymphi perfufa, facerdos 
Pailentis foliis caput exomarat olivae : 
Cum labfa e manibus fugit pila, cumque relabfa 
Procurrit virgo : quo utinam ne prodita ludo 
Auratam gracili folviflet corpore pallam! 
Omnia, quae retinere gradum^ curfumque morari 
Poflent» o t6cum vellem tua fempcr haberes! 
Non umquam violata manu facraria divse. 



r. 155. C I R I S. 149 

Jurando infelix nequidquam jura piafles. 
£t, ii quis nocuiile tibi perjuria credat, 
Caufla pia eft: timuit fratri te oftendere Juno. 
At levis ille deus, cui feraper ad uldfcendum 
Quacritur ex orani verborum injuria dido, 
Aurea fulgenti depromens tela pharetrlk, 
Heu! nimium tereti, nimium Tirynthia vifu, 
Virginis in teneri defixerat omnia mente. 
Quae fimul ac venis haufit fitientibus ignem, 
£t validum penitus concepit in olTa furorem; 
Saeva velut gdidis Ciconum Biftonis in ona, 
Idave barbarico Cybeles antiflita buxo, 
Infeltx virgo tot^ bacchatur in urbe : 
Non HjTzct Idaeo fragrautes tinda capillos» 
Cognita non teneris pedibus Sicyonia fervans, 
Non niveo retinens baccata monilia collo. 
Multum illi incerto tfepidant veftigia curfu. 
Sxpe redit patrios adfcendere perdita muros^ 
Aeriasque facit cauflam fe vifere turres. 
Saepe etiam, tridis volvens in no6te querelas^ 
Sedibus ex altis ccdi fpeculatur amorem^ 
Caftraque profpedat crebris lucentia flammis. 
Nulla colum novit; carum nec refpidt aurum: 
Non arguta fonant tenui pfalteria chordlij 
Non Libyco moUes plauduntur pedine telae. 
Nullus in ore rubor: ubi enim rubor, obftat amori. 

Atque, ubi nulla malis reperit folatia tantis, 
Tabidulamque videt labi per vifcera mortem: 



150 CIRIS. V. 183. 

Quo vocat ire dolor, fubigunt quo tendere fata, 
Fertur; et horribili praeceps inpellitur ocftro: 
Ut patris, ah demens! crinem de vertice ferret 
Furtim, atque arguto detonfum mitteret hofli t 
Namque haec conditio miferae proponitur una. 
Sive ille ignorans : quis non bonus omnia malit 
Credere, quam tanto fcelere danuiare puellam ? 
Heu tamen infelix (quid enim inprudentia pro- 

' dell?) 
Nife pater! cui, dirept^ crudeliter urbe, 
Vix erit una fupcr fedes in turribus altis, 
Feifus ubi exftru6to poflis confidere nido. 
Tu quoque, avis, moriere * dabit tibi filia pcenas. 
Gaudete^ o celeres ! fubnixae nubibus altis, 
Quas mare, quas virides filvas, hicosque fonantes» 
Incolitis; gaudete, vagae blandseque volucres; 
Vosque adeo, humani muta& corporis artus, 
Voso! crudeli fatorum lege, puellae 
Dauliades, gaudete; venit, cariffima vobis^ 
Cognatos augens reges, numenmique fuorum, 
Ciris, et ipfe pater: vos, o! pulcherrima quondam 
Corpora, caeruleas praevertite in aethera nubes, 
QLnh novus ad fuperdim fedes Haliaeetus, et quk 
Candida conceflbs adfcendat Ciris honores. 

Jamque adeo dulci devindus lumina fomno 
Nifuf erat; vigilumque procul cuflodia primis 
Excubias foribus fhidio jadabat inani: 
Cum furtim tacito defcendens Scylla cubili 



V. 210. C I R I S. 151 

Auribus adredis nodurna filentia tentat: 
£t preflis tenuem fingultibus aera captat. 
Turo, fufpenra levans digitis veftigia primisy 
Egreditur j ferroque manus armata bidenti 
Evolat : at demptae fubit^ in formidine vires. 
Caeruleas fua fiirta prius tedatur ad umbras. 
Nam, qu^ fe ad patrium tendebat femita limen, 
Vedibulo in thalami paulum remoratur; et altum 
Sufpicit ad culti nidantia fidera mundi, 
Non adcepta piis promittens munera divis. 
Quam fimul, Ogygii Phcenicis filia, Carme 
Surgere fenfit anus; fonitum nam fecerat illi 
Marmoreo aeratus ftridens in limine cardo) 
Conripit extemplo feffnm lauguore puellam: 
*Et fimul, o nobis facrum caput, inquit, alumna! 
Non tibi nequidquam viridis per vifcera pallor 
^grotas tenui fuffudit fanguine venas; 
Nec levis, hoc faceres (neque enim pote) cura fu^ 

begit: 
Haud fallor, quod te potius Rhamnufia fallit. 
Nam qu^ te caufl^ nec dulcis pocula Bacchi, 
Nec gravidos Cereris dicam contingere fetus? 
Qu^ caufH ad patrium folam vigilare cubile» 
Tempore quo feflas mortalia pedora curas» 
Quo rapidos etiam requiefcunt flumina cnrfus? 
Dic age nunc miferae faltem, quid fsrpe petenti 
Jurabas nihil eflc mihiy cum mxfia parentis 
Formofos circum virgo morcrere capillos? 




1^52 CIRIS; V. 137. 

Hei mihi! ne fiiror ille tuos iQvaferit artus> 
Ille, Arabis Myrrhae qnondain qui cepit ocellos, 
Ut fcelere infando, quod nec finit Adraitia» 
Laedere utrumque uno ihideas errore parentem. 
Quod fi alio quovis animo jadaris amore; 
Nam te jadari, non eft Amethufia noftri 
Tam rudis, ut nuUo poffim cognofcere figno : 
Si concelTus amor noto te macerat igne : 
Per tibi Didjnnae praefentia numina juro, 
Prima deiim quae te mihi dulcem donat alumnam, 
Omnia me potius digna atque indigna laborum 
Millia vifuram, quam te tam triflibus ifUs 
Sordibus, et fcori^ patiar tabefcere tali. 
Haec loquitur^ mollique ut fe velavit amidu, 
Frigidulam injeM circumdat vefie pueUam, 
Quac prius in tenui fieterat fuccinda crocoti. 
Dulcia deinde genis rorantibus ofcula figens^ 
Perfequitur miferae cauffas exquirere tabis. 
Nec tamen ante ullas patitur fibi reddere voces, 
Marmoreum tremebunda pedem quam retulit intra. 
Illa autem^ Quid nunc me^ inquity nutricula, tor- 

ques? 
Quid tantum properas nofbros novifife furores ? 
Non ego confueto mortalibus vu^r amore, 
Nec mihi notorum defledunt lumina voltus^ 
Nec genitor cordi eft: ultro namque odimus omnis. 
Nil amat hicc' animus, nutrix, quod oportet amari^ 
In quo falfa tamen lateat pietatis imago: 



V. 264. C I R I S. 153 

Sed medifk ex acie, mediis ex hoflibas. Heu! hen! 
Quid dicam ? quove ipfa malum hoc exordiar ore ? 
Dicam equidem: quoniam quid tu tibi dicere, nu- 

Crix, 
Non finis; extremum hoc munus morientis habeto. 
Ille, vides, nofbis qui moenibus adfidet hofiis, 
Quem pater ipfe dei!im fceptri donavit honore, 
Cui Parcae tribuere nec ullo voUiere laedi : 
Dicendum eft, fruftra circumvehor omnia verbis, 
Ille mea, ille idem oppugnat praecordia Minos. 
Quod te per diviim crebros obteibr amores, 
Perque tuum memorb hauilum mihi pedus alum-* 

nx, 
Ut me, fi fervare potes, ne perdere malis. 
Sin autem optatae fpes dk incifa falutis; 
Ne mihi, quam merui^ invideas, nutricula, mortem. 
Nam nifi te nobis malus, o! malus, optima Carme, 
Ante himc confpe^um cafusve» dSusve, tuliflet; 
Aut ferro hoc (aperit ferrum quod vefte latebat) 
Purpureum patris demfifTem vertice crinem, 
Aut mihi praefenti peperiflem voUiere letum. 

Vix haec ediderat, cum, clade exterrita trifii, 
Intonfos multo deturpat pulvere crinis, 
£t graviter quefiu Carme conplorat anili : 
O mihi nunc iterum crudelis reddite Minos! 
O iterum nofirae Minos inimice fenedae! 
Semper et« aut olim nata, o te propter eundem, 
Aut amor infiuue lu6tum portavit alunmsBl 



^ 



154 C I R I S. y. 290. 

Tene ego« tam longe capta atque aveda, nequivi, 
Tam grave fervitium» tam duros pafla labores, 
Efiugere, ut Mam exitium crudde meorum? 
Jam jam nec nobis ea, quae fenioribus, ullum 
Copia vivendi vit« genus. Ut quid ego amens, 
Te erepUky o Britomarti ! meae fpes una falutisy 
Tcy Britomarti, diem potui producere vits? 
Atque utinam celeri ne tantum grata Dians 
Venatus efTes virgo fedata virorum, 
Cnoflia neu Partho contendens fpicula comu 
Didaeas ageres ad gramina nota capellas : 
Nunquam, tam obnixe fugiens Minois amores, 
Praeceps aeriis fpecull de montibus ilTes; 
Unde alii fiigifle ferunt» et numina Aphaeae 
Vlrginis adfignant : alii, quo notior efles, 
Didynnam dixere tuo de nomine Lunam. 
Sint haec vera velim: mihi certe» gnata, perifti. 
Numquam eg(f te fummo volitantcm in vertice 

montis 
Hyrcanos inter comites agmenque ferarum 
Confpiciam, nec te redeuntem amplexa tenebo. 
Verum haec tum nobis gravia atque indigna fuere, 
Tum, mea alumna, tui cum fpes integra maneret; 
£t vox ifla meas non dum violaverat aures. 
Tene etiam Fortuna mihi crudelis ademit? 
Tene^ o! fola meae vivendi caulTa fenedae? 
Saepe^ too dulci nequidquam capta fopore, 
Cum prcmeret natura> mori me velle negavi. 



V. 317. C I R I S. 155 

Ut dbi Corycio glomerarem flammea luto. 
Quo nmic me, infelix I aut quae me numina iervant? 
An nefds, qul lege patris de vertice fummo 
Edita candentis praetexat purpura canos? 
Qus tenui patriae fpes fit fufpenfa capillo? 
Si nefci8> aliquam poflum fperare falutem^ 
Infda quandoquidem fcelus es oonata nefandom. 
6in*cft» quod metuo ; per me, mea alumna> tunm • 

que 
Expertum multis miferae mihi rebus amorem» 
Per me, et facra precor per fiumina Ilith^riae, 
Ne tantum in facinus tam molli mente fequaris. 
Non ego te incepto, fieri quod non pote, oonor 
Fledere, amore -, neque efi cum dis contendere nos* 

trum: 
Sed patris incolumi potius te nubere regno, 
Atque aliquos tamen eile velis tibi» alumna» Fe- 

nates. 
Hoc unum, exilio do6ta atque experta, numebo. 
Quod, fi non alii poteris ratione parentem 
Fle^re : (fed poteris; quid enim non unica poffis?) 
Tunc potius tamen ipfa, pio cum jure lioebit» 
Cum fadi caufiam, tempusque doloris» habebisy 
Tunc potius oonata tua, atque incepta, referto: 
Meque, deosque tibi comites, mea alunma^ futnros 
Polliceor: niiiil eft, quod texas ordine^ longum. 

His ubi follicitos animi relevaverat aeftus 
Vodbus^ et bland& pedus ipe vicerat ttgmun} 




I 



150 C I R I S. V. 342. 

Paullatiin tremebunda genis obducere veflem 
Virginis, et placidara tenebris captare quietem, 
Inverfo bibulum redinguens lumen olivo, 
Incipit) ad crebros inlani pedoris idus 
Ferre manum» adiiduis mulcens praecordia palmis. 
Nodem illam iic maefta fuper morientis alumnae 
Frigidulos cubito fubnixa pependit ocellos. 
PoAera lux ubi Ista diem mortalibus almum, • 
£t gelido veniens mani quatiebat ab CEt^; 
Quenii pavidae altemis fiigitant^ optantque> puellae; 
Hefperium vitant, optant ardefcere Solem; 
Praeceptii paret virgo nutricis, et omnis 
Undique conquirit nubendi fedula cauflas. 
Tentantur patriae fubmiffis vodbus aures^ 
Laudanturque bons pacis bona; multus ineptae 
Virginis infolito fermo novus errat in ore. 
Nunc tremere inflantis belli certamina dicit, 
Communemque timere deum ; nunc regis amicos, 
(Namque ipfo verita eft orbari maefla parente) 
Cum Jove coAmiunis qui quondam habuere nepo- 

tes; 
Nunc etiam confida dolo mendacia turpi 
Invenit^ et divdm terret formidine civis; 
Nunc alia ex aliis, nec defunt, omina quaerit. 
Quin etiam caflos aufa efl connunpere vates : 
Ut» cum caefa pio cecidilTet vidima ferro^ 
^iSisat, qui generum Minoa audoribus extis 
Jungere^ et ancipites fuaderent tollere pugnas. 



i.36g. CIR18. 157 

At nutrix, patul^ conponens fulfura tc^, 
Narciflum, piiiamque^ herbas incendit olentis; 
Tcrque novena ligat triplici diverfa colore 
Fila; ter in gremium mecum^ inquit, defpue virgo, 
Defpue ter, virgo: numero deus inpare gaudet. 
lude Jovi geminat magno Stygialia facra, 
Sacra nec Idseis anibus, nec cognita Graiis: 
Pergit, Amyclaeo fpargens altaria thallo, 
Regis lolciacis animiun defigere votis. 
Verum> ubi nulla movet (labilem fallacia Nifuxo, 
Nec poflunt homines, nec poflunt fledere divi; 
Tanta eft in parvo fiducia crine cavendi 1 
Rurfus ad inceptum fociam fe adjungit alumnsBy 
Purpureumque parat rurfus tondere capillum^ 
Cimi longo quod jam captat fuccurrere amori : 
Non minus illa tamen revehi, quod mcenia cref- 

cant, 
Gaudeat : et cineri patria eft jucunda fepulto. 
£rgo metu capiti ScjUa ef^ inimica patemo. 
Tnm coma Sidonio florens fucciditur oflro. 
Tum capitur Megara, et div{km refponfa probantuf*. 
Tum, fufpenfa novo ritu de navibus altis, 
Per mare caeruleum trahitur Nifeia virgo. 
Conplures illam Njmphae mirantur in undisj 
Miratur pater Oceanus, et candida Tethys, 
l^ cupidas fecum rapiens Galatea forores; 
Illa etiam, jundis magnum quse pifdbos sequor 
£t glayco bipedum curm metitur equonim. 




158 C I R I S. T. 399. 

Leucothee, pamuque dck cum matre Palaemon. 
Hli etiam^ alternas fortiti vivere luce^ 
Cara Jovis fobolesy ma^num Jovis incrementum, 
Tyndaridae niveos mirantur virginis artus. 
Has adeo voces, atque haec lamenta> per auras 
Fludibus in mediis queftu volvebat inani, 
Ad ccslum infelix ardentia lumina tollens^ 
Lumina^ nam teneras arcebant vincula palmas: 
Supprimite, o paullum turbati flamina venti! 
Dum queror; et divos> quamquam nil teftibus illis 
Frofeci^ extremi moriens tamen adloquor horl. 
V08 ego, vos adeo, venti teilabor, et aurae, 
Vos o I Mantin^ & qui de gente venitis, 
Cemitis: illa ego fum, cognato fanguine vobis^ 
Scylla; quod ah 1 falv^ liceat te dicere Procne ; 
Illa ego fum Niii poUentis filia quondam: 
Certatim ex onmi petiit quam Graecia regno, 
Quk curvus terras ampleditur Hellefpontus: 
IUa ego fum^ Minos, facrato fcedere conjunx 
Dida tibi : tamen haec> et fi non addpis, audis. 
Vindane tam magni tranabo gurgitis undas ? 
Vinda tot affiduas pendebo ex ordine luces? 
Non equidem me alio poifim contendere dignam 
Supplido : quod iic patriam, carosque Penatesy 
Hofiibus inmitique addixi ignara tyranno. 
Verum efto. Hsec, Minos, illos fcelerata putavi, 
Si noftra ants aliquis nudaffet fcedera cafus, 
FaQaoKm, quorum, direptis mcenibus urlas. 



i 



▼. 424. C I R I S. 159 

O cgo crudelis 1 flammlk ddubra petiTi : 
Tc vcro vidore, prius vcl iidcra curfus ■ 
Mutatura fuos, quam tc mihi talia capta; 
Fadurum metui. Jam jam fcclus omnia vincit. 
Tcne ego plus patrio dilcxi perdita regno ? 
Tene cgo ? ncc mirum, vultu dccepta pueUa, 
Ut vidi, ut perii! ut me malus abflulit error! 
Non equidem ex ifto fperavi corpore poile 
Talc malum nafci : form^, vel fiderc, fallor. 
Non mc deliciis conmovit regia, divcs 
Coralio fragili, atquc clcdro lacrimofo: 
Non me florcntcs aequali corpore NTmph»; 
Non loetus incenfam potuit retinere deorum. 
Onmia vindt amor: quid cnim non vinceret ille? 
Non mihi jam pingui iudabunt tcmpora mjrrrhft/ 
Pronuba ncc caflos adcendet pinus odores, 
Ncc Libys AfTyrio ftemctur lcdulus oftro: 
Magna qucror; ncc et, illa quidem communis 

alunma 
Omnibus, injcd^ tcUus tumulabit aren^. 
Mene intcr comites, ancillarumque catervas 
Mene alias intcr, famukrum muncre fiingi, 
Conjugis atque tuae, qusecumquc erit illa, beat» 
Non licuit gravidos penfo devolvere fufos? 
At belH faltem captivam lcge necafles. 
Jam fcflse tandem fiigiunt dc corpore vires, 
£t caput inflcxft lentum cervice recumbit 
Marmorelk; addudisque labafcunt brachia nodi^. 



\60 CIRIS. T.45K 

.^uores peftes, inmania corpora Ponti, 
Undique conveniunt; et^glauco in gurgite circunij 
Verbere caudarum^ atque oris minitantur hiatu. 
Jam tandem cafus hominum> jam refpice, Minoii 
Sit (atis hoc, tantum folam vidiiTe nialorum: 
Vel fato fuerit nobis haec debita peflis, 
Vel cafu incerto, merit^ vel denique culpi : 
Onmia nam potius^ quam te laefifle, putabo. 
Labitur interea> refoluta ab litore^ daffis; 
Magna repentino finuantur lintea Coro ; 
Fleditur in viridi remus fale^ languida feflae 
Virginis in curfu moritur querimonia lengo. 
Deferit, anguftis inclufum faucibus, Iflhmon, 
Cypfelidse magni florentia regna Corinthi : 
Fraeterit abruptas Scironis protinus arcis, 
Infeftumque fuis dirse tefiudinis exit 
Spelaeum, multoque cruentas hofpite cautes. 
Jamque adeo tutum longe Piraeea cernit, 
Et notas fecum, heu fruftra I refpc6kat Athenas. 
Jam procul e fludu Minoia refpidt arva, 
Florentisque videt jam Cycladas, hinc Strophadas- 

que3 
Hinc fmus, hinc (latio contra patet Hermionea. 
Linquitur ante alias longe gratiOfima Delos 
Nereidum matri; et Neptuno ^gseo. 
Profpidt, incindam fpumanti litore, Cythnon, 
Marmoreamque Paron, viridemque adlapfa Donu» 

fam^ 



V. ^n^ C I R I S. 16| 

^ginamque fimul, femeDtiferamque Scriphum^ 
Fertur, ct incertis jadatur ad omnia ventis; 
Cymba velut, maguas fequitur cum parvula claflis, 
Afer et hibemo bacchatur in xquore turbo. 
Donec tale decus formas vexavit, et aegros 
Non tulit, et nuferos mutavit virginis artus, 
Caeruleo poUens conjunx Neptunia regno. 
Sed tamen extemam fquamis Yeflire puellam^ 
Infidosque inter teneram cpnmittere pifcis, 
Non ftatuit. Nimium eil avidum pecus Amphi- 

trites. 
Aereis potius fublimem fudulit alis, 
EfTet ut in terris fadi de nomine Ciris, 
Ciris Amyckeo formofior anfere Led^e. 
Ac, velut in niveo tenerae cum primitus ovo 
Effigies animantis et intemodia membris 
Ipperfeda novo fluitant concreta calore \ 
Sic liquido Scyllae circumfufiun aequore corpus 
Semiferi inpertis etiam nunc partibus artus 
Undique mutabant, atque undique mutabantur. 
Oris honos primum, et multis optata labella, 
£t patulae frontis fpecies, concrefcere in unum 
Coepere, et gradli mentum producere roftro. 
Tum, qu^ fe medium capitis difcrimen agebat, 
Eece! repente, velut patrios imitatus honores, 
Puuiceam concuflit apex iu vertice cridam. 
At, mollis varios intexens plunia colores, 
Marmoreum volucri vedivit tegmine corpus. 




162 C I R I S. V. 504, 

Lentaque perpetuas fudenint brachia pennas. 
Inde alias partis^ minioque infeda rubenti 
Crura, nov§ macies obduxit fqualida pclli, 
Et pedibus tcneris ungue^ confixit acutos. 
Et tamen hoc demura miferae fuccurrere pado 
Vix fiierat placid^ Neptuni conjuge dignum. 
Numquam illam pofthac oculi videre fuorura 
Purpureas flavo retinentem vertice vittasj 
Non thalamus Tyrio fragrans adcepit amomo, 
Nullae illam fedes: quid jam cum fedibus illi? 
Quae iimul ut fefe cano de gurgite velox 
Cum fonitu ad ccclum ilridentibus extulit alls, 
Et multura late difperfit in aequore rorera) 
Infelix virgo, nequidquam a raorte recepta, 
Incultura folis in rupibus exigit aevura, 
Rupibus, et fcopulis, et litoribus defertis. 
Nec tamen hoc iterum pccn^ fine : namque deiim 

rex, 
Omnia qui imperio terrarum raillia verfat, ' • 
Conraotus talera ad fuperos volitare puellam, 
Cura pater extin6tus caec^ fub no6te lateret, 
lUi pro pietate fu^ (nara faepe tepenti 
Sanguine taurorura fupplex refperferat aras, 
Saepe deura largo decorarat raunere fedes) 
Rcddidit optatara, rautato corpore, vitam -, * 

Fccit et in terris Haliaeetus ales ut eflet : 
Quippe aquilis femper gaudet deus ille corufcus. 
Huic vero miferae^ quoniam damnata deorum 



T. .531. CIRIS. lG3 

Judicioy gnatique, et conjugis ante fuilTet, 
Infefti adpofuitque odium crudele parentis. 
Namque, ut in astlierio (ignorum munere praeftansy 
Unum quem duplici (lellatum fidere vidi^ 
Scorpius altemis clarum fugat Oriona; 
Sic inter fefe triAis Haliaeetus iras 
£t Ciris memori fervant ad faccula fato. 
Qu^cumque illa levem fugiensfecatsthera pennls» 
£cce I inimicas^ atrox> magno (Iridore, per aunu 
Infequitur Nifus) qu^ fe fert Nifus ad auras, 
Illa levem fugiens raptim fecat aethera pennis. 




P. VIRGILII MARONIS 

CATALECTA. 



I. 

AD TUCCAM. 

£)blia> Tacca> tibi venit; fed iaspt videre 
Non licet: occulitur limine claufa viri. 

Delia faepe tibi^ non yenit adhuc mihi: namque 
Si occulitur, longe eft^ tangere quod nequeas. 

Venerit aut tibi; fed jam jam mihi nuntius ifte 
Quidprodefl? illidicito^ quae rediit. 

II. 
IN c. annium cimbrum rhetorem. 

CoRiNTHiORUM amator ifte verborum, 
Ifte ifte rhelor 1 Namque qu^tenus totus 
Thucydides t^rrannus Atticae febris^ 
Tau Gallicum fpinae ipfemet male illilit^ 
Ida omnia^ iila verba aiifcuit fratri. 




m CATALECTA- 

III. 

IK NOCTUINUM. 

8ocBR> beate nec tibi nec alteri, 
Generque Noduine, putidum caput, 
Tuone nunc puella talis, heu I tuo 
Stupore prefla rus abibit ? Hei mihi I 
Ut ille verfus usquequaque pertinet: 
Gener focerque^ perdidiflis omnia. 

IV. 

IN SUNOBll, 

SuPBRBB No^ine, putidum caput, 
Datur tibi puella, quam petis, datur; 
Datur, fuperbe Noduine, quam petis. 
Sed, o fuperbe Noduine ! non vides 
Duas habere filias Atilium; 
Duas, et hanc^ et alteram, tibi dari. 
Adelle nunc, adefte, ducit, ut decet, 
Superbus ccce ! No^inus hemeam^ 
Thalaffiot Thalafrio! Thalafliol 



CATALECTA. l^ 

IN LUCIUM. 

Jacerb me> quod alta non pofiim, putas^ 

Ut antc, ve£tari freta; 
Nec ferre durum frigus, sdum nec pati> 

Neque arma vidoris fequi. 
Valent, valent mihi ira et antiquus furor, 

£t lingua, qu^ jam adfim tibi. 
£t proilitutx turpe contubernium 

Sororis. O quid me incitas? 
Quid» impudice, et improbande Caefari ? 

Sed furta dicantur tua, 
£t heluato fera patrimonio 

In fratre pariimonia; 
Vel ada puero cum viris convivia> 

Udxque per fomnum nates^ 
£t infcio repente clamatum fuper, 

Tbalaffio! ThalaOioI 
Quid palluiiH^ femina ? an jod dolent ? 

An fada cognofcis tua ? 
Non me vocabis pulchra per Cotyttia 

Ad feriatos fafcinos: 
Nec dein movere lumbos in crocotulam 

Prenfis videbo altaribus; 
Flavum prope et Thybrim te olcntis nauticum 

Vocare: ubi adpulfae rates 



Ik 



lOB CATALECTA. t. 25. 

SUDt in Tadis» coeno retentx fordido, 

Macr^iie ludantcs aqui. 
Neque in culinam, et unda compitalia, 

Dapesqne duces fordidas: 
Quibus repletus, ut falivofis aquis 

Obefam ad uxorem redis t 
£t aeihiantes no6te folvis pantices, 

Olusque lambis faviis l 
Nunc laede, nunc lacefle, fi quidquam vales; 

£t noroen adfcribo tuum. 
Cinaede Luci, an te reliquerunt opes, 

Fameque genuini crcpant? ' 
Videbo habentem praetcr ignavos nihil 

Fratres, et iratum Jovem, 
. Sciflumque ventrem, et hernioA palrui 

Pcdes incdi^ turgidos. 

VL 

AO VENEREM. 

Si mihi fufccptum fuerit decurrere munus, 

O Paphon ! o fedes quae colis Tdalias ! 
Troius iEneas Romnna per oppida digno 

Jam tandem ut tecum carmine vedus eat: 
Non ego ture modo, aut pa6t^ tua tcAipla tabelll, 

Omabo, et puris ferta feram manibus; 
Comiger hos aries, humilis, et maxima taurus, 

Vidima, facratos tinguet honore focos : 




CATALECtA, 169 

^larmorcusquc tibi, dea, vcrficoloribus alis, 
In morcm piGtk fiabit Amor pharctr^. 

Adfis, O Cjthcrca ! tmis tc Cxfar Olympo, 
£t Sorrentini Htoris orz, vocat. 



VIL 

XBtlCTIS ALII8 8TUDII8 PHItOSOPHIAIf 
XPICUREAM AMPLXCTITUR. 

Itx hinc, inancs rhctorum manipli^ itc^ 
Inflata rore non Achaico turba. 
Etvos, Siic, Albuti, Arquitiquc, Varroquc, 
Scholadicomm natio, madens pingui; 
Itc hinc, inancs, c^rmbalon juvcntutis) 
Tuquc, ol mearum cura, Scxte, curarum, 
Valc, Sabiue; jam valcte formofi. 
Nos ad beatos vcla nfittimus portus, 
Magni pctcntcs doda dida Sjrronis, 
Vitamque ab omni vindicabimus cur^. 
Itc hinc, Camcnas, vos quoque limitc fieve, 
Dulces Camenae 5 nam, fatebimur vcrum, 
Dulces fuifiis: et tamen meas chartas 
RcvifitotCj fed pudentcr, et raro. 



ITO CATALECTA. 

vm. 

DE SABINO, PARODIA CATULLIAMA. 

Sabimus ille, quem videtis, hofpites^ 
Ait fiiifle mulio celerrimus; 
Neque ullius volantis impetum dd 
NequiiTe prxterire 5 iive Mantuam 
Opus foret volare, five Brixiam. 
£t hoc negat Tiyphoiiis aemuli domum 
Negare nobilem, infulamve Caeruli: 
Ubi ille, poft Sabinas, ante Quindio, 
Bidente didt adtotonfe fordpe 
Comata coUa, ne qua fordidum^ jugo 
Premente^ dura volnus ederet juba. 
Cremona frigida, et lutofa Gallia, 
Tibi haec fuifre^ et effe, cognitiffima 
Ait Sabinus : ultim^ ex origine 
Tuk ftetifrc didt in voragine, 
Tuk in palude depofifle fardnas) 
£t inde tot per orbitofa millia 
Jugum tuliffe : laeva, five dextera^ 
Strigare mula, five utrumque, cceperat. 
Neqne ulla vota femitalibus deis 
Sibi efre fada, praeter hoc noviflimum^ 
Patema lora, proximumque peflinem. ' 
Sed haec prius fuere; nunc ebumei 



CATALECTA. 371 



Sedetqne fedc, feque dedicat tibi, 
Gemelle Caltor^ et gemelle Cafloris. 



IX. 

AD VARIUM. 

Si licet hoc fine fraude, Vari duldifime, dicam^ 
Difpeream, nifi me perdidit ifie putus. 

Sin autem praecepta vetant me dicere; fane, 
Non dicam : fed me perdidit ifie puer. 

X. 

AD riLLAM SYRONIS. 

ViLLULAj quse Syronis eras, et pauper agelle, 
Verum illi domino tu quoque divitiae; 

Me tibi, et hos un^ mecum, et quos femper amavi, 
Si quid de patri^ trifiius audiero, 

Conmendo) in primisque patrem: tu nunc eris iUi, 
Mantua quod fuerat, quodque Cremona, prius. 

xr. 

AD M. VALERIUM MESSALAM. 

Pauca mihi, niveo fed non incognita Phoebo, 
Paaca mihi, dodae, dicite^ Pegafides. 



172 CATALECTA. v.3. 

Vidor adeft; magni naagnum decus ecce 1 triamphi^ 

Vi6tor, qu^ terrse, qu^ue patent maria; 
Horrida barbaricae portans infignia pugnae, 

Magnus ut CEnides, utque fuperbus Eryx. 
Nec minus idcirco noftros expromere cantus 

Maximus^ et fandos dignus inire choros. 
Hoc itaque infuetis jador magis, optime, curis: 

Quid de te poffim fcribere, quidve tibi. 
Namque, fatebor enim, quae maxima deterrendi 

Debuit, hortandi maxima caufla fuit. 
Fauca tua in nofiras venerunt carmina charta^^ 

Carmina cum lingu&^ tum fale, Cecropia : 
Carmina, quae Pylium^ faeclis adcepta futuris, 

Carmioa, quae Pylium vincere digna fenem. 
MoUiter hic viridi patulae fub tegmine querdls 

Mceris pailores et Melibceus erant; 
Dulcia jadantes alterno carmina verfu, 

Qualia Trinacriae dodus amat juvenis. 
Certatim omabant omnes Heroida divi; 

Certatim divae, munere quaeque fuo. 
Felicem ante alias tanto fcriptore puellam! 

Altera non fam^ dixerit eife prior : 
Non ilby Hefperidum ni munere capta fiiiflet, 

Quae volucrem curfu vicerat Hippomenem; 
Candida cycneo non edita Tyndaris ovo; 
• Non fupero fulgens Caifiopea polo: 
Non, defenfa diu volucruqi certamine equorun^ 

Optabant Graiae quam, fibi quiaquCi manus; 



T.31. CATALECTA. 173 

Sspe animam generi pro qu^ pater inpius haufit; 

Saepe rubro Eleis fanguine fluxit humus: 
Regia non Semele, non Inachis Acrifione^ 

Inmitti exfpedans fulmine^ et imbre, Jovem: 
Cujus et ob raptum pulfi liquere Penates 

Tarquinii patrios^ filius atque pater; 
Hlo, quo primum dominatus Roma fuperbos 

Mutavit placidis tempore Confulibus : 
Multa, neque inmeritis, donavit praemia alumnis, 

Praemia Meflalis maxima Poplicolis. 
Jam quid ego inmenfi memorem fhidia ifla laboris ? 

Horrida quid durs tempora militiae? 
Cailra foro folitos, urbi praeponere cadra^ 

Tam procul hoc nato, tam procul hac patri^? 
Inmoderata pati nunc frigora, nuncque calores? 

Stertere vel durl poife fuper filice? 
Saepe trucem adverfo perlabi fidere Pontum? 

Saepe mare audendo vincere^ faepe hiemem? 
Saepe etiam denfos inmittere corpus in hoftes; 

Conmiunem belli nec timuifle deum? 
Nunc cderes Afrosj perituraque millia gentis, 

Aurea nunc rapidi fiumina adireTagi? 
Nunc aliam ex ali^ bellando quaerere gentem? 

Vincere et Oceani finibus idterius? 
Non nofirum efi, inquam^ tantas adtingere laudesi 

Quin aufim hoc etiam dicere, vix hominum efi. 
Ip(3, haec ipfa ferent rerum monumenta per orbem; 

Ipfii fibi egregiom fada decus parient 



174 CATALECTA. Y.59. 

Nos ca, quae tecum finxenint cannina divi, 
C7nthius> et Mufae, Btcchusy et Aglaie. 

Si laudes adfpirem^ liumili fed adire Camen^; 
Si patrio Graios carmine adire fales 

PoflumuS; optatis plus jam procedimus ipfis: 
Hoc fatis efl; pingui njl mibi cum populo. 



XIL 

IN POMPEIUM MAONUM> VEL IN MITRRXDATEM. 

Adspxce, quem valido fubnixum gloria regno 
• Altius et coeli fedibus extulerat ; 
Terrarum hic bello magnum concufTerat orbenij 

Hic reges Afiae fregerat, hic populos : 
Hic grave fervitium tibi, jam tibi, Roma^ ferebat^ 

Cetera namque viri cufpide conciderant ; 
Cum fubito^ in medio rerum certamine, praeceps 

Conruit^ e patri^ pulfus in exilium. 
Tale deae numen; tali mortalia nutu 

Fallax^ momento temporis^ hora dedit. 

XIII. 

AD ANTONIUM MU8AM. 

QuocuMauE ire ferunt variae nos tempora vitae, 
Tangere quas terras^ quosque vidcre bomines; 




CATALECTA. 175 

Dirpeream, fi te fuerit mihi carior alter: 

Alter enim quis te duldor effe potefl ? 
Cui Venus ante alios, divi^ divumque forores, 

Cunda^ neque indigno^ Mufa^ dedere bona; 
Cunda, quibus gaudet Phoebi chorus^ ipfeque Fh(B« 
bus: 

Dodior o^ quis te^ Mufa^ fuiffe potefl? 
01 quis te in terris loquitur jucundior uno ? 

Clio tam certe candida non loquitur. 
Quare illud fati^ efl, fi te permittis amari ; 

^on^ contra ut fit amor mutuus inde mihi. 



XIV. 

XN OCTAVII MORTEM. 

Quis deusj Odavi^ te nobis abfhilit? an^ quae 

Dicunt^ ahl nimio pocula dira mero ? 
Vobis fi culpa efl bilis : fua quemque fequuntur 

Fata; quod inmeriticrimen habent cyathi? 
Scripta quidem tua nos multum mirabimur, et te 

Raptum^ et Romanam flebimus hifloriam: 
Sed tu nullus eris. Perverfi, dicite, Manes, 

Hunc fupcrefTe patri quae fiut invidia? 



1?« CATALECTA. 

« 

XV. 

fl VIRGILII MAR0NI8. 

FragmenU ex Epiftola^ quam ad Auguftum Caelarem fuper 
.£netde fua fcripfit. 

£00 vero frequentes a te literas accipio. Ei 
mfra: De Xxitk quidem meoy fi, me Herculesy 
jam dignum auribus haberem tuis, libenter mit- 
terem: fed tantum inchoata res eil; ut paene vitio 
mentis tantum opus ingreiTus mihi videar: cum 
pFaefertim, ut fcis, alia quoque Uudia ad id opus, 
multoque potiora^ inpertiar. 



P. VIRGILII MARONIS 

C O PA. 



CoPA Syrifca, caput GraiA redimita miteild» 

Crifpum fub crotalo do6ta movere latus, 
Ebria fumod^ faltat lafdva tabem^, 

Ad cubitum raucos excutiens calamos. 
Quid juvat aeftivo defeflum pulvere abefle^ 

Quam potius bibulo decubuifle toro ? 
Sunt topia, et calices^ cyathi, rofkj tibia, chordae, 

£t trichila, umbriferis frigida arundinibus: 
£ft et, Maenalio quae garrit dulce fub antro, 

Ruftica pailoris fiftula more fonans: 
£ft et vappa^ cado nuper defufa picato; 

£fl fbrpitans rauco murmure rivus aquse: 
Sunt et Cecropio jun6be de flore coroUae; 

Sertaque purpure^ lutea mifla rofl ; 
£t quae virgineo libata Achelois ab amne 

Lilia vimineis adtulit in calathis : 
Sunt et cafeoli^ quos flirpea fifcina ficcat; 

Sunt autumnali cerea pruna die; 

N 



178 COPA. T. 19. 

Caflanesque nuces, et fuave rubentia mala : 

£ft hk munda Ceres; efl Amor, eft Bromius: 
Sunt et mora cruenta, et lentis uva racemis; 

E^, pendens junco^ caeruleus cucumis : 
Eft tuguii cuflos^ armatus falce falign^; 

Sed non et vaflo eft inguine terribilis. 
Huc Alibida veni: feilus jam fudat afellus: 

Parce illi) vefirum delicium efl afinus. 
Nunc cantu crebro rumpunt arbufla cicadae; 

Nunc varia in gelid^ fepe lacerta latet. 
I^ fapis, sftivo recubans te prolue vitro; 

Seu vis, crTftalli verte novos calices. 
£id age, pampine^ feflus requiefce fub umbr&^ 

£t gravidum rofeo nede caput fbrophio : 
Formofus tenene decerpes ora puellae. 

Ah ! pereaty cui funt prifca fupercilia I 
Quid dneri ingrato fervas bene olentia ferta ? 

Anne coronato vis lapidi ifta legi? 
Pone merum^ et talos. Pereant^ qui crafiina curant ! 

Mors aurem vellens^ Vivite, ait, venio. 



P. VIR6ILII MARONIS 

M O R E T U M. 



Jam nox hibemas bis quinque peregerat horas» 
Excubitorque diem cantu praedixerat ales: 
Simulus exigui cultor quum rufticus agri, 
Trifiia venturae metuens jejunia luds^ 
Membra levat, fenfim vili demifla grabato^ 
SoUicitikque manu tenebras explorat inedes, 
Veftigatque focum^ laefus quem denique fenlit. 

Parvulus exuflo remanebat IHpite fcmies, 
£t dnis obdudae celabat lumina prunae. 
Admovet is pronam, fubmiil& fironte, lucenian^ 
£t produdt acu (bipas, humore carentes; 
£xdtat et crebris languentem flatibus ignem. 
Tandem concepto tenebrae fulgore recedunt| 
Oppofit&que manu lumen defendit ab aiirft, 
£t referat claufay quae prasvidet^ ofiia clavi. 

Fufus erat terr^ frumenti pauper acervus; 
Hinc fibi depromit, quantum menfura patebat, 
Quae bis in o6tonas excurrit poudere libras. 



180 MORETUM, ▼. 19. 

Inde abit^ adiilHtque molae; parvlqne tabelll, 
Quam fixam paries illos fervabat in ufus^ 
Lumina fida locat : geminos tunc vefte lacertos 
Liberat; et, cindus villofae tergore capracy 
Praeverrit caud^ filices, gremiumque molarum. 
Advocat inde manus operi, partitus utrinque; 
L«va miniHerio, dextra eft intenta labori; 
Haec rotat affiduis gyris, et condtat, orbem. 
Tunfa Ccres rapido filicum decurrit ab aftu. 
Interdum feifae fuccedit laeva forori, 
Altematque vices. Modo ruflica carmina cantat, 
Agreftique fuum folatur voce laborem : 
Interdum clamat Cybalen r erat unica cuflos, 
Afra genus, tot& patriam teflante figur&, 
Torta comam, labroque tumens^ et fufca colorem; 
Pedore lata, jacens mammis, conpreffior alvo, 
Cruribus exilis, fpatiofl prodiga plant§; 
Continuis rimis calcanea fiffa rigebant. 
Hanc vocat, atque arfara focis inponcre ligna 
Inperat, et flamm^ gelidos adolere liquores. 

Poflqiiam inplevit^opus juflam verfatile finem, 
Transfert inde manu tufas in cribra farinas, 
£t quatit: at remanent fummo purgamina dorfo; 
Subfidit fincera, foraminibusque liquatur 
Emundata, Ceres. Laevi tum protinus illam 
Conponit tabul^, et tepidas fuper ingerit undas. 
Contrahit admiflos dum fontes, atque farinas, 
Transverfat durata manu| liquidoque coado 



V.47. MORETUM, 181 

Interdura gnimos fpargit fale : jamque fubadum 
Laevat opus, palmisque luum dilatat in orbem, 
£t notat, inpreflis aequo difcrimine quadris. 
Infert inde foco: Cybalc mundaverat aptum 
Ante locum; tefUsque tegit, fupcr aggerat ignes. 
Dumque fuas peragit Vulcanus, Veflaque, partes ; 
Simulus interea vacu^ non ceffat in hor&; 
Verum aliam fibi quaerit opem^ neu fola palato 
Sit non grata Ceres, quas jungat, conparat efcas. 
Non illi fufpenfa focum camaria juxta, 
Durati fale terga fuis, truncique, vacabant: 
Trajefhis medium fparto fed cafeus orbem, 
£t vetus adflridi fafcis pendebat anethi. 
Ergo aliam molitur opem fibi providus heros. 

Hortus erat cafulae jundus, quem vimina pauca, 
Et calamo recidiva levi munibat arundo; 
Exiguus fpatio, variis fed fertilis herbis. 
Non illi deerat, quod paupcris exigit ufus. 
Interdum locuples a paupere multa petebat: 
Nec fumtus erat hujus opus, fed regula curae. 
Si quando vacuum cafulik pluviaeve tenebant, 
Fefiave lux; fi forte labor cefTabat aftitro; 
Horti opus illud erat. Varias deponere plantas 
Norat, et occultae conmittere femina terrae, 
Vicinosque apte cur^ fubmittere rivos.. 
Hic olusy hic, late fundentes brachia, betae, 
Fecundusque rumex, malvaeque, inulaeque^ vire* 
bant: 




sar: 



J ^ ■y ^iTii ii iT jp" "iiT rTfy-r~g "Eilnrw f^itTt^ 

Jsudc •xnous jnu. sraLzLcik mcnziccxe '«ji^in"*tr^ 

Kaec ^ gsnrrg:^, l a e ? '.m caxiieac ji apexi: 
£c ciari rTirni.rarn pcLcic 'ni.TTjm tcgs. 
SttL^zlsL zzxn. C3SLZZIZ. "nfniiT ccrtfcf iinf:if. 
£c rnrr.rrfi ipcisar ccrfls^ ccosazaKpe pmEm 
Spoxpi Lusi, atqce xJbicir. Se iii',j.i ^umiiie 

balbcm 
Tin^c aqtsi, hcptdEsqpe ci^um dfrrrnit in orbca. 
Hiocialuizifpergiiiiikas; iak dxxius adciibiy 



v.gg. MORETUM. 183 

Cafeus adjlcitur; didas fuper ingerit herbas; 
Et \xvii vcftera fetofa fub inguina fulcit. 
Dextera pidillo primum fragrantia moUit 
Allia ', tum pariter miflo terit omnia fucco. 
It manus in gyrum: paullatim fingula vires 
Deperdunt proprias; color eft e pluribus unui: 
Nec totus viridis, quia la6tea fruda repugnant; 
Nec de lade nitens, quia tot variatur ab herbis. 
Saepe viri nares acer jaculatur apcrtas 
Spiritus, et fimo damnat fua prandia vultu: 
Sxpe manu fummi lacrimantia himina tergit; 
Inmcritoque furens dicit convicia fumo. 
Procedebat opus: non jam falebrofus, ut ante, 
Sed gravior lentos ibat pidillus in orbes. 
Ergo Palladii guttas indillat olivi, 
Exiguique fuper vires infundit aceti; 
Atque iterum conmifcet opus, miilumque recurat. 
Tum demum digitis mortaria tota duobus 
Circuit, inque globum diflantia contrahit unum; 
Conftet ut effedi fpecies, nomenquCj moreti. 
Eruit interea Cybale quoque fedula panem; 
Quem lotis recipit manibus; pulfoque timore 
Jam famis, inque diem fecunu Simidus illara^ 
Ambit crura ocreis paribus, tedusque galero 
Sub juga parentes cogit lorata juvencos^ 
Atque agit in fegetes, et terrae condit aratrum. 



P. VIRGILII MARONIS 

iE N E I D O S. 

LIBER PRIMUS. 



Arma vinimque cano, Troj^e qui primus ab oris 
Italiam, fato profugusy Lavinia venit 
Litora; multum ille et terris jadatus et alto, 
Vi fuperiim, faevae memorem Junonis ob iram : 
Multa quoque et bello paifus, dum conderet or- 

bem, 
Inferretque deos Latio; genus unde Latinum, 
Albanique patres, atque altse moenia Romae. 

Muia, mihi cauflas memora, quo numine laeib^ 
Quidve dolens^ regina detim tot vdvere cafus 
Infignem pietate virumj tot adire labores, 
Inpulerit: tantsene animis cceleftibus irael 

Urbs antiqua fuity Tyrii tenuere coloni, 
Carthago, Italiam contra Tiberinaque longe 
Ofliay dives opum, fhidiisque afperrima belli; 
Quam Juno fertor terris magis onmibus unam 



18« ^ N E I D O S, T. 16. 

Pofthabit^ coluiife Samo : hic illius arma, 
Hic curms fuit: hoc regnum dea gentibus effe, 
Si qui fata finant, jam tum tenditque fovetque. 
Progeniem fed enim Trojano a ianguine duci 
Audierat, Tyrias olim quae verterct arces; 
Hinc populum, late regem, belloque fuperbum, 
Vcnturum excidio Libyae : fic volvere Parcas. 
Id metuens, veterisque memor Satumia belli, 
Prima quod ad Trojam pro caris gefTerat Argis : 
Nec dum etiam cauifas irarum faevique dolores 
Exciderant animo; manet alt^ mente repoflum 
Judicium Paridis, fpretaeque injuria formae, 
£t genus invifum, et rapti Ganymedis honores: 
His adcenfa fuper, jadatos aequore toto 
Troas, reliquias Danatlm atque inmitis Achilli, 
Arcebat longe Latio : multosque per annos 
Errabant, adi fatis, maria omnia circum. 
Tantae molis erat Romanam condere gentem 1 
Vix, e confpedu Siculae telluris, in altum 
Vela dabant Iseti, et fpumas falis aere ruebant ; 
Quum Juno, aeternum fervans fub pedore volnus, 
Haec fecum: Mene incepto deiiflere vidam, 
Nec poflc Italif^ Teucrorum avertere regem? 
Quippe vetor fatis. Pallasne exurere claffem 
Argivtim, atque ipfos potuit fubmergere ponto, 
Unius ob noxam et furias Ajacis Oilei ? 
Ipfa, Jovis rapidum jaculata e nubibus ignera, 
Disjecitque rates, evertitque aequora ventis: 



T.44. LIB. I. 187 

Illum, exfpirantem transfixo pedore flammasy 
Turbine conripuit^ fcopuloque infixit acuto. 
Ail ego, quae divom incedo regina^ Jovisque 
£t foror et conjunx, unk cum gente tot annos 
Bella gero. £t quisquam numen Junonis adoret 
Prsterea, aut fupplex aris inponat honorem? 

Talia flammato fecum Dea corde volutans, 
Nimborum in patriam, loca feta fiirentibus auflris, 
.£oliam venit. Hic vafto rex -^lus antro 
Ludantis ventos tempeflatesque fonoras 
Imperio premit, ac vinclis et caK:ere fienat. 
Illi indignantes magno cum murmure montis 
Circumclauflrafremunt: celH^ fedet iEIolus aroe, 
Sceptra tenens; moUitque animos, et temperat iras. 
Ni fadat, maria ac terras ccelumque profundum 
Quippe ferant rapidi fecum> verrantque per auras. 
Sed pater omnipotens fpeluncis abdidit atris^ 
Hoc metuens; molemque et montis infuper altos 
Inpofuity regemque dedit, qui focdere certo 
£t premere, et laxas fdret dare juflus habenas. 
Ad quem tum Jimo fupplcx his vodbus ufa efl: 

Mo\t, namque tibi divom pater, atque homi- 
numrex, 
£t mulcere dedit fludus et toUere vento; 
Gens, inimica mihi, T^rrrhenum navigat aeqnor, 
Ilium in Italiam portans^ vidosque Penates : 
Incute vim ventis^ fubmerfasque obriie puppes; 
Atxt age diverfoSy et diigice coipora ponto. 



188- ^NEIDOS, T.71. 

Sunt mihi bis feptem praftanti corpore Nympb», 
Quarum^ quae formi pulcherrima, Deiopeam 
Connubio jungam dabili, propriamque dicabo; 
Omnis ut tecum meritis pro talibus annos 
Exigat^ et pulchrl faciat te prole parentem. 

.^lus haec contra: Tuus^ o reginal quid optet 
Explorare labor; mihi jufla capeflere fas e(t 
Tu mihi, quodcumque hoc regni> tu fceptra Jo- 

vemque 
Concilias^ tu das epulis adcumbere divom> 
Nimborumque fatis tempeflatumque potentem. 

Haec ubi dida^ cavum converf^ cufpide montem 
Inpulit in latus^ ac venti^ velut agmine fado, 
Quk data porta, ruunt^ et terras turbine perflant. 
Incubuere mari^ totumque a fedibus imis 
Una Eurusque Notusque ruun^ creberque pro- 

cellis 
Afncm, et vaflos volvunt ad iitora £iu^s : 
Infequitur clamorque viriim fhidorque rudentum. 
Eripiunt fubito nubes ccelumque^ diemque, 
Teucrorum ex oculis : ponto nox incubat atra. 
Intonuere poli^ et crebris micat ignibus aether; 
Praefentemque viris intentant omnia mortem. 

Extemplo JEnesc folvuntur frigore membra : 
Ingemit ; et, duplicis tendens ad fidera palmas> 
Talia voce refert: O terque quaterque beati! 
Quis ante ora patrum, Trojae fub moenibus altis, 
Contigit oppetere ! o, Danaiim fortiffime gentii^ 



v,97. LIB. L 189 

Tjrdidcl mene Eiacis occumbcre campis 

NoD potuiire, tu&que animam hauc efifundere dex- 

tr&l 
Saevus ubi ^acid» telo jacct Hcdor, ubi ingens 
Sarpcdonj ubi tot SimoTs conrepta fub undis 
Scuta virdlm, galeasque, et fortia corpora, volvit. 

Talia jadanti fbidens aquilone procclla 
Vclum adverfa ferit> fludusquc ad fidera tollit;- 
Frangimtur rcmi : tum prora avcrtit, ct undis 
Dat latus: infcquitur cnmulo praeruptus aquae 

mons. 
I^ fummo in £iudu pcndent; his unda dchifcens 
Terram intcr fludus aperit ; furit aeftus arcnis. 
Tris Notus abrcptas in faxa latentia torquet : 
Saxa vocant Itali, mcdiis qu» in fludibus, Aras : 
Dorfiun inmanc roari fummo. Tris £urus ab alto 
In brevia et fyrtis urguet, miferabile vifu, 
Inliditque vadis, atquc aggcre cingit arenae. 
Unam, quae Lycios fidumque vehcbat Oronten, 
Ipfius ante oculos ingens a vcrtice pontus 
In piippim ferit : excutitur pronusque magifter 
Volvitur in caput: afl illam tcr fludus ibidem 
Torqaet agen^ circum> et rapidus vorat aequore 

vortex. • 9 
Adparent rari nantes in gurgite vaflo; 
Arma virdlmy tabulaeque, ct Troia gaza per ondas. 
Jam validam Ilionei navem> jam fortis Achatar, 
£t qu& vedus Abas, et qu4 gnindsevus Aletes, 



ISP ^ N £ I D O S, r.lTO. 

A^cithiems: laxis latemin conpagibus omnes 
Addpiunt inimicum imbrem, rimisque fatifcunt. 

Interea, magno mifceri murmure pontum, 
Emiflamque hiemem fenfit Neptunus, et imis 
Stagna refufa vadis, graviter conmotus; et, alto 
Profpiciens^ fumm^ pladdum caput eztulit undi. 
Disjedam .^£neae toto videt aequore daflem; 
Fludibus oppreflbs Troas ccelique ruin&. 
Nec latuere doU fratrem Jun^nis, et ine. 
Eurum ad ie ZephTTumque vocat; dehinc talia 

fatur: 
Tantane vos generis tenuit fiducia veftri? 
Jam ccelum terramque meo fine numine, Venti, 
Mifcere^ et tantas audetis tollere moles? 
Quos ego— fed motos prseflat conponere fludus: 
Poft mihi non fimili pccn^ conmifia luetis. 
Maturate fugam, regique haec didte vellro; 
Non illi imperium pdagi, faevumque tridentem, 
Sed mihi, forte datimi. Tenet ille inmania faxa^ 
Veftras, Eure^ domos: illl fe jadet in aul^ 
JEolus, et daufo ventorum carcere regnet. 

Sic aitj et, dido dtius, tumida aequora placat: 
Conledasque fugat nubes, folemque reducit. 
CTmothoe, fimul et Triton adnixij^, acuto 
Detrudunt navis fcopulo: levat ipfe tridenti; 
£t vailas aperit Syrtis, et temperat aequor; 
Atque rotis fummas levibus perlabitur undas. 
Afi, vduti magno in populo quum ikpe coorta eft 



T. 149- LIB. I. 19L 

Seditio, faevitque animis ignobile vulgns; 
Jaxnque faces et fana volant; furor arma minif- 

trat: 
Tum pietate gravem ac meritis fi forte virum quem 
Confpexere, iilent; adredisque auribus adftant; 
Ifie regit didis animos, et pedora mulcet: 
Sic cundus pelagi ceddit fragor^ aequora podquam 
Profpiciens genitor, cceloque invedus aperto, 
Fledit equos, curruque volans dat lora fecundo. 
Defeffi ^neadae, quae proxima, litora curfu 
Contendunt petere, et libyae vertuntur ad oras. 

£fl in feceflli longo locus; infula portum 
Efficit objedu laterum, quibus omnis ab alto 
Frangitur, inque finus fdndit fefe unda redudos: 
Hinc atque hinc vaflae rupes^ geminique minantur 
In coelum fcopuli; quorum fub vertice late 
j£quora tuta filent : tum iilvis fcena corufds 
Defuper^ horrentique atrum nemus inminet um- 

brik: 
Fronte fub adver(l> fcopulis pendentibus» antrumf 
Intus aquae duloes, vivoqoe fedilia faxo; 
Nympharum domus: hic feflas non vincula navis 
Ulla tenent; unco non adligat ancora morfu. 
Huc feptem ^neas conledis navibus omni 
£x numero fubit; ac, magno telluris amorc 
Egreffi^ optat^ potiuntur Troes aren^, 
£t fale tabentis artus in litore ponunt. 
Ac primum filid (dntjllam excodit Ach^tes^ 



102 ^NEIDOS, y. 175. 

Sufcepitque ignem foliisy atque arida circum 
Nutriine&ta dedit, rapuitque in fomite flammam. . 
Tum Cereiem, conruptam nndis, Cerealiaque arma 
Expediunt^ feffi rerum; frugesque receptas 
£t torrere parant flammis, et frangere faxo. 

j£nea8 fcopulum interea confcendit^ et omnem 
Profpedum late pelago petit) Antliea fi quem 
Jadatum vento videat, Phrygiasque biremis, 
Aut Capyn, aut celfis in puppibua arma Caid. 
Naveminconfpe^nullam: tris litore cervos 
Profpicit errantis; hos tota armenta fequimtur 
A tergo, et longum per vallis pafdtur agmen. 
Conflitit hic, arcumque manu cderisque (agittas 
Conripuit^ fidus quse tda gerebat Achates: 
Dudoresque ipfos primum^ capita alta ferentis 
Comibus arbords, flemit^ tum volgus; et omnem 
Mifcet agens telis nemora inter frondea turbam. 
Nec prius abfifiit, quam feptem ingentia vidor 
Corpora fundat humi^ et numemm cum navibus 

aequet. 
Hinc portum petit, et fodos partitur in omnis. 
Vina bonus quse ddnde cadis onerarat Acefles 
Litore Trinacrio^ dederatque abeuntibus heros, 
Dividity et di6tis mserentia pe6bra mulcet: 

O focii ! neque enim ignari fumus ante malo- 
mm, 
O paffi graviora ! dabit deus his quoque finem. 
V08 et Scjrliaeam rabiem, penitusque fonantis 



T.201. LIB. I. igs 

Adceftis fcopiilos: vos et Cyclopia faxa 
Bxperti. Revocate animos^ mxfhimque timorem 
Mittite : forfan et haec olim meminiffe juvabit. 
Per varios cafus, per tot difcrimina renim, 
Tendimus in Latium; fedes ubi fata quietas 
Oftendimt : illic fas regna refurgere Trojas. 
Durate> et vosmet rebus fervate fecundis. 

Talia voce refertj curisque ingentibus aegcr 
Spem voltu iimulat, premit altum corde dolorem. 
Illi fe praedae adcingunt, dapibusque futuris. 
Tergora deripiunt codis, et vifcera nudant: 
Pars in fruda fecant, veribusque trementia figunt: 
Litore aena locant alii, flammasque miniflrant. 
Tum viAu revocant viresj fufique per herbam 
Inpleatur veteris Bacchi, pinguisque ferinae. 
Poftquam exemta fames epulis, menfaeque remotae, 
AmiiTos longo focios fermone requirunt; 
Spemque metumque intcr dubii, feu vivere cre- 

dant^ 
Sive extrema pati, nec jam exaudire vocatot. 
Prxcipue pius JEnc3s, nunc acris Oronti, 
Nunc Amyci cafum gemit, et crudelia fecum 
Fata Lyci, fortemque Gyan, fbrtemque Cloanthum. 

£t jam finis erat^ quum Jnppiter, sethere fummo 
Defpiciens mare velivolum, terrasque jacentis, 
Litoraque, et latos populos, fic vertice coeli 
Conflitit, et libyae defixit lumina regnis. 
Atqueillum, talis ja^antem pedtore curas. 



194 ^ N E I D O S, V. 228. 

TrifHor, et lacrimis oculos fufiiifa nitentis, 
Adloquitur Venus : O qui res hominumque deo- 

rumque 
^temis regis imperiis, et fulmine terres! 
Quid meus iEneas in te conmittere tantum, 
Quid Trocs potuere? quibus, tot funera paflis, 
Cundus ob Italiam terrarum clauditur orbis. 
Certe hinc Romanos olim, volventibus annis, 
Hinc fore du6tores, revocato a fanguine Teucri, 
Qui mare, qui terras omnis, ditione tenerent, 
Pollicitus. Quae te, genitor, fententia vertit ? 
Hoc equidem occafum Trojae, tridisque ruinas, 
Solabar, fatis contraria fata rependens. 
Nunc eadem fortuna viros, tot cafibus ados, 
Infequitur. Quem das finem, rex magne,«labo- 

rum? 
Antenor potuit, mediis elapfus Achivis, 
lUyricos penetrare finus atque intima tutus 
Regna Libumorum, et fontem fupcrare Hmavi: 
Unde per ora novem vaflo cum murmure montis 
It marc proruptum, et pelago premit arva fonanti. 
Hic tamen ille urbem Patav!, fedesque loca\dt 
Teucrorum, et genti nomen dedit, armaque fixit 
Troia : nunc placidi conpoflus pace quiefcit. 
Nos, tua progenies, cceli quibus adnuis arcem, 
Navibus, infanduml amifiis, unius ob iram 
Prodimur, atque Italis longe disjungimur oris. 
Hic pietatis honos? fic nos in fceptra reponis? 



V.254. LIB. I. igs 

OUi^ fubridens, hominum fator atque deorum, 
Voltu, quo ccdum tempeftatesque ferenat, 
Ofcula iibavit natae; dehinc talia fatur: 
Parce metu^ Cjthereaj manent inmota tuorum 
Fata tibij cemes urbem et promiffa Lavini 
Moenia> fublimemqu.e feres ad fidera cceli 
Magnanimum iCnean : neque me fententia vertit. 
Hic tibi (fabor enim^ quando haec te cura remor- 

det> 
Longius et volvens fatorum arcana movebo) 
Bellum ingens gerct Italil, populosque ferocis 
Contimdet) rooresque viris et moenia ponet: 
Tertia dum Latio regnantem viderit eeilas, 
Temaque tranfierint Rutulis hiberna fubadis. 
At puer Afcaniusy cui nunc cognomen lulo 
Additur, (Dus erat, dmn res ftetit Ilia regno) 
Triginta magnos volvendis menfibus orbis 
Imperio explebit, regnumque ab fede Lavini 
Transferet, et longam mult^ vi muniet Albam. 
Hic jam ter centum totos regnabitur annos 
Gente fub Hedorei ; donec regina facerdos, 
Marte gravis, geminam partu dabit Ilia prolem. 
Inde, lupae fulvo nutricis tegmine Isetus, 
Romulus excipiet gentem, et Mavortia condet 
Mffinia, Romanosque fuo de nomine dicet. 
His ego nec metas rerum, nec tempora, pono: 
Imperium fine fine dedi. Quin afpera Juno, 
Quae mare Aunc, terrasque metu,coelumque fatigat. 



jgO ^ N £ I D O S, t. 281. 

Coofilia in melius referet, meGiimqiie fordyit 
RomanoSy rerom dominos, gentemqoe togatam. 
Sic pladtum. Veniet luftris labentibos aetas, 
Qunm domos Aflaraci Phthiam, darasqne Mjce- 

nasy 
Servitio premet, ac vi6Us dominabitur Aigis. 
Nafcetur pulchr^ Trojanus origine Cadar, 
Imperium Oceano, famam qui terminet aftris, 
Julius, a magno demliTum nomen lulo: 
Hunc tu olim coelo, fpoliis orientis onuftum, 
Addpies fecura : vocabitur hic quoque votis. 
Afpera tum pofitis mitefccnt fkcula bellis : 
Cana Fides, et Vefta, Remo cum fratre Quirinus, 
Jura dabunt: dirx ferro et conpagibus artis, 
Claudentur Belli port^e : Furor inpius intus, 
Sxva fedens fuper arma, et centum vindus aenis 
Poft tergum nodis, fremet horridus ore cruento. 

Haec ait : et Mai^ genitum demittit ab alto ; 
Ut terrz, utque novae pateant Carthaginis arces 
Hofpitio Teucris : ne fati nefcia Dido 
Finibus arccret. Volat ille per acra magnum 
Remigio alarum : ac Libyae dtus adftitit oris. 
£t jam juffa facit : ponuntque ferocia Pceni 
Corda, volente Deo. In primis regina quietum 
Adcipit in Teucros animum, meutemque benig- 
nam. 

At pius ^neas, per no6tem plurima volvens, 
Ut primum lux ahna data eft, exire, locosque 



T.307. LIB. I. ig7 

Explorare novos^ quas vcnto adceflcrit oras, 
Qui teneant, nam inculta videt, hominesne ferxne, 
Quaerere conftituit, fociisque exada referre. 
Claflem in convexo neraorum, fub rupe cavat^, 
Arboribus claufam circum atque horrentibus um- 

bris, 
Occulit : ipfe uno graditur comitatus Acbate i 
Bina manu lato crifpans haflilia ferro. 
Cui mater medi^ fefe tulit obvia iilv&, 
Virginis os habitumque gerens, et virginis arma 
Spartanae: vel qualis equos Threifla fatigat 
Harpalyce, volucremque fugi praevertitur Hebnun. 
Namque humeris de more habilem fufpenderat ar- 

cum, 
Venatrix, dederatque comam diffundere ventis; 
Nuda genu, nodoque flnus conleda fluentis. 
Ac prior, Heus, inquit, juvenes 1 monflrate mea- 

rum 
Vidiflis fi quam hic errantem forte fororum, 
Subcindam pharetri et maculofx tegmine lyncis, 
Aut fpumantis apri curfum damore prementem. 

Sic Venus; et Veneris contra flc filius orfus : 
Nulla tuarum audita mihi neque vifa fororum, 
O, quam te memorem? virgo! namque haud tibi 

voltus 
MortaliSy nec vox hominem fonat; o, Deal certe; 
An Phoebi foror? an N^^mpharum fanguinis una? 
Sis felix, noftrumque leves, quscumque, laborem: 



198 -ffiNEIDOS, V.331. 

£t, quo fub coelo taDdem, quibus orbis in oris 
' Jademur^ doceas. Ignari hominumque, locorum- 
quc, 
Erramus, vento huc et vaftis fludibus a6d: 
Multa tibi ante afas nofbr^ cadet hoflia dextr^. 
Tum Venus : Haud equidem tali me dignor ho- 
nore: 
Virginibus Tyriis mos eft geftare pharetram, 
Purpureoque alte furas vincire cothumo. 
. Punica regna vides, Tyrios, et Agenoris urbem j 
Sed fines Libyci, genus intradabile bello. 
Imperium Dido lyriA regit urbe profeda, 
Germanum fugiens. Longa efl injuria, longae 
Ambages; fed fumma fequar fafligia rerum. 
Huic conjunx Sychaeus erat, ditiffimus agri 
Phcenicum, et magno miferac dile£tus amore; 
Cui pater inta6tam dederat, primisque jugarat 
Ominibus : fed regna Tyri germanus habebat 
Pygmalion, fcelere ante aiios inmanior omnis, 
Quos inter medius venit Furor. Jlle Sychaeimi 
Inpius ante aras, atque auri caecus amore, 
Clam ferro incautum fuperat, fecurus amorum 
Germanae : fadumque diu celavit, et aegram» 
Multa malus fimulans, van^ fpe lufit amantem. 
Ipfa fed in fomnis inhumati venit imago 
Conjugis : ora modis adtoUens pallida miris, 
Crudelis aras, trajedaque pedtora ferro, 
Nudavit; caecumque domils fcelus omne retexit. 



V. 357. LIB. I. 199 

Tum celerare fugam patri^que exccdcre fuadet, 
Auxiliumquc viae veteres tellurc recludit 
Thcfkuros, «ignotum argcnti pondus ct auri. 
His conmota^ fugam Dido fociosquc parabat. 
Conveniunt, quibus aut odium crudcle tyranni, 
Aut metus accr, erat: navis, quae forte paratae, 
Conripiunt; onerantque auro. Portantor avari 
Pygmalionis opes pelago: dux femina fa6d. 
Devencre locos, ubi nunc ingentia cemes 
Mccnia, furgeatcmque novae Carthaginis arcem: 
Mcrcatique folum, fadi de nominc Byrfam, 
Taurino quantum poffcnt drcumdare tergo. 
Sed vos, qui tandcm, quibus aut vcnidis ab oris, 
Quove tenetis itcr? Quaerenti talibus ille 
Sufpirans, imoque trahens a pedore vocem : 

O Dea ! fi, prim^ rcpetens ab origine, pcrgam, 
£t vacet annalis noilrorum audirc laborum; 
Ante diem claufo conponct vcfper Olympo. 
NosTitoj^ antiqu^ fi veftras forte per auris 
Trojae nomen iit, diverfa per aequora vedos 
Fortc fu^ Libycis tempeflas adpulit oris. 
Sum pius JEneas, raptos qui ex hofle Penates 
Clafie veho mecum, faml fuper aethera notus. 
Italiam quaero patriam et genus ab Jove fummo. 
Bis dcnis Phrygium confcendi navibus aequor, 
Matre Dei monfirante viam, data fata fecutus; 
Vix feptcm, convolfae undis Euroque, fupcrfunt 
Ipfe ignotus, egens, Libyae dcfcrta peragro. 



aoo -ffiNEIDOS, V. 385. 

Europ^ atque Afi^ pulfus, Nec plura querentem 
Paflk Venus medio iic interfata dolore eft: 

Quisquis es, haud, credo, invifus ccd^ftibus auras 
Vitales carpis, Tyriam qui advenerls urbem: 
Perge modo, atque hinc te reginae ad limina perfer. 
Namque tibi reduces focios, clafTemque relatam 
Nuntio, et in tutum verfis aquilonibus adam: 
Ni fruflra augurium vani docuere parentes. 
Adfpice bis fenos laetantis agmine cycnos, 
^theri^ quos lapfa plagi Jovis ales aperto 
Turbabat CGslo: nunc terras ordine longo 
Aut capere, aut captas jam defpedare, vid^tur. 
Ut reduces illi ludunt Ibidentibus alis, 
£t ccetu cinxere polum, cantusque dedere^ 
Haud aliter puppesque tuae, pubesque tuorum 
Aut portum tenet, aut pleno fubit oHia velo. 
Perge modo j et, qu^ te dudt via, dirige grefliun. 

Dixit^ et, avertens, rofe^ cervice refulfit, 
Ambrofiseque comse divinum vertice odorem 
Spiravere ; pedes veflis defluxit ad imos, 
£t vera inceffu patuit dea. Ille, ubi matrem 
Agnovit, tali fugientem efl voce fecutus : 
Quid natum toties, crudeiis tu quoque, ^diis 
Ludis imaginibus? cur dextrae jungere dextram 
Non da^ur, ac veras audire et reddere voces ? 
Talibus incufat, greffumque ad mcenia tendit. 
At Venus obfcuro gradientis aere faepfit, 
£t multo nebulae circum dea fudit amidu: 



V.413. LIB. I. 201 

Ceraere ne qois eos, neu quis contingere poflet» 
Molirive moramy aut veniendi pofcere cauiTas. 
Ipfa Paphum fublimis abit, fedesque revifit 
Laeta fuas : ubi templum illi, centumcfue Sabaeo 
Ture calent arae, fertisque recentibus halant. 

Conripuere viam interea^ qu^ femita monflrat) 
Jamque adfcendebant collem> qui plurimus urbi 
Inminet, adverfasque adfpedat defuper arces. 
Miratur molem ^neas, magalia quondam ; 
Miratur portas> fbepitumque^ et ibrata viarura, 
Inftant ardentesTyrii: pars ducere muros, 
Molirique arcem, et manibas fubvolvere faxa : 
Pars optare locum tedto, et condudere fulco. 
Jura magiftratusque legunt, fandumque fenatum. 
Hic portus alii efibdiunt: hic alta thealris 
Fundamenta locant alii, inmanisque columnas 
Rupibus excidunt, fcenis decora alta futuris. 
Qualis apes aeftate nov^ per florea rura 
Exercet fub fole labor; quum gentis adultos 
Educunt fetus, aut quum liquentia mella 
Stipant, et dulci diflendunt nedare cellas: 
Aut onera excipiunt venientum^ aut agmine fado 
Ignavum fucos pecus a praefcpibus arcent : 
Fervet opus, redolentque th^rmo fragrantia mella. 
O fortunati 1 quorum jam mcenia furgunt, 
^neas ait^ et failigia fufpicit urbis. 
Infert fe ikptus nebuU (mirabile didu) 
Per medios^ mifcetque viris; neque cernitur ulli. 



202 ^NEIDOS, V.441. 

Lucus in urbe fiiit medi^, laetiffimus umbrae> 
Quo primum, jadati undis et turbine, Pcsni 
Effodere loco fignum, quod regia Juno 
Monftrarat^ caput acris equi; fic nam fore bello 
Egregiam» et facilem vidu^ per faecula gentem. 
Hic templum Junoni ingens Sidonia Dido 
Condebat, donis opulentum et numine divae : 
JEresL cui gradibus furgebant limina^ nixaeque 
^re trabes: foribus cardo ibidebat aenis. 
Hoc primum in luco nova res oblata timorem 
Leniit j hic primum ^neas fperare falutem 
Aufus, et adflidis melius confidere rebus. 
Namque, fub ingenti luftrat dum fingula templo, 
Reginam opperiens, dum^ quae fortuna fit urbi^ 
Artificumque manus inter fe, operumque laborem» 
Miratur, videt Iliacas ex ordine pugnas, 
Bellaque jam fam^ totum volgata per orbem> 
Atridas, Priamumque, et faevum ambobus Achil- 

lem. 
Conftitit; et lacrimans, Quis jam locus, inquit, 

Achate, 
Quae regio in terris noflri non plena laboris ? 
£n Priamusl Sunt hic etiam fua praemia laudi: 
Sunt lacrimae rerum ; et mentem mortalia tangunt. 
Solve metus; feret haec aliquam tibi fama falutem. 
Sic ait, atque animum pidur^ pafcit inani, 
Multa gemens; Urgoque humedlat flumine vol- 

tum. 



V.466. LIB. L 203 

Namque videbaty uti beUantes Pergama circum 
Hac fugerent Graii, premeret Trqjana juventus: 
Hac Pliryges; inflaret curru crillatus Achilles. 
Nec procul hinc Rhefi niveis teutoria velis 
Agnofcit lacrimans $ primo quae prodita fomno 
Tydides mult^ vaflabat csede cruentus ; 
Ardentisque avertit equos in caftra, prius quam 
Pabula guftafTent Trqjae, Xanthumque bibilfent. 
Parte ali^ fugiens amiffis Troilus armis, 
Infelix puer, atque inpar con^reffus AchiUi, 
Fertur equis, curruque haeret refupinus inani, 
Lora tenens tamen : huic cervixque^ comaeque tra- 

huntur 
Per terram, et verf^ pulvis infcribitur haflft. 
Interea^ ad templum non aequae Palladis ibant 
Crinibus Iliades paifis, peplumque ferebant^ 
Suppliciter trifles, et tunfae pe6tora paimis : 
Diva folo fixos oculos averfa tenebat. 
Ter circum Iliacos raptarerat Hedora murosy 
Exanimumque auro corpus vendebat» Achilks. 

Tum vero ingentem gemitum dat pedore ab 
imo, 
Ut fpolia, ut currusy utque ipfum corpus amid^ 
Tendenttmque manus Priamum confpexit inermis. 
Se quoque principibus permixtum aguovit Achi- 

vis, 
Eoasque ades, et nigri Memnonis aima. 
Dudt Amazonidum lunatis agmina peltis 



104 £N£IDOS, w,49l. 

Ffenthefilea furens, mediisque in millibus ardet, 
Aurea fubnedens exfertse cingula nuunmsy 
Bellatrix ; audetque viris concurrere virgo. 

Haec dum, Dardanio ^neae miranda, videntur, 
Dum ftupet; obtutuque haeret defixus in uno; 
Regina ad templum, formi pulcherrima, Dido 
Ineefiit> magn^ juvenum IHpante caterv^. 
Qualis in Eurotae ripb, aut per juga CTnthi» 
Exercet Diana choros^ quam mille fecutae 
Hinc atque hinc glomerantur Oreades : illa phare* 

tram 
Fert humero, gradiensque deas fupereminet oninis; 
Latonae tadtum pertentant gaudia pedus : 
Talis erat Dido, talem fe laeta ferebat 
Per medios, inftans operi, regnisque futuris. 
Tum foribus divae, medi^ teftudine templi, 
Saepta armis, folioque alte fubnixa> refedit. 
Jura dabat, legesque^ viris; operumque kborem 
Partibus aequabat jufHs, aut forte trahebat : 
Quum fubito iEneas concurfu adcedere magno 
Anthea» Sergefiumque videt^ fortemque Cloan- 

thum, 
Teucrorumque alios : ater quos aequore turbo 
Difpulerat, penitusque alias avexerat oras. 
Obftupuit fimul ipfe, fimul percuiTus Achatea 
Laetiti&que metuque: avidi conjungere dextras 
Ardebant; fed res animos incognita turbat. 
Pifilimulanti et nube cav^ fpeculantur ami^» 



▼.517. LIB. I. 205 

Quae fortuna viris> claiTem quo litore linquant, 
Quid veniant: cundis nam ledi navibus ibant, 
Orantes veniam, et templum damore petebant. 

Poilquam introgreffi^ et coram data copia fandi, 
Maxumus Ilioneus placido fic pedore ccepit: 
O regina ! novam cui condere Juppiter urbem^ 
Juftiti&que dedit gentis frenare fuperbas^ 
Troes te miferi, ventis maria omnia veGd, 
Oramus: prohibe infandos a navibus ignis; 
Parce pio generi, et propius res adfpice noftras. 
Non nos aut ferro Libycos populare Penates 
Venimus^ aut raptas ad litora vertere praedas: 
Non ea vis animo, nec tantafuperbia vidis. 
£il locus^ Hefperiam Graii cognomine dicunt, 
Terra antiqua, potens armis, atque ubere gkbae$ 
CEnotri coluere viri : nunc fama, minores 
Italiam di&iife dncis de nomine gentem. 
Hic curfus fuit: 

Quum, fubito adfurgens fludu, nimbofus Orion 
In vada cxca tulit, penitusque procadbus aufiris, 
Perque undas, fuperante falo, perque invia iaxa, 
Difpulit : huc paud veftris adnavimus oris. 
Quod genus hoc hominum, quaeve hunc tam bar- 

bara morem 
Permittit patria? hofpitio prohibemur arenae: 
Bdla dent, prim^que vetant confiliere terr^. 
Si genus humanum et mortalia temnitis arma» 
At fperate deos memores fandi, atque nefandi. 



20(5 iENEIDOS, V.544. 

Rex crat ^neas nobis, quo juflior alter» 
Nec pietate fuit, nec bello major, et armis : 
Quem fi fata virum fervant, fi vefdtur aur& 
^theril^^ neque adhuc crudelibus occubat umbris; 
Non metus, officio ne te certaile priorem 
Poeniteat. Sunt et Siculis regionibus urbes, 
Arvaque, Trojanoque a fanguine clarus Acefies. 
QuafTatam ventis, liceat fubducere claiTemy 
Et filvis aptare trabes, et ftringere remos. 
Si datur Italiam, fociis et rege recepto, 
Tendere, ut Italiam laeti Latiumque petamus: 
Sin abfumta falus, et te, pater optume Teucr(im, 
Pontus habet Libyx, nec fpes jam reflat luli; 
At freta Sicaniae faltem, fedesque paratas, 
Unde huc adve6ti, regemque petamus Aceflen. 

Talibus Ilioneus : cun6d fimul ore fremebant 
Dardanidae. 

Tum breviter Dido, voltimi demiffa, profatur: 
Solvitc corde mctum, Teucrij fecludite curas. 
Res dura et regni novitas me talia cogunt 
Moliri, et late finis cufiode tueri. 
Quis genus -/Eneadum, quis Trojae nefciat urbem, 
Virtutesque, virosque, aut tanti incendia bclli? 
Non obtufa adeo geflamus pedora Poeni, 
Nec tam averfus equos Tyrik Sol jungit ab urbe. 
Seu vos Hefperiam* magnam Satumiaque ana, 
Sive Erycis finis regemque optatis Aceflen; 
Auxilio tutos dimittam, opibusque juvabo. 



T. 572. LIB. I. 207 

Vultis et his roecum pariter conlidere regnis? 
Urbem quam ftatuo, veibra eil: fubducite naves: 
Tros Tyriusque mihi nullo difcrimine agetur. 
Atque utinam rex ipfe, Noto conpulfus eodem^ 
Adforet iEneas! equidem per litora certos 
Dimittam, et Libyae lufbrare extrema jubebo; 
Si quibus cje6his filvis» aut urbibus^ errat. 

His animum adre6ti didtis, et fortis Achates 
£t pater ^neas jamdudum erumpere nubem 
Ardebant. Prior ^nean conpellat Achates: 
Nate ddk^ quae nunc animo fententia furgit ? 
Onmia tuta vides ; claflem, fodosque receptos. 
Unus abeftf medio in flu^ quem vidimus ipfi 
Submerfum : didis refpondent cetera matris. 
Vix ea fatus erat, quum drcumfufa repente 
Scindit fe nubes^ et in aethera purgat apertum. 
Reflitit ^neas, clar^ue in luce refulfit, 
Os humerosque deo fimilis : namque ipfa decoram 
Caefariem nato genetrix, lumenque juventae 
Purpureum> et laetos oculis adflarat honores. 
Quale manus addunt ebori decus» aut ubi flavo 
Argentum» Pariusve lapis, circumdatur auro. 

Tum fic reginam adloquitur, cundisque repente 
Inprovifus ait:Coram> quem quaeritis, adfum 
Troius .^neas, Libycis ereptus ab undis. 
O fola infandos Trojae miferata kbores, 
Quae nos, reliquias Danatlm^ terraeque marisque 
Omnibus eiLhauflos jam cafibus, omnium egenos, 



a08 TBNEIDOS, y.AX). 

Urbe, domo, focias ; grates perfolvere dignas 
Non opis eft noflrae, Dido 1 nec quidquid ubique eft 
Gentis Dardaniae, magnum quse fparfa per orbem. 
Di tibi, fi qua pios refpedant numina, fi quid 
Usquam jufHtia eft, et mens fibi confcia tcQx, 
Praemia digna ferant. Quae te tam Ista tulerunt 
Saecula? qui tanti talem genuere parentes? 
In freta dum fluvii current, dum montibus umbrae 
Lulbabunt convexa^ polus dum iidera pafcet, 
Semper honos, nomenque tuum^ laudesque mancs 

buntj 
Quae me cumque vocant terrae. Sic fatus^ amicam 
Ilionea petit dextr^, laev^ue Sereflum: 
Pofl alios, fortemque GTan, fortemque Cloanthum. 

Obfhipuit primo adfpe^ Sidonia Dido, 
Cafu deinde viri tantoj et fic ore locuta efli 
Quis te, nate de^, per tanta pericula cafus 
Infequitur? quae vis inmanibus adplicat oris? 
Tune ille ^neas, quem Dardanio Anchifae 
Alma Venus Phrygii genuit Simoentis ad undam ? 
Atque equidem Teucrum memini Sidona venire^ 
Finibus expulfum patriis, nova regna petentem 
Auxilio Beli : genitor tum Belus opimam 
Vaflabat Cyprum, et vi6tor ditione tenebat. 
Tempore jam ex illo cafus mihi cognitus urbis 
Trojanae, nomenque tuum, regesque Pelafgi. 
Ipfe hoflis Teucros infigni laude ferebat, 
Scque ortum andqu^ Teucrorum ab flirpe vdebat. 



v.fe;. LiB. I. 209 

Quare a^te, o tc6Hs juvcncs! fucccdite nofiris. 
Me quoque per multos fimilis fortuna labores 
Jadatam hac demum voluit confiftcre tcrr^. 
Non ignara mali mifcris fuccurrere difco. 
Sic memorat : fimul ^nean in rcgia ducit 
Tcda ; fimul divom tcmplis indicit honorem. 
Nec minus interea fociis ad litora mittit 
Viginti tauros, magnorum horrentia centum 
Terga fuum, pinguis centum cum matribus agnos^ 
Mimera laetitiamque dii. 

At domus intcrior, regali fplcndida luxu, 
Inilruitur; mcdiisque parant convivia tedis. 
Arte laboratae veftes, ollroquc fuperbo : 
Ingens argentum menlis, caelataquc in auro 
Fortia fa6ta patrum, feries longiilima rerum, 
Pcr tot du6ta viros antiqu^ ab originc gentis. 

^neas, neque cnim patrius conliilcre mentem 
Palfus amor, rapidum ad navis praemittit Achatcn, 
Afcanio fcrat haec; ipfumque ad mGenia ducat: 
Omnis in Afcanio cari dat cura parentis. 
Munera prasterea, Iliacis erepta ruinis, 
Ferre jubet : pallam fignis auroque rigcntem, 
£t circumtextum croceo velamcn acantho, 
Ornatus Argivae Helcnx ; quos illa Mycenis, 
Pergama quum petcret inconcefTosque Hymenaeos, 
Extuleiat, matris Lcdae mirabile donum. 
Prsptcrea fceptmm, Ilione quod geflerat olim> 
Maxuma natarum Priami ; coUoque monile 
p 



210 ^NEIDOS, ir.655 

Baccatum^ et duplicem gemmis auroque coronam. 
Hcc celerans, iter ad navis tendebat Achates. 
At Cytherea novas artis, nova pedore veriat 
Confilia : ut, faciem mutatus et ora, Cupido 
Pro dulci Afcanio veniat, donisque furentcm 
Incendat reginam, atque oilibus inplicet ignem: 
Quippe domum timet ambiguam» Tyriosque bilin- 

guis. 
Urit atrox Juno, et fub nodem cura recurfat. 
£rgo his aligerum didis adfatur Amorem: 
Nate> meae viresy mea magna potentia ; folus^ 
Nate, patris fummi qui tela Typhoia temniss 
Ad te confugio, et fupplex tua numina pofco. 
Frater ut ^neas pelago tuus, omnia circum 
Litora, ja&etur^ odiis Junonis iniquae^ 
Nota tibi> et noflro doluifti faepe dolore. 
Nunc PhoeniiTa tenet Dido, blandisque moratmr 
Vocibus: et vereor, quo fe Junonia vertant 
Hofpitia : haud tanto ceifabit cardine rerum. 
Quocirca capere ante doHs, et cingere flamm^, 
Beginam meditor; ne quo fe numine mutet: 
Sed magno ^neae mecum teneatur amore. 
Qu^ facere id poflis, noflram nunc adcipe mentem : 
Regius, adcitu cari genitorisy ad urbem 
Sidoniam puer ire parat, mea maxima cura» 
Dona ferens, pelago et flammis reflantia Trcjae : 
Hunc ego fopitum fomno> fuper alta Cythera, 
Aut fuper Idalium, facrat^ fede recondam; 



V.681. LIB. I. 211 

Ne qu^ fcire dolosj mediusve occurrere poffit. 
Tu fadem illius, nodem non amplius unam^ 
Falle dolo) et notos pueri puer indue vultus: 
Ut, quimi te gremio adcipiet laetiffima Dido, 
Regalis inter menfas laticemque Lyaeum, 
Quum dabit amplexus atque ofcula dulcia figet, 
Occultum infpires ignem^ fallasque veneno. 
F^ret Amor didis caras genetricis, et alas 
Exuit, et greflu gaudens incedit luli. 

At Venus Afcanioplacidam per lAembra quietem 
Inrigat, et fotum gremio dea tollit in altos 
Idalias lucos^ ubi moUis amaracus illum 
Floribus et dulci adfpirans conpleditur umbrft. 
Jamque ibat, dido parens» et dona Cupido 
Regia portabat Tyriis, duce laetus Achate. 
Quum venit, aulxis jam fe regina fuperbis 
Aure^ conpofuit fpondi, mediamque locavit. 

Jam pater ^neas, et jam Trojana juventus 
Conveniunt^ fbratoque fuper difcumbitur odro. 
Dant famuli manibus lymphas, Cereremque ca- 

niftris 
Expediunt, tonfisque ferunt mantdia villis. 
Quinquaginta intus famulx ; quibns ordine longo 
Cura penum (Iruere, et flammis adolere Penates: 
Centum ali^e, totidemque pares xtate miniibi, 
Qui dapibus menfas onerant^ et pocula ponunt. 
Nec non et Tyrii per limina Ista frequcntes 
Convenere^ torisjuffidircumbereindis. 



212 TBNEIDOS, ▼709. 

Mix^ntur dona JEnexi mirantur lulum, 
Flagrantesque dei voltus^ fimulataque verba» 
Pallamque, et pidura croceo velamen acantho. 
Fraecipue infelix, pefli devota futurae» 
Expleri mentem nequit, ardefcitque tuendo 
Phoeniila, et pariter puero donisque movetur. 
IUe, ubi conplexu Mnex colloque pependit, 
£t magnum falfi inplevit genitoris amorem; 
Reginam petit: hsec oculis, haec pedore toto, 
Haeret, et interjum gremio fovet^ infda Dido, 
Iiilidat quantus miferae deus. At memor ille 
Matris Acidaliae, paullatim abolere Sychaeum 
Incipit, et vivo tentat praevertere amore 
Jam pildem refides animos, defuetaque corda. 

Poftquam prima quies epulis, menfaeque remotaf j 
Crateras magnos (latuunty et vina coronant. 
Fit ftrepitus tedis, vocemque per ampla volutant 
Atria : dependent lychni laquearibus aureis 
Incenfi, et nodem flammis funalia vincunt. 
Hic regina, gravem gemmis auroque, popofcit 
Inplevitque mero, pateram; quam Belus, et omnes 
A Belo foliti. Tum fada filentia tedis: 
Juppiter, hofpitibus nam te dare jura loquuntur, 
Hunc laetum Tyriisque diem, Trojaque profedis, 
Effe vells} noilrosque hujus meminiiie minores. 
Adfit laetitiae Bacchus dator, et bona Juno : 
Et vos, o, ccEtum, Tyrii I celebrate faventes. 

Dixit, et in menlam laticum libavit honorem. 



V.737- LIB. I. 213 

Primaque libatum fummo tenus adtigit ore. 
Tum Bitiae dedit iocrepitans: ille inpiger haufit 
Spumantem pateram, et pleno fe proluit auro: 
Poft alii proceres. Citharf^ crinitus lopas 
Perfonat aurat^, docuit quem maxumus Atlas. 
Hic canit errantem Imiam^ folisque labores^ 
Unde hominum genus^ et pecudes^ undeimberi 

et ignes; 
Ardurum^ pluviasque Hjadas^ geminosque Trio- 

nes: 
Quid tantura Oceano properent fe tinguere foles 
Hibemif vel quae tardis mora nodibus obflet. 
Ingeminant plaufu Tyrii, Troesque fequuntur. 

Nec non et vario nodem fermone trahebat 
Infelix Dido> longumque bibebat amorem; 
Multa fuper PrianK) rogitans, fuper Hedore multa: 
Nunc, quibus Aurorx veniifet filius armis; 
Nunc» quales Diomedis equij nunc^ quantus Achil- 

les. 
Immo age, et a prim^ dic^ hofpes> origine nobis 
Infidiasy inquit, Danaiimy cafusque tuorum> 
Erroresque tuos: nam te jam feptima portat 
Omnibus errantem terris, et fludibus, aefias. 



P. VIRGILII MARONIS 

iE N E I D O S 

LIBER 8BCUNDU8. 



CoNTicuBRB omnes, intentique ora tenebant; 
Inde toro pater ^neas fic orfus ab alto: 

Infandum^ Regina, jubes renovare dolorem; 
Trqjanas ut opes^ et lamentabile regnum» 
£ruerint Danai: quacque ipfe miferrima vidi, 
£t quorum pars magna fui. Quis talia fando 
Myrmidonum^ Dolopumve, aut duri miles Ulixi^ 
Temperet a lacrimis ? £t jara nox humida coelo 
Praecipitaty fuadentque cadentia fidera fomnot: 
Sed, fi tantus amor cafus cognofcere noftrot, 
£t breviter Troj» fupremum audire laborem; 
Quamquam animus meminifle horret, luduque re- 

fugiti 
Incipiam. Fradi belk), fatisque repulfi» 
Dudores Dana(km, tot jam labentibus annis, 
laftar montis equum, divinft Palladis arte» 



'il6 iE N E I D O S, ▼. 16. 

.^ificant, *red&que intexunt abiete coftas. 
Votum pro reditu fimulant: ea fama vagatur. 
Huc, ilclc6ta viril^m fortiti corpora^ furtiin 
Ineludunt cax:o lateri, penitusque cavemas 
Ingcntis» uterumquci armato milite conplent. 

Eft in confpedu Tenedos, notiffima fam^ 
Infula, dives opum, Priami dum regna manebant; 
Nunc tantum finus, et flatio male fida carinis: 
I luc fc provedi deferto in litore condunt : 
Nos nbiiire rati, et vento petiifle Myoenas. 
Ergo omnis longo folvit fe Teucria ludu : 
I^induntur portx : juvat ire, et Dorica caftra 
Defertosque vidcre locos, litusque relidum, 
Ilic Dolopum manus, hic fxvus tendebat Achilles: 
Clnllibus hic locus: hic acie certare folebant. 
ParH llupct innupttX donum exitiale Minervae, 
Kt nu)lcm mirantur cqui: primusque Thymoetes 
Du( i iutra muros hortatur, et arce locari; 
Sivc doli), fcu jam Trojac iic fata fcrebant. 
At Capys, ct (luoruni mclior fententia menti, 
Aut pciago DanaCim inlidias, fufpedaque dona, 
Pnccipitare jubcnt, fubje6lisve urere flammis; 
Aut tcrt^brare cavas uteri et tentare latebras : 
Scinditur inccrtum Hudia in contraria volgus. 

Primus ibi ante omnis, magn^ comitante ca- 
tervA, 
Laocoon ardens fumm(i decurrit ab arce : 
£t proculi O miferil quae tanta infania, cives? 



▼.43. LIB. n. 721 

Creditis avedos hoflis? aut uUa putatis 
Dona carere dolis Danaiim ? fic notus Ulixes? 
Aut hoc inclufi liguo occultantur Achivi, 
Aut haec in noflros fabricata ell machina muros, 
Infpedura domos, venturaque defuper urbi ; 
Aut aliquis latet error: equo ne crcdite, Teucri. 
Quidquid id efl, timeo Danaos et dona ferentis. 
Sic fatus, validis ingentem viribus hafiam 
In latus, inque feri, curvam conpagibus, alvum 
Centorfit. Stetit illa tremens, uteroque recufib 
Infonuere cavae gemitumque dedere caverns. 
£t^ fi fata dttan, fi mens non laeva fmiTet^ 
Inpulerat ferro Argolicas fcedare latebras; 
Trojaque nunc flares, Priamique arx alta maneres. 
£cce ! manus juvenem interea pofl terga revinc- 
tum 
Pafiores magno ad regem clamore trahebant 
Dardanidae: qui fe ignotum venientibus ultro, 
Hoc ipfum ut fbueret, Trojamque aperiret Achi- 

vis, 
Obtulerat; fidens animi, atque in utrumque para- 

tus, 
Seu verfare dolos, feu certae occumbere morti. 
Undique, vifendi fhidio, Trojana juventus 
Circumfufa ruit, certantque inludere capto. 
Adcipe nunc Dana^Un infidias, et crimine ab uuo 
Difce omnis. 
Namque, ut confpedu in mcdio, turbatus, incrmis. 



218 ^ N £ I D O S, ▼. 68. 

Conftitit, aique oculb Phrygia agtnina drcum* 

fpexit; 
Heul quae nunc tdlus, inquit, quae me sequora 

poflunt 
Adcipere? aut quid jam mifero mihi denique re- 

fbt? 
Cui neque apud Danaos usquam locus; et fuper ipfi 
Dardanidae infenli poenas cum fanguine pofcunt. 
Quo gemitu converfi animi> conpreflus et omnis 
Inpetus : hortamur fari^ quo fangiiine cretus, 
Quidve ferat ^ memoret^ quae fit fiducia capto. 
Hle hsBc, depofiti tandem formidine, fatur : 
Cunda equidem tibi^ Rex^ fuerit quodcumque^ 
fatebor 
Vera^ inquit : neque me Argolic^ de gente negabo. 
Hoc primum : nec, G. miferum Fortuna Sinonem 
Flnxit, vanum etiam mendacemque inproba finget 
Fando aliquod fi forte tuas pervenit ad auris 
Belidae nomen Palamedis, et incluta fam^ 
Gloriaj quem falfl fub proditione Pelafgi 
Infontem, infando indicio, quia bella vetabat, 
Demifere neci ; nunc cafium lumine lugent: 
lUi me comitem, et confanguinitate propinquum^ 
Pauper in arma pater primis huc mifit ab annis. 
Dum fiabat regno incolumis, regumque vigebat 
Conciliis; et nos aliquod nomenque, decusque, 
Geifimus : invidi^ pofiquam pellacis Ulixi 
(Haud ignota loquor) fuperis conoefiit ab oris; 



■> 



V. 92. LIB. II. 219 

Adflidiis vitam in tenebris, lu6tuque, trahebaxn» 
£t cafum infontis mecum indignabar amici. 
Nec tacpi demens: et me, fors fi qua tuliflet, 
Si patrios umqnam remeaflem vifiDr ad Argos» 
Promifi ultorem^ et verbis odia afpera movi. 
. Hinc mihi prima mali labes; hinc femper Ulixet 
Criminibus terrere novis; hinc fpargere voces 
In volgum ambiguasy et quaerere oonfcius arma. 
Nec requievit enim, donec Calchante miuiftro— 
Sed quid ego hac antem nequidquam ingrata re* 

volvo? 
Quidve moror? fi omnis uno ordine habetis Achi* 

vo», 
Idque audire fat efi; jamdudum fumite poenas: 
Hoc Ithacus velit, et magno meroentur Atridse. 
Tum vero ardemus fcitari, et quaerere caufiasy 
Ignari fcelerum tantorum artisque Pekfgae. 
Profequitur pavitans, et fido pe6tore fatur: 
Saepe fiigam Danai Tn^k cupiere relid& 
Moliriy et longo feffi difcedere bello: 
FedfTentqueutinam! ikpe illos afpera ponti 
Interclufit hiems, et terruit Aufier euntis. 
Praecipue, quum jam hic, trabibus contextus aoer* 

nis, 
Staret equus, toto fonuerunt aethere nimbL 
Sufpenfi Eurypylum, fdtatum oracula Phoebi, 
Mittimus) isque adjtis haec trifiia di£ta reportat: 
Sanguine placaftis ventotj et virgiae csbQl, 



220 -ffiNElbOS, V. 117. 

Quum primum Iliacas Danai veniitis ad oras; 
Sanguine quaerendi rcditus, anim^ue litandum 
Argolic^. Volgi quae vox ut venit ad aui;^, 
Obftupuere animi, gelidusque per ima cucurrit 
Offa tremor^ cui fata parent, quem pofcat Apollo. 
Hic Ithacus vatem magno Calchanta tumultu < 
Protrahit in medios: quae fint ea numina divom, 
Flagitat. £t mihi jam multi crudele canebant 
Artificis fcelus, et taciti ventura videbant. 
Bis quinos filet ille dies, tedusque recufat 
Prodere voce fu^ quemquam, aut opponere morti. 
Vix taudem, magnis Ithaci clamoribus adus, 
Conpofito rumpit vocem, et me deflinat arae. 
Adfenfere omnes; et, quae (ibi quisque timebat, 
Unius in miferi exitium converfa tulere. 
Jamque dies infanda aderat ; mihi facra parari, 
£t falfae fruges, et circum tempora vittae. 
£ripui, fateor, leto mc, et vincula rupi ; 
Limofoque lacu per nodem, obfcurus in ulv^, 
Delitui, dum vela, darent fi forte, dediflent. 
Nec mihi jam patriam antiquam fpes ulla videndi, 
Nec dulcis natos, exoptatumque parentemj 
Quos illi forfan pcenas ob noflra repofcent 
EfTugia, et culpam hanc miferorum morte piabunt. 
Quod te, per fuperos, et confcia numina veri ) 
Per, fi qua efl, quae reflet adhuc mortalibus usquam 
Intemerata fides, oro, miferere laborum 
Tantorum -, miferere animi, non digna ferenUs. . 



V. 145. L I B. II. 221 

His lacrimis vitam damus, et miferefcimus ultro. 
Ipfe viro primus manicas atque arta levari 
Vidcla jubet Priamus; didisque ita fatur amicis: 
Quisquis es, amiflbs hinc jam oblivifcere Graios; 
Nofter eris: mihique haec edillere vera roganti. 
Quo molem hanc inmanis equi flatuere? quis auc- 

tor? 
Quidve petunt? qux religio? aut quae machina 

belli? 
Dixerat. Ille dolis infbiidtus, et arte Pelnfgd, 
Sulhility exutas vinclis, ad fidera palmas : 

V^os, aetemi ignes> et non violabile veftrum 
Tedor numen, ait: vos, arae, enfesque nefandi, 
Quos fugi; vittaeque dedm, quas hoAia gefli; 
Fas mihi Graiorum facrata refolvere jura, 
Fas odifle viros, atque omnia ferre fub auras, 
Si qua tegunt -, teneor patriae nec legibus ullis. 
Tu modo promiffis maneas, fervataque ferves 
Troja fidem; (i vera feram, fi magna rependam. 

Omnis fpes Dana^m, et ccepti fiduda belli, 
Palladis auxiliis femper Hetit. Inpius ex quo 
Tydides fed enim fcelerumque inventor Ulixes 
Fatale adgrelfi facrato avellere templo 
Palladium, cacHs fummae cuHodibus arcis, 
Conripuere facram efiigiem» manibusque cmentis 
Virgineas aufi divae contingcre vittas; 
£x illo fluere, ac retro fublapfa referri^ 
Spes DanaCim ; fradae vires, averfa deae mens. 



223 ^ N £ I D O S, ▼. 171. 

Nec dubiis ea figna dedit Tritonia monflris: 
Vix po6tum caftris fimulacmm, arfere oorofcae 
Luminibus flammae adredis, falfuaque per artoi 
Sudoriit: terque ipfa folo, mirabile dida 1 
Emicuit, parmaroque ferens hailamque tremen- 

tem. 
Extemplo tentanda fug^ canit aequora Calchas; 
Nec pofle Argolicis exfdndi Pergama telis» 
Omnia ni repetant Argis, numenque reducant, 
Quod pelago et curvis fecum avexere carinis. 
£t nunc, quod patrias vento petiere Mjcenas, 
Arma deosque parant comitesy pelagoque remenfo 
Inprovifi aderunt : ita digerit omina Calchas. 
Hanc pro Palladio, moniti, pro numine laefo, 
£ffigiem iiatuere^ nefas quae tri/le piaret. 
Hanc tamen inmenfam Calchas adtollere molem 
Roboribus textis, CGeloque educere juflit : 
Ne recipi portis, aut dud in mcBnia poffit, 
Neu populum antiqui fub religione tueri. 
Nam, fi vefbra manus TiolaiTet dona Minervae, 
Tum magnum exitium, quod dl prius omen in 

ipfum 
Convertantl Priami iroperio Phrygibusque fiitu- 

rum: 
Sin manibus veilris veilram adfcendiifet in urbem, 
Ultro Aiiam magno Pelopea ad mcBnia beUo 
Venturam, et noibros ea fata manere nepotes. 
Talibus infidiis, perjurique arte Sinonis, 



V. igS. L I B. II. 223 

Credita res; captique dolis^ lacrimisque coadis, 
Quos neque Tydides, nec Lariflkus Achilles, 
Non anni domuere decem, non mille carinae. 

Hic aliud majus miferis multoque tremendum 
Objicitur magis, atque inprovida pedora turbat. 
LaocooDi dudus Neptuno forte facerdos, 
Sollemnis taurum ingentem madabat ad aras. 
£cce I autem gemini a Tenedo tranquilla per alta 
(Ilorrefco referens) inmenfis orbibus anguss 
Incumbunt pelago, pariterque ad litora tendunt: 
Pedora quorum inter fludus adreda, jubacque 
Sanguineae, exfuperant undas : pars cetera pontnm 
Pone legity finuantque inmenfa volumine terga. 
Fit fonitus, fpumante falo : jamque arva tenebant, 
Ardentisque oculos fuifedi fanguine et igni^ 
Sibila lambebant linguis vibrantibus ora. 
DifTugimus vifu exfangues. Illi agmine certo 
Laocoonta petunt : et primum parva duorum 
Corpora natorum ferpens amplexus uterque 
Inplicat, et miferos morfu depafdtur artus. 
Poft ipfum, auxilio fubeuntem ac tela ferentero^ 
Conripiunty fpirisque ligant ingentibus: etjam, 
Bis medium amplexi, bis collo fquamea circum 
Terga dati, fuperant capite, et cervicibus aitis. 
Hle fimul manibus tendit divellere nodos, 
Perfufus fanie vittas, atroque veneno; 
Clamores fimul horrendos ad fidera tollit : 
Qualis mugitus, fugit quum faudus aram 



224 . ^ N E I D O S, V. 224, 

Tauru9> ct incertam excuffit cervice fccurim. 
At gemini lapfu delubra ad fumma dracones 
Effugiunt, faevaeque petunt Tritonidis arcem ; 
Sub pedibusque dex, clipeique fub orbe^ teguntur. 
Tum vero tremefada novus per pe^ora cundis 
Infinuat pavor; et fcelus expendiife merentem 
Laocoonta ferunt, facrum qui cufpide robur 
Laeferit, et tergo fceleratam intorferit haflam. 
Ducendum ad fedes fimulacrum, orandaque diw 
Numina conclamant. 

Dividimus muros, et moenia pandimus urbis. 
Adcingunt omnes operi, pedibusque rotarum 
Subjiciunt lapfus, et (luppea vincula coUo 
Intendunt. Scandit fatalis machina muros, 
Feta armis. Pueri circum, innuptaeque puellae, 
Sacra canunt, funemque manu contingere gaudent. 
Illa fubit, mediaeque minans inlabitur urbi. 

O patria ! o divvim domus Hium! et incluta bello 
Mcenia Dardanidum ! quater ipfo in limine portae 
Subftitit, atque utero fonitum quater arma dedere. 
Inftamus tamen inmemores, caecique furore, 
£t monftrum infelix facrat^ fiftimus arce. 

Tunc etiara fatis aperit Caflandra futuris 
Ora, dei juflu non umquam credita Teucris. 
Nos delubra de{un miferi, quibus ultimus eflet 
IUe dies, feft^ velamus fronde per urbem. 
Vertitur interea coelum, et ruit oceano Nox, 
involvens umbr^ magni terramque, polumqu^ 



V.252. LIB. II. 225 

Mynnidonumque dolos : fuii per rocenia Teucri 
Conticuere : fopor feflbs conpleditur artus. 

£t jam Argiva phalaux indrudis navibus ibant 
A Tenedo, tacitae per amica filentia lunae, 
Litora nota petens : fiammas quum regia puppis 
Extulerat; fatisque deiim defenfus iniquis, 
Inclufos utero Danaos et pinea fiirtim 
Laxat dauHra Sinon : illos, patefa6tus, ad auras 
Reddit equus, laetique cavo fe robore promunt 
Theirandrus Sthenelusque duces, et dirus Ulixesy 
Demiifum lapli per funem} Acamasque, Thoasque^ 
Pelidesque Ncoptolemus^ primusque Machaon, 
£t Menelaiis, et ipfe doli fabricator Epeos. 
Invadunt urbem fomno vinoque fepultam: 
Caeduntur vigiles, portisque patentibus omnis 
Adcipiunt focios^ atque agmina confda jungunt. 

Tempus erat, quo prima quies mortalibus aegiia 
Incipity et dono divdim gratiffima ferpit : 
In fomnis ecce! aute oculos maeftiifimus Hedor 
Vifus adeife mihi, largosque efiundere fletusj 
Raptatus bigis ut quondam, aterque cruento 
Pulvere, perque pedes trajedus lora tumentis. 
Hd ! mihi> qualis erat 1 quantum mutatus ab illo 
Hedore, qui redit exuvias indutus Achilli, * 
Vel Dana^Un Phrygios jaculatus puppibus ignisl 
Squalentem barbam, et concretos fanguine crinis, 
Volneraque illa gerens, quae drcum plurima muroa 
Adcepit patrios. Ultro flens ipfe videbar 



226 w£N£IDOS, T.seo. 

Conpellare virum, et nueflas expromere voces: 
O lux Dardanixl fpes o fididinia TeucrAml 
Quae tantflc tenuere morae? quibus Hedtor ab oris 
Exfpedate renis? ut te, poft multa tuonim 
Funera^ pofl varios hominumque urbisque laboresy 
Defeffi, adfpicimus ! quae caufla indigna fereoos 
Fcedavit voltus? aut cur haec volnera cemo? 
Hle nihil; nec me, qusrentem vana^ moratur: 
Sed, graviter gemitus imo de pedore ducens, 
Heu! fuge, nate dek, teque his, ait, eripe flammis. 
Hoflis habet muros: ruit alta a culmine Trqja. 
Sat patriae Priamoque datum. Si Pergama dextril 
Defendi poifent, etiam hac defenfa fuiifent. 
Sacra fuosque tibi conmendat Troja Penates: 
Hos cape fatorum comites: his moenia quaere, 
Magna pererrato flatues <|uae denique pouto. 
Sic ait : et manibus vittas Veflamque potentem 
^temumque adytis efFert penetralibus ignem. 

Diverfo interea mifcentur mcenia ludu; 
£t magis atque magis, quamquam fecreta parentis 
Anchifae domus arboribusque obteda recellit, 
Clarefcit fonitus, armorumque ingruit horror. 
Excutior fomno, et fummi fafligia te6U 
Adfcenfu fupcro, atque adredis auribus adfio: 
In fegetem veluti quum flamma, furenlibus aufbis, 
Incidit, aut rapidus montano flumine torrens 
Sternit agros, flemit fata laeta, boumque labores, 
Praecipitesque trahit fllvas : flupet infcius aito 



▼.308. LIB. IL 227 

Adcipiens fonitum fa&i de vertice paftor. 
Tum vero manifefta fides, DanaCimque patefcunt 
Inlidiae. Jam Deiphobi dedit ampla ruinam, 
Volcano fuperante, domus: jam proxumus ardet 
Ucalegon : Sigea igni freta lata relucent. 
Exoritur clamorque viriim, dangorque tubarum. 
Arma amens capio; nec fat rationis in armis; 
Sed glomerare manum bello^ et concurrerc in ar* 

ccm, 
Cum fociis, ardent animi : furor iraque mentem 
Pnecipitant; pulchrumque mori fuccurrit in armis. 

£cce! autem telis Panthus elapfus Aihivom, 
Panthus Othryades, arcis Phccbique facerdos, 
Sacra manu, vidosque deoS| parvumque nepotem 
Ipfe trahit, curfuque amens ad limina tendit. 
Quo res fumma loco^ Panthu? quam prendimus 

arcem ? 
Vix ea fatus eram, gemitu ^um talia reddit: 
Venit fumma dies, et tneludabile tempus, 
Dardani». Fuimus Troes : fuit Ilium, et ingens 
Gloria Teucrorum: ferus omnia Juppiter Argos 
Tranllulit: incend Danai dominantur iu urbe. 
Arduus armatos mediis in nxKnibus addans 
Fundit equus, vidorque Sinon incendia mifcet, 
Infultans. Portis alii bipatentibus adfunt» 
Miliia quot magnis umquam venere Mjcenis. 
Obfedere alii telis angufla viarum 
Oppofiti: ftat ferri adcs mucrooe corufcOf 



328 £ N £ I D O S, ▼. 334. 

Strida, pahita neci : vix primi proelia tentant 

Poftarum vigilca, ct caeco Marte refiflunt. 

Talibns Othryadse didis, et numine divom, 

In flammas et in arma feror, quo triftis Erinnjs» 

Quo fremitus vocat, et fublatus ad sthera damor. 

Addunt fe focios Rhipeus, et maxumus armis 

Epytus : oblati per lunam Hypanisque Dymasque» 

£t lateri adglomerant noflro ; juvenisque Corocbus 

Mygdonides : illis ad Trojam forte diebus 

Venerat, infano Caflandrae incenfns amorer 

£t gener auxilium Priamo, Phiygibusque, ferebat: 

Infelix 1 qui non fponfs prsecepta furentis 

Audierit. 

Quos ubi confertos audere in prcelia vidi ; 

Incipio fupcr his : Juvenes, fortifliroa fruAra 

Pedora, fi vobis audentem extrema cupido 

Certa fequij (quae fit rebus fortuna videtis: 

£xcefrere omnes, adytis arisque relidis, 

Di, quibus imperium hoc fleterat : fuccurritis urbi 

Incenfae) moriamur, et in media arma ruamus : 

Una faUis viAis, nullam fperare falutem. 

Sic animis juvenum furor additus. Inde, lupi ceu 

Raptores atr^ iu nebul^, quos inproba ventris 

£xegit caecos rabies, catulique relidi 

Faucibus exfpedtant ficcisj per tela, per hoflis, 

Vadimus haud dubiam in mortem : mediaeque te- 

nemus 
Urbis iter: Nox atra cav^ circumvolat umbrft. 



V.361. LIB. II. 229 

Quis cladem illius nodis, quis funera, fando 
Explicet, aut poffit lacrimis xquare labores? 
Urbs antiqua ruit, multos dominata per annos) 
Plurima perque vias (lemuntur inertia paflim 
Corpora, perque domos, et religiofa deorum 
Limina. Nec foli pcenas dant fanguine Teucri} 
Quondam etiam vi6tis redit in praecordia virtus, 
Vidorcsque cadunt Danai. Crudelis ubique 
Ludus, ubique Pavor, et pluriroa Mortis imago. 

Primus fe, Dana^m magn^ comitante caterv4> 
Androgeus obfert nobis, focia agmina credens 
Infcius; atque ultro verbis conpellat amids: 
Fcftinate, viri; nam quae tamfera moratur 
Segnities? alii rapiunt incenfa, fcruntque, 
Pergama : vos celfis nunc primum a navibus itis ? 
Dixit : et extemplo (neque enim refponfa dabantur 
Fida fatis) fenlit medios delapfus in hodis. 
ObAupuit, retroque pedem cum voce rcpreflit. 
Inprovifum afpris veluti qui fentibus anguem 
Pieflit humi nitens, trepidusque repente refugit, 
AdtoUentem iras, et caerula coUa tumentcm; 
Haud fecus Androgeus vifu tremefadus abibat: 
Inruimus, denfis et circumfundimur armis; 
Ignarosque ioci paflim, et formidine captos, 
Stemimus. Adfpirat primo Fortuna labori. 
Atque hic, fucceflu exfultans animisque, Coixsbus : 
O fociil qul prima, inquit, fortuna falutis 
Monllrat iter, qu^ue oflendit fe dextra, fequamur> 



230 JEHJ EIDOS, V. S89. 

Mutemus clipeos, DanaCimque infignia nobii 
Aptemus : dolus, an virtus, quis in hoile requirat? 
Arma dabunt ipfi. Sic fatus, deinde comantem 
Androgei galeam, clipeique infigne decorum, 
Induitur ; laterique Argivum adcommodat enfem. 
Hoc Rbipeus, boc ipfe Dymas, omnisque juventos 
Laeta facit : fpoliis fe quisque rece»tibus armat. 
Vadimus inmixti Danais haud numine noftro, 
Multaque per caecam congrefli praelia nodem 
Conferimus : multos Danaiim demittimus Orco. 
Diffugiunt alii ad navis, et litora curfu 
Flda petunt : pars ingentem formidine turpi 
Scandunt rurfus equum, et aotk conduntur in alvo. 
Heu nihil invitis fas quemquam fidere divisl 

£cce I trahebatur pa(fis, Priameia virgo, 
Crinibus a templo Calfandra adytisque MinervaCy 
Ad cGehim tendens ardentia lumina fruflra: 
Lumina; nam teneras arcebant vincula pahnas. 
Non tulit hanc fpeciem furiat^ mente Coraebus, 
Et Me medium injecit periturus in agmen. 
Confequiraur cun6ti, et denfis incurrimus armis. 
Hic priraum ex alto delubri culmine telis 
Nolirorum obruimur, oriturque miferrima caedes 
Armorum facie, et Graiarum errore jubarum. 
Tura Danai, gemitu atque erepts virginis ir^, 
Undique conle6li invadunt : acerrimus Ajax, 
Er gemini Atridae, Dolopumque exercitus omnis 
Adverii rupto ceu quondam turbinp venti 



▼.417. LIB. ir. 231 

Confligunt, 2^hyrusque, Notusquc, ct laetus Eoii 
Eurusequis: firidunt filvae, faevitque tridenti 
Spunoeus atque imo Nereus ciet acquora fundo. 
Illi etiam, fi quos obfcur^ node per umbram 
Fudimus infidiis, tot^que agitavimas urbe, 
Adparent: primi cHpeos, mentitaque tela» 
Adgnofcunt -, atque ora> fono difcordia, fignant. 
IHcet obruimur numero : primusque Consbug 
Penelei dextr^, divae armipotentis ad aram, 
Procumbit: cadit et Rhipeus^ juftiffimus unus 
Qui fuit in Teucris, et fervantillimus aequi; 
Dis aHter vifum : pereunt Hypnnisque Djmasque, 
Confixi a fociis ; nec te tua plurima, Pantbu, 
Labentem pietas, nec ApolHnis infula, texit. 
IHaci cineres, et flamma esttrcma meorum, 
Teflor, in occafu veflro nec tela, nec uUas 
Vitavifle vices Dana^; et, fl fata fuiflenty 
Ut caderem, meruifle manu. DiveUimur inde; 
Iphitus et Pelias mecum : quorum Iphitus aevo 
Jam gravior, PeHas et volnere tardus Ulixi, 
Protinus ad fedes Priami clamore vocati: 
Hic vero ingentem pugnam, ceu cctera nusquam 
BeUa forent, nulli toik morerentur in urbe; 
SicMartem indomitum, Danaosque ad teda nientis 
Cemimus, obfeflumque aGtk teftudine liroen. 
Haerent parietibas fcalae, poilesque fub ipfos 
Nitnntur gradibus, cHpeosque ad tela flniflris 
Protedi objiciunt; preniant fafligia dextris. 



232 ^NEIDOS, y.445. 

Dardanidae contra turris, ac te€ta domoniin 
Culaiina, convellunt: his fe, quando ultima cer« 

nunt, 
£xtrem^ jam in morte pa«ant defendere telis: 
Auratasque trabes, veterum decora alta parentumt 
Devolvunt : alii Hridis mucronibus imas 
Obfedere fores; has fervant agmine denfo. 
Inftaurati animi, regis fuccurrere ic6da, 
Auxilioque levare viros, vimque addere vidis. 

Limen erat, caeoeque fores, et pervius ufus 
Te£torum inter fe Priami^ poftesque relidi 
A tergo : infelix qu^ fe, dum regna manebant, 
Saepius Andromache ferre incomitata folebat 
Ad foceros, et avo puerum Aftyanada trahebat. 
£vado ad fummi faftigia cuhninis -, unde 
Tela manu miferi jadtabant inrita Teucri. 
Turrira in praecipiti llautera, furamisque fub aftra 
Edu^m tedis, unde omnis Trqja videri 
£t Dana^ folita: naves et Achaia caHra, 
Adgrefli ferro circum, qu^ fumma ISbantis 
Junduras tabulata dabant, convellimus altis 
Sedibus, inpulirausque : ea, labfa repente, ruinam 
Cum fonitu trahit -, et Danaiim fuper agmina latc 
Inddit : aft alii fubeunt: nec faxa, nec ullum 
Telorum interea ceflat genus. 

Veiiibulum ante ipfum, primoque in limine, 
Pjrrrhus 
Exfultat, telis et luce corufcus aeqA ; 



▼.471. LIB. II. 233 

Qualis, ubi in lucem coluber, mala gramina paftui, ' 
Frigida fub terr^ tumidum quem bruma tegebat; 
Nunc, pofitis novus exuviis, nitidusque juvent^, 
Lubrica convolvit^ fublato pedore, terga, 
Arduus ad folem, et linguis micat ore trifulcis. 
Un^ ingens Peripbas, et^equorum agitator Achiliis 
Armiger, Automedon; un^ omnis Scyriapubes 
Succedunt te^^ et flammas ad culmina ja£Uint. 
Ipfe ioter primos conrept^ dura bipenni 
Limina perrumpit> poftesque a cardine vellit 
^ratos : jamque> cxdfh trabe, finna cavavit 
Robora^ et ingentem lato dedit ore feneftram. 
Adparet domus intus, et atria longa patefcunt ; 
Adparent Priami et veterum penetralia regum : 
Armatosque vident fiantis in limine primo. 

At domus interior gemitu^ miferoque tumultu, 
MiiicetiM'3 penitusque cavae plangoribus aedes 
Femineis ululant^ ferit aurea fidera clamor. 
Tum pavids tcdis matres ingentibus errant, 
Amplexaeque tenent poftes, atque ofcula figunt. 
Inftat vi patri^ Pyrrhus; nec claufbra, neque ipfi 
Cufiodes, fufferre valent : labat ariete crebro 
Janua, et emoti procumbunt cardine pofles. 
Fit via vi : rumpunt aditus, primosque trucidant 
Inmiffi Danai^ et late loca milite conplent. 
Non fic, aggeribus ruptis, quum fpumeus amni» 
Exiit, oppofitasque evidt gurgite moles, 
Fertur in arva furens cnmulo^ campoaque per omnii 



234 iENEIDOS, y.499. 

Cum (labulis annenta trahit. Vidi ipfe furentem 
Csde Neoptoleinum> geminosque in limine Atri- 

das: 
Vidi Hecubam, centumque nurus, Priamumque 

per aras 
Sanguine fccdantem, quos ipfe facraverat, ignis. 
Quinquaginta illi tbalami, fpes tanta nepotum I 
Barbarico poiles auro fpoliisque fuperbi 
Procubuere. Tenent Danai, qui deficit ignis. 

Foriitan et, Priami fuerint quae fata, requiras. 
Urbis uti captas cafum, convolfaque vidit 
Limina te£torum, et medium in penetralibus hos- 

tem; 
Arma diu fenior defueta trementibus aevo 
Circumdat nequidqpam humeris, et inutile ferrum 
Cingitur^ ac denfos fertur moriturus in hoftis. 

^dibus in mediis, nudoque fub aetheris axe, 
Ingens ara fuit; juxtaque veterrima laurus, 
Incumbens arac, atque umbr^ conplexa Penates. 
Hic Hecuba et natae nequidquam, altaria circum^ 
Praecipites atr^ ceu tempeftate columbae, 
Condenfae, et divom amplexae fimulacra, fedebant. 
Ipfum autem fumtis Priamum juvenalibus armis 
Ut vidit; Quae mens tam dira, mifenime conjunx, 
Inpulit his cingi telis? aut quo ruis? inquit. 
Non tali auxilio, nec defenforibus idis, 
Tempus cget ; non, fi ipfe meus nunc adforet Hec- 
tor. 



r.523. LIB. II. 235 

Huc tandem concede: haec ara tuebitur omnis; 
Aut moriere fimul. Sic ore efFata, recepit 
Ad fefe, et facr^ longsevum in fede locavit. 

Ecce 1 autem, elabfus Pyrrhi de caede, Polites, 
Unus natorum Priami^ per tela, per hoflis, 
Porticibus longis fugit, et vacua atria luib^t 
Saucius. lUum, ardens, infedo volnere Pyrrhus 
Infequitur, jam jamque manu tenet^ et premit 

haM. 
Ut tandem ante oculos evafit et ora parentum, 
Concidit, ac multo vitam cum fanguine fiidit. 
Hic Priamusy quamquam in medi^ jam morte te- 

netur, 
Non tamen abftinuit, nec vod irsque pepercit: 
At tibi pro fcelere, exclamat^ pro talibus aufis, 
Di, (i qua eft coelo pietas, quae talia curet, 
Perfolvant grates dignas, et praemia reddant 
Debita: qui nati coram me cemere letum 
Fecifli, et patrios fcedadi funere voltus. 
At non ille, fatum quo te mentiris, AchiUes 
Talis in hofte fuit Priamo^ fed jura fidemque 
Supplicis erubuity corpusque exfangue fepulcro 
Reddidit Hedoreum^ meque in mea regna remifit. 
Sic fatus fenior, telumque inbeUe iine idu 
Conjecit; rauco quod, protinus aere repulfum^ 
£x funmio clipei nequidquam umbone pependit* 
Cui Pyrrhus: Referes ergo haec^ et nuntius ibis, 
Pelidae genitoii: illi mea triftia fada, 



236 ^ N £ I D O S, r.549. 

DegeneFemque Neoptolcmum, DamFe memento* 
Nunc morere. Hoc dicens^ altaria ad ipfk tre- 

mentem 
Traxit, et in multo labfantem fanguine nati } 
Inplicuitque coroam laev^, dextr&que corufcum 
£xtulit, ac lateri capulo tenus abdidit, enfem. 
Haec finis Priami fatorum : hic exitus illum 
Sorte tulit, Trqjam incenfam, et prolabla videntem 
Pergania; tot quondam populis terrisque fuper- 

bum; 
Regnatorem Afi^e ! Jacet ingeas litore truncusy 
Avolfumque humeris caput^ et fine nomine corpus. 

At me tum primum fsvus drcumftetit horror: 
Obdupui : fubiit cari genitoris imago, 
Ut rcgem aequaevum crudeli volnere vidi 
Vitam cxhalantem : fubiit deferta Creufa, 
£t direpta domus^ et parvi cafus luli. 
Refpicio^ et, quae iit me circum copia, luibro. 
Deferucre oranes dcfefli, et corpora faltu 
Ad terram mifcre, aut ignibus aegra dedere. 

Jamque adeo fupcr unus eram, quum limina 
Vcftae 
SctTantem> ct tacitam fccrct^ in fede latentem» 
Tyndarida adfpicio : dant clara incendia lucem 
£rranti, paflimque oculos per cunda- fercnti. 
Illa, fibi infeHos everfa ob Pcrgama, Tcucros^ 
£t poenas Danaiim^ et deferti conjugis iras, 
Prxmctuens, Trojx et patrix conmiunis Erinnjs, 



y.574. LIB. II. 237 

Abdiderat (cfe, atque aris invifa fedebat. 
Exarfere ignes animo : fubit ira cadentetn 
Ulcifci patriam, et fceleratas fumere poenas. 
Scilicet haec Spartam incolumis^ patriasque Mjr- 

cenas, 
Adfpiciet; partoque ibit regina triumpho? 
Conjugiumque^ domumque, patres, natosque ▼!- 

debit, 
Hiadum turbl et Phrygiis comitata miniftris? 
Ocdderit ferro Priamus ? Trqja arferit igni? 
Dardanium toties fudarit fanguine litus ? 
Non ita : namque^ etfi nullum memorabile nomen 
Feminr^ in pccn^ cA, nec habet vidoria laudem; 
Extinxiife nefas tamen, et fumfiffe merentis 
Laudabor pccnas j animumque explefle juvabit 
Ultricis flammae, et cineres fatiaffe meorum. 
Talia jadabam^ et furiati mente ferebar^ 
Quum mihi fe, non ante oculis tam clara, videildam 
Obtulit, et pur^ per nodem in luce refuliit, 
Aima parens, confeifa deam, qualisque videri 
Ccelicolis et quanta folet; dextr&que prchenfum 
Continuit, rofeoque haec infuper addidit ore : 
Nate, quis indomitas tantus dolor excitat iras? 
Quid furis? aut quoniam nodri tibi cura receilit? 
Non prius adfpicies, ubi^ feiTum setate, parentem 
Liqueris Anchifen ? fuperet conjunxne Creiifa^ 
Afcaniusque puer? quos omnb undique Grai» 
Circum errant acies^ et, ni mea cura refiftat. 



238 ^NEIDOS, r.eoo. 

Jatn flammae tulerint, iDlroicus et hauierit enfis. 
Non tibi Tyndaridis facies invifa Lacdeo», 
Culpatusve Parisj divom inclementta» divom, 
Has evertit opes> Hernitqoe a colmine Trojam. 
Adfpice; namque omnem, quae nunc, obduda tu-^ 

enti, 
Mortalis hebetat vifus tibi^ et humida circum 
Caligat, nubem eripiam j tu ne qua parentia 
JuiTa time, neu praeceptis parere recufa: 
Hic^ ubi disjedas moles ayolfaque faxis 
Saxa vides, mixtoque undantem pulvere fumum, 
Neptimus muros, magnoque emota tridend 
Fundamenta^ quatit 3 totamque ab fedibus urbem 
£ruit. Hic Juno Scaeas faeviffima portas 
Prima tenet^ fociumque furens a navibus agmen, 
Ferro adcinda, vocat. 

Jam fummas arcis Tritonia^ refpice, Palias 
Infedit, nimbo effulgens, et Gorgone faev^. 
Ipfe Pater Danais animos, viresque fecundas, 
Sufficit: ipfe deos in Dardana fufcitat arma. 
Eripe, nate, fugam^ finemque inpone labori. 
Nusquam abero, et tutum patrio te limine liftam. 
Dixerat : et fpiflis nodis fe condidit umbris. 
Adparcnt dirx facies, inimicaque Trojae 
Numina magna deiim. 

Tum vero omne mihi vifum confldere in ignis 
Ilium^ et ex imo verti Neptynia Troja: 
Ac veluti, fummis antiquam in montibus omum 



V.(J27. LIB. II. 239 

Quum, ferro adcifam crebrisque bipennibus, in- 

ftant 
Eruere agricolae certatim^ illa usque minatur, 
Et, tremefada comam concuifo vAtice, nutat 
Volneribus; donec paullatim evida fupremum 
Cougemuit, Iraxitque jugis avolfa ruinam. 
Defcendo, ac, ducente deo, flanunam inter et hoftis 
Expedior; dant tela lociun, flaounaeque recedunt. 
Atque^ ubi jam patriae perventum ad limina fedis, 
Antiquasque domos; genitor, quem tollere in altos 
Optabam primum montis> primumque petebam, 
Abnegat e^Lcifl vitam producere Trqj^, 
Exiiliumque pati. Vosol f^ibus integer aevi 
Sanguis, ait, folidaeque fuo (lant robore vires, 
Vos agitate fugam : 

Me ii coelicolae voluifTent ducere vitam, 
Has mihi fervaffent fedes. Satis una, fuperque, 
Vidimus excidia, et captae fuperavimus urbi. 
Sic ol iic pofitum adfati difcedite corpus. 
Ipfe manu mortem inveniam. M iferebitur hoflis, 
Exuviasque petet. Facilis jadura fepulcri. 
Jam pridem invifus divis, et inutilis, annos 
Demoror^ ex quo me divom patcr, atque hominum 

rex, 
Fulminis adflavit ventis, et contigit igni. 
Talia perliabat memorans, fixusque manebat : 
Nos contra, effufi lacrimis, conjunxque Creiifa, 
Afcapiusque, omnisque domus, ne vertere fecam 



240 ^ N £ I D O S, y. 033. 

Cun6bi pater, fatoque urguenti incumbere vcllet. 

Abnegat -, incept«que, et fedibus hxret in isdem. 

Rurfus in arma feror, mortemque miferrimus 

optd: • 
Nam quod coniilium, aut quae jam fortuna, d$iha^ 

tur? 
Mene efferre pedem, genitor, te poife relido 
Speralti? tantumque nefas patrio exddit ore? 
Si nihil ex tantl Superis placet urbe relinqui, 
£t fedet hoc animo, perittiraeque addere TYqjae 
Teque tuosque juvat; patet ifH janua leto : 
Jamque aderit multo Priami de fanguine Pyn-hus, 
Natum ante ora patns, patrem qui obtruncat ad 

aras. 
Hocc'erat, alma parens, quod me pcr tela, per ignis, 
£ripis, ut mediis hoflem in penetralibus, utque 
Afcanium, patremque meum, juxtaque Creiifam, 
Alterum in alterius madatos fanguine, cemam ? 
Arma, viri, fertc arma : vocat lux ultima vidos. 
Reddite me Danais: iinite ioflaurata revifam 
Pjnoelia. Numquam onmes hodie moriemur inulti. 
Hinc ferro adcingor rurfus, clipeoque finidram 
Infertabam aptans, meque extra te6ta ferebam. 
£ccel autem, conplexa pedes, in limine conjunx 
Hserebat, parvumque patri tendebat lulum : 
Si periturus abis, et nos rnpe in omnia tecum; 
Sin aliquam expertus fumtis fpem ponis in armis, 
Hanc primum tutare doroum. Cui parvils lulus. 



\ 



r.67S. LIB. Ii; 141 

Cui pater^ et conjuDx, qnondam tua dida, relin* 

quor? 

Talia vociferans gemitu tedum omne replebat; 

Ctunm fubitum diduque oritur mirabile monftrum. 

Namque manus inter, maeftorumque ora paren« 

tum^ 
Ecce! levis fummo de vertice vifus luli 
Fundere luraen apex, taduque innoxia moUis 
Lambere flamma comas, et drcum teropora pafci. 
Nos pavidi trepidare metu, crinemque flagrantem 
Excutere, et (andos reilinguere fontibus ignes. 
At patei^ Anchifes oculos ad iidera Ixtus 
Extulit, et coelo palmas cum voce tetendit : 
Juppiter omnipotens, precibus fi flederis ullis^ 
Adfpice nos; hoc tantum: et, fi pietate meremur, 
Da deinde auxilium, pater, atque haec omina firma. 

Vix ea fatus erat fenior, fubitoque fragore 
Intonuit laevum; et, de ccelo labia, per umbras 
Stella, facem ducens, multl cum luce cucurrit. 
lUam, fumma fuper labentem culmina te6d, 
Cernimus IdaD^ daram fe condere filv^, 
Signantemque vias; tum longo limite fulcus 
Dat lucem, et late circum loca fulfure fumant. 
Hic vero vidus genitor fe tollit ad auras» 
Adfaturque deos, et fandum fidus adorat: 
Jam^am nulla mora efl: fequor^ et, qui duci- 

tis, adfum. 
Dif>atni, fervate domum» fervate nepotem : 



24H ^NEIDOS, r.709. 

Vellrum boc aagurinm, veftroqiie in numiiieTroja 

eft. 
Cedoequidem; nec, nate, tibi oomet ire recnfo. 

Dixerat ille : et jam pejr mcenia cbrior ignia 
Auditur, propiusque aeftus incendta volyunt. 
Ergo age, care pater, cervici inponere noftrae; 
Ipfe fubibo humeiis, nec me labor ifte gravabit. 
Quo res curaque cadent, unum eC commune pe- 

riclum, 
Una falus, ambobus erit. Mihi parvus Inlus 
Sit comes, et longe fervet velligia conjunx. 
Voj), famuli, quae dicam, animis advertite veflris. 
Eft urbe egreflis tumulus, templumque vetuftum 
Dcfertx Cereris, juxtaque antiqua cupreilus» 
Religione patrum multos fer\'ata per annos: 
Hanc ex divcrfo fedem veniemus in unam. 
T\\, gcnitor, cape facra manui patriosque Penates: 
Mc, bello e tanto digreffum, et cacde recenti, 
Adtre^re nefas^ donec me flumine vivo 
Abluero. 

Ylxc fatus, latos humeros, fubjedaque colla, 
Vclle fuper, fulvi(]ue inftemor pelle leonis; 
Succcdoque oneri : dextrae fe parvus lulus 
Inplicuit, fcquiturque patrem non paffibus aequif: 
Pone fubit conjunx. Ferimur per opaca locorum. 
£t me, quem dudum non ulla injc6ta movebyit 
Tela, neque adverfo glomcrati ex agmine Graii^ 
Nunc omnes terrent aurae^ fonus excitat omnis 



^v.729. LIB. ir, Uz 

Sufpenfuni, ct pariter comitique onerique timen- 

tem. 
Jamque propinquabam portis, omnemquc vide- 

bar 
EvafifTe viamj fubito quum creber ad auris 
Vifus adefle pedum fonitus: genitorque^ per um- 

bram 
Profpiciens> Nate, exclanpuit, iuge, natcj propin- 

quant : 
Ardentis clipeos, atque aera micantia^ cemo. 
Hic nlihi> nefcio quod, trepido male numcn 

amicum 
Confiifam eripuit mentem : namque^ avia curfu 
Dum fequor, et notft excedo regione viarum, 
HeuJ mifero conjunx, fatonc erepta, Creufa 
SubHitit^ crravitne \ik, feu laila refedit, 
Incertum: nec poft oculis eft reddita nodris; 
Nec prius amiflam refpexi^ animnmve rcflexi, 
. Quam tumulum antiqus Ccrcris fedemque facra- 

tam 
Venimus: hic demum conlc^ omnibus una 
Defuit; et comites, natumque, virumque, fefcUit. 
-Quem non incuiavi amcns hominumquc, deonun- 

que? 
Aut quid in everfl vidi crudelius urbe ? 
Afcaniuro, Anchifenquc patrem^ Teucrosque Pc- 

natcs 
Conmcndo fodja^ ct curv^ valle recondo: 



244 iB N £ I D O S, ▼. 749. 

Ipfe urbem repeto, et cingor fulgentibtis armis. 
Stat cafus renovare omnis, omnemque reverti 
Per Trqjam, et rurfus caput objedare peridia. 
Principio muros, obfcuraque limina portae, 
Qn^ greffum extuleram, repetoj et veftigia retra 
Obfervata fequor per nodem, et lumine liiftro. 
Horror ubique animos, fimul ipfa filentia terrent 
Inde domum^ fi forte pedem, ii forte^ tuliflet, 
Me refero: inruerant Danai, et tedum omne te- 

nebant. 
Hicet ignis edax fumma ad faltigia vento 
Volvitur: exfuperantflammae; furitaeihisadauras. 
Procedo ; et Priami fedes, arcemque» revifo. 
£t jam porticibus vacuts Junonis afylo, 
Cuflodes le6ti, Phoenix et dirus Ulixes 
Pracdam adfervabant : huc undique Troia gaza, 
Inceniis erepta adjtis, menfaeque deorum, 
Crateresque auro folidi> captivaque vefiis 
Congeritur : pueri, et pavidae longo ordine matret^ 
Stant circum. 

Aufus quin etiam voces jadarc per umbram, 
Inplevi clamore vias, maeflusque Creiifam, 
Nequidquam ingeminans, iterumque iterumque 

vocavi. 
Quaercnti, et teftis urbis fine fine furenti, 
Infelix fimulacrum, atque ipfius umbra Creiifk c- 
Vifa mihi ante oculos, et not^ major imago. 
Obflupui, fleteruntque comae, et vox ^ucibus iuefi t* 



f. 775. LIB 11. 245 

Tum fic adfari, et curai his demere diGtis : 
Quid tantum infano juvat indulgere dolori, 
O dulcis conjunx ? non liaec fine numine divom 
Eveniunt: nec te hinc comitem afportare Creii- 

fam 
Fas^ aut ille finit fuperi regnator Olympi. 
Longa tibi exiiliaf et vaftum maris asquor aran- 

dum: 
Et terram Hefperiam venies; ubi Lydius, arva 
Inter opima viHim, leni fluit agmine Thybris. 
Illic res Ixtae^ regnumque, et regia conjunx 
Parta tibi: lacrimas diledae pelle Creiifae. 
Non ego Myrmidonum fedes, Dolopumve, fuper- 

bas 
Adfpiciam^ aut Graiis fervitnm matribus ibo> 
Dardanb^ et divae Veneris nurus : 
Sed me magna de(im Genetrix his detinet oris. 
Jamque vale, et nati ferva communis amorem. 
Haec ubi di6bi dedit, lacrimantem, et multa vo- 

lentem 
Dicere, deferuit, tenuisque reoeflit in auras. 
Ter conatus ibi collo dare brachia drcum ; 
Ter frufhti conprenfa manus efiugit imago, 
Par levibus ventisy volucrique iimillima fumo. 
Sic demum fodos, confumtl^ node, revifo. 
Atqoe hic ingentem comitum adfluxifle novorum 
Invenio^ admirans numerum; matresque virosque^ 
CooledBm exfilio pubenif miferabile volgus. 



246 



^ N £ I D O S. 



▼-799. 



Undique convenere, animis opibnsqoe parati, 
In quascumque velim pelago deduoere terras. 

Jamque jugis fummae furgebat Ludfer Idae^ 
Ducebatque diem ; Danaique obfefla tenebant 
limina portarum> nec fpes opis ulla dabatur: 
Ceffi> et fublato montem genitore petivi. 



P. VIRGILII MARONIS 

M N*E I D O S, 

LIBER TERTIU8. 



PosTauAM res A&x, Priainique evertere geDtem 
Iiuneritam^ vifura Superis, ceciditque fnperbum 
Ilium^ et omnis humo fumat Neptunia Trqja; \ 
Diverfa exfilia^ et defertas qusrere terras^ 
Auguriis agimur divom^ claiTemque fub ipfi 
Antandro, et Phrygiae molimur montibus Idae$ 
Incertiy quo fata ferant, ubi (iftere detur: 
Contrahimusque viros. Vix prima inceperat aeflas, 
£t pater Anchifes dare fatis vela jubebat^ 
litora quum patriae lacrimans portusque relinquo» 
£t campos^ ubi Troja fuit. Feror exful in altum 
Cum fodis, natoque, Penatibus^ et magnis dls. 
Terra procul vaiHs colitur Mavortia campis^ 
Thraces arant, acri quondam regnata Lycurgo; 
Hofpitium antiquum Trojae, fociique Penates, 
Dum fbrtuna fuit. Feror huc^ et litore cunro 



248 ^ N £ I D O S, v. 17. 

Mcenia prima loco, fatis iDgreflus iniquis; 
^neadasque meo nomen de nomine fingo. 

Sacra Dionaeae matri divisque ferebam, 
Aulpicibus cocptorum operum; fuperoque niten- 

itm • 

Coelicolum regi madabam in litore taurum. 
Forte fuit juxta tumulus, quo comea fummo 
Virgulta^ et denlis haftilibus horrida myrtus: 
Adceili ; viridemque ab humo convellere filvam 
Conatus, ramis tegerem ut frondentibus aras, 
Horrendum et didu video n)irabile monfbrum. 
Nam» quae prima folo> ruptb radicibus, arbor 
Vellitur, huic atro liquuntur fanguine guttae, 
£t terram tabo maculant. Mihi frigidus horror 
Membra quatit, gelidusque coit formidine fanguis. 
Rurfus et alterius lentum convcllere vimen 
Infequor^ et cauflas penitus tentare latentis : 
Ater et alterius fequitur de cortice fanguis. 
Multa movens animo, Nymphas venerabar agreftis^ 
Gradivtunque patrem, Greticis qui praefidet arvis; 
Rite fecundarent vifus, omenque levarent. 
Tertia fed poftquam majore hallilia nifu 
Adgredior, genibusque adverfx obludor arenae, 
(£loquar, an fileam?) gemitus lacrimabilis imo 
Auditur tumulo, et vox reddita fertur ad auris : 
Quidmiferum, ^nea, laceras? jam parce fepulto; 
Parce pias fcelerare manus. Non me tibi Trqja 
£xtemum tulit; aut cruor hic de fiipite manat. 



V.44. LIB. IIL 249 

Heul fuge crudelis terras, fuge litus avanun. 
Nam Polydorus ego. Hic confixum ferrea texit 
Telorum feges, et jaculis increvit acutis. 
Tum vero, ancipiti mentem formidine preifus, 
Obftupui, (leteruntque coms» et vox faucibus haefit. 

Hunc Polydorum auri quondam cum pondere 
magno 
Infelix Priamus fiirtim mandarat alendum 
Tbreido regi; quum jam diffideret armis 
Dardaniae, dngique urbem obfidione videret. 
nie^ ut opet fradae Teucr{im, et Fortuna receffit, 
Res Agamemnonias vidriciaque arma fecutus, 
Fas omne abrumpit : Polydorum obtruncat^ et auro 
Vi potitur. Ctuid non mortalia pedora cogis^ 
Anri facra famesl Poftquam pavor offa reliquit^ 
Ddedos populi ad proceres, primumque parentem, 
Monilra deikm refero; et, quae fit fententia^ pofoo, 
Omnibus idem animus fcelerati excedere terri; 
linqui pollutum hofpitium, et dare claflibus au« 

fbros. 
Ergo inftauramus Polydoro funus» et ingens 
Adgeritur tumulo tellus : (lant Manibus arae^ 
Caeruleis maefbe vittis atr^ue cupreifo ; 
£t drcum Iliades, crinem de more folutse. 
Inferimus tepido fpumantia c^rmbia lade, 
Sanguinis et facri pateras; auimamque fepulcro ' 
Condimus, et magn^ fupremum voce demus. 

Inde> ubi prima fides pdago^ placataque venti 



350 ^KEIDOS, r.70. 

Dant maria, et leno crepitans vocat aufter in al- 

tum^ 
Deducunt focii navis, et litora conplent. 
Provehimur portu^ terrseque^ urbesque, recedont. 

Sacra mari colitur medio gratiffima tellus 
Nereidum matri» et Neptuno ^gaeo : 
Quam pius Arcitenens, oras et litora drcum 
Errantem, Gyaro celf^ Myconoque revinxit, 
Inmotamque coli dedit, et contemnere ventos. 
Huc ferorj haec feilbs tuto placidiiSma portu 
Adcipit. Egreffi veneramur Apollinis urbem. 
Rex Anius, rex idem hominum PhoeUque ibcer- 

do6^ 
Vittis et facr^ redimitus tempora lauro, 
Occurrit : veterem Anchifen agnofcit amicum. 
Jcuigimus hofpitio dextras, et teda fubimus. 
Templa dei faxo venerabar flruda vetufto: 
Da propriam^Thymbraee^ domum; da moenia feflis» 
£t genus, et manfuram urbem. Serva altera Trojac 
Pergaroa, reliquias Danaiim, atque inmitis AchiUi. 
Qviem fequimur? quove ire jubes ? ubi ponere fe- 

des? 
Da, pater, augurium; atque animis inlabere nof- 

tris. 
Vix ea fatus eram; tremere omnia vifa repente^ 
Liminaque, laurusque dei ; totusque moveri 
Mons circum, et mugire adytis cortina reclufis. 
Subraiifi petimus terr^, et vox £urtur ad auris: 



t.94. LIB. III. 251 

Dardanidae duri, quae vos a ftirpe parentam 
Prima tulit tellus, eadem vos ubere laeto 
Adcipiet reduces : antiquam exquirite matrem. 
Hic domus MnesR cun6ds dominabitur oris, 
£t nati natorum, et qui nafcentur ab iUis. 
Hacc Pboebus: mixtoque ingens exorta tumultu 
Laetitia; et cundi, quse fint ea moenia, qusenmt j 
Quo Phoebus vocet errantis» jubeatque reverti. 
Tum genitor^ veterum volvens monumenta viro- 

rum^ 
Audite, oproceresl ait^ et fpes difdte veftras. 
Creta Jovis magni medio jaoet infula pontoj 
Mon/Idseus ubi, et gentis cunabula noffa». 
Centum urbes habitant magnas, uberrima regna: 
Maximus unde pater^ fi rite audita recordor, 
Teucrus Rhoeteas primum efi adve6tus ad oras, 
Optavitque locum regno. Nondum Ilium, et arces 
Pergameae fieterant: habitabant vallibus imis. 
Hinc mater, cultrix Cybelae^ Corybantiaque sbib^ 
Idaeumque nemus : liinc fida filentia {acris, 
£t jundi currum dominse fubiere leones. 
£rgo agite^ et^ divom ducunt quA jufla^ fequamur : 
*Plaoen[ius ventos, et Gnofia r^na petamus. 
Nec longo diiiant curfu : modo Juppiter adfit, 
Tertia lux claflem Crctaeis fifiet in oris. 
Sic fatus, meritos aris madavit honores} 
Taurum Neptuno^ taiirum tibi^ pulcher ApoUo; 
Nigram Hiemi pecudem, Zephjxis fiBiidbus albAm. 



252 ^NEIDOS, T. 131. 

Fama volat^ pulfum regnU ceOifle paternis 
Idomenea ducem^ defertaque litora Grette; 
Hofte vacare domos, fedesque adftare relidas. 
linqulmus Ortygiae portus^ pelagoque volamuB, 
Bacchatamque jugis Naxon^ viridemque Donufam» 
Olearon^ niveamque Paron, fparfasque per aequor 
Cjcladasy et crebris legimus freta ooncita terris. 
Nauticus exoritur vario certamine damor; 
Hortantur fodi, Cretam proavosque petamus: 
Profequitur furgens a puppi ventus euntis^ 
£t tandem antiquis Curetum adlabimur oris. 

£rgo avidus muros optatae molior urbis, 
Pergameamque voco; et, Ixtam cognomine^gentem 
Hortor amare focos, arcemque adtoUere tedis* 
Jamque fere ficco fubdu6tae litore puppes; 
Connubiis, arvisque novis, operata juventusi 
Jura domosque dabam; fubito quum tabida mem- 

bris, 
Conrupto cceU tradu, miferandaque venit 
Arboribusque fatisque lues, et letifer annus. 
Linquebant dulcis animas, aut aegra trahebant 
Corponij tum flerilis exurere Sirius agros; 
Arebant herbae, et vi£him feges aegra negabat. 
Rurfus ad oraclum Ortygiae, Phoebumque, remenfo 
Hortatur pater ire mari, veniamque precari : 
Quam feflis finem rebus feratj unde laborum 
Tentare auxilium jubeat; quo vertere curfus. 

Nox erat, et terris animalia fonoinus habebat: 



▼.148. LIB. IIL 253 

Effigies (acrae divom, Phiygiique Penatesy 
Quos mecum a Trqj^, mediiaque ex ignibus urbis, 
Extuleram^ viii ante oculos ad^re jacentis 
Infomnis, multo manifefH lumine, qulk fe 
Hena per infertas fundebat luna feneffaras. 
Tum fic adfari, et curas his demere di6tis: 
Quod tibi, delato Ortygiam» didurus Apdlo eft, 
Hi^ canit: et tua nos en ! ultro ad limina mittit. 
Nos te^ Dardani^ incenf^» tuaque arma fecuti; 
Nos^ tiunidum fub te permenfi claffibus aequor, 
Idem venturos tollemus in a(h% nepotes, 
Imperiumque urbi dabimus. Tu mccnia magnis 
Magna para, longumque fugae ne linque laborem. 
Mutands fedes. Non hsc tibi litora fuafit 
Delius, aut Cretae juflit confidere, Apollo. 
£ft locusy Hefperiam Graii cognomine dicunt ; 
Terra antiqua, potens armis, atque ubere glebae; 
CEnotri coluere viri: nunc fama, minores 
Italiam dixifie, ducis de nomine, gentem : 
Hs nobis propris fedes^ hinc Dardanus ortus, 
lafiusque pater, genus a quo principe nofirum. 
Surge age, et haec laetus longaevo dida parenti 
Haud dubitanda refer: Corythum, terrasque re^ 

quirat 
Aufonias. Didaea negat tibi Juppiter arva. 
Talibus adtonitus vifis, ac voce deorum, 
(^^ec fopor illud erat) fed coram agnefcere rul- 

tttS, 



254 ^NEIDOS, yf.174. 

Velatasque oomas, praefentiaque ora Tideibai^ 
Tum gelidus toto manabat oorpore fudor) 
Conripio e ftratis corpui^ tendoque fupinas 
Ad ccElum cum voce manus, et munera libo 
Intemerata focis. Perfe6to Istus honore^ 
Anchif<Mi fado certum, remque ordine pando. 
Agnovit prolem ambiguam, geminosque parentis| 
Seque novo veterum deceptum errore locomm. 
Tum memorat: Nate, Uiacis exeicite fatis, 
Sol.a mihi talis cafus Caflandra canebat. 
Nunc repeto^ haec generi portendere debita noftroi 
£t fkpe Hefperiam, f«pe Itala regna, vocare. 
Sed quis ad Hefperiae venturos litora Teucros 
Crederet? aut quem tum vates Caifandra moveret? 
Cedaraas Phoebo, et moniti meliora fequamur. 
Sic ait j et cundi diGto paremus ovantes. 
Hanc quoque deferimus fedem, paucisque relidis 
Vela damus^ vaftumque cav& trabe currimus sequor. 
Poflquam altum tenuere rates, nec jam amplius 

uUae 
Adparent terrae, coelum undique et undique pontus; 
Tum mihi caeruleus fupra caput adititit imber, 
Nodem hiememque ferens^ et inhorruit unda te- 

nebris. 
Continuo venti volvunt mare, magnaque furgunt 
iEquora. Difperfi jadamur gurgite vaflo. 
Involvere diem nimbi, et nox humida ccelum 
AblhiJit ', ingeminant^ abruptis nubibus, ignes. 



T.200. LIB. UI. 255 

Excutimur curfu, et caeds erramus in undis. 
Ipfe diem nodemque negat difcemere coelo, 
Nec meminiiTe viae medi^ Palinurus in vokdL 
Tris adeo» incertos caock caligine, foles 
Erramus pelago/ totidem (ine iidere nodes : 
Quarto terra die primum fe adtollere tandem 
. Vifa; aperire procul montis, ac volTere fumum. 
Vela cadunt} remis infurgimus: haud mora^ nautse 
Adnixi torquent fpumas, et caerula verrunt. 

Servatum ex undis, Strophadum me litora pri- 
mum 
Adcipiunt; Strophades Graio llant nomine didap> 
Infulae lonio in magno : quas dira Celaeno^ 
Harpjiaque colunt aliae, . Phineia poftquam 
Claufa domusy menfasque metu liquere priores. 
TrifKus haud illis monftrum» nec fsevior uUa 
Peftis, et ira deCim, Stygiis fefe extulit undis. 
Virginei volucrum voltus, fbedifTima ventris 
Proluvies, unca:que manus, et pallida femper 
Ora fame. 

Huc ubi delati portus intravimus, ecce ! 
Laeta boum paflim caropis annenta videmus^ 
Caprigentlmque pecus, nullo cuilode, per herbas. 
Inruimus ferro; et divos, ipfumque vocamus 
In partem praedamque Jovem. Tum litore curvo 
Exibruimusque toros, dapibusque epulamur opimis. 
At fubitae horrifico lapfu de montibus adfunt 
Harpyiae, et magnis quatiunt dangoribus alas i 



256 -ffi N E I D O S, V. 227. 

Diripiuntque dapes, contaduque omnia foedant 
Inmundo : tum tox tetrum dira inter odorem. 
Rurfum in fecefTu longo, fub rupe cavat&, 
Arboribus claufi circum, atque horrentibusumbrisi 
Inflruimus menfas, arisque reponmius ignem. 
Rurfum ex diverfo csli, csecisque latebris, 
Turba fonans praedam pedibus circumvolat uncb: 
Polluit ore dapes. Sociis tunc, arma capeffant, 
Edico, et dir^ bellum cum gente gerendum. 
Haud fecus ac jufli faciunt, tedosque per herbam 
Difponunt enfis, et fcuta latentia condunt. 
Ergo, ubi delapfae fonitum per curva dedere 
Litora, dat (ignum fpecul^ Mifenus ab alti 
^re cavo : invadunt focii, et nova pnclia tentant, 
Obfcenas pelagi ferro fcedare volucres. 
Sed neque vim plumis ullam, nec volnera tergo, 
Adcipiunt ; celerique fug^ fub (idera labfae 
Semefam praedam, et veitigia foeda, relinquunt. 
Una in praecelf^ confedit rupe Celaeno, 
Infelix vates; rumpitque hanc pedore vocem: 

Bellum etiam pro caede boum, flratisque juvends, 
Laomedontiadae, bellumne inferre paratis, 
£t patrio Harp^das infontis pellere regno? 
Adcipite ergo animis, atque haec mea figite dida: 
Quae Phcebo pater omnipotens, mihi Phoebus 

Apollo, 
Praedixit, vobis Furiarum ego maxima pando. 
Italiam curfu petitis; ventisque vocatis 



y.254. LIB. III. 257 

Ibitis Italiam, portusque intrare licebit : 
Sed Don ante datam cingetis moenibus urbero» 
Quam vos dira fames, noflraeque injuria cacdis, 
Ambefas fubigat malis abfumere menfas. 

Dixit; ^tin iilvam, pennis ablata, refugit: 
At fociis> fubit^ gelidus formidine, fanguis 
Deriguit : cecidere animi; nec jara amplius armis, 
Sed volis, precibusque, jubent expofcere pacero, 
Sive deae, feu fint dirae obfcenaeque volucres. 
Et pater Anchifes, paffis de litore palmis, 
Numina magna vocat, meritosque indicit honores : 
Di, prohibete minas; di, talem avertite cafum; 
Et pl^cidi fervate pios! Tum litore funem 
Deripere, excufTosque jubet laxare rudentis. 

Teodunt vela Noti : ferimur fpumantibus undis, 
Qu^ curfum ventusque gubematorque vocabant. 
Jam mcdio adparet flu6t!» nemorofa Zacynthos, 
Dulichiumque, Sameque, et Neritos ardua faxis. 
Effugimus fcopulos Ithacae, Laertia regna, 
Et terram altricem faevi cxfecramur Ulixi. 
Mox et Leucatac nimbofa cacumina montis, 
£t, formidatus nautis, aperitur Apollo. 
Hunc petimus feffi, et parvae fuccedimus urbi, 
Ancora de pror^ jacitur; (lant litore puppes. 

Ergo, infperat^ tandem tellure potiti, 
Luftramurque Jovi, votisque incendimus aras; 
Adiaque Uiacis celebramus litora ludis. 
Exercent patrias, oleo labente, palasilras 



259 ^NEIDOS, V. 2S2. 

Nudati focii. Juvat cvafifle tot urbis 
Argolicas, mediosque fugam tenuifle per hoftis. 
Interea magnum fol circumvolvitur annum, 
£t glacialis hiems aquilonibus afperat luidas. 
^re cavo clipeum, magni geilamen AJ^ntis, 
Poftibus adveriis figo, et rem carmine figno: 

JBNEAS H/BC DE DANAIS VICTORIBUS ARMA. 

Lihquere tum portus jubco, et coniidere thinftris: 
Certatim focii fertunt mare, et aequora verrunt. 
Protenus aerias Phaeacum abfcondimas arces, 
Litoraque Epiri legimus^ portuque fubimus 
Chaonio, et celfam Buthroti adcedimus urbem. 

Hic incredibilis rerum fama occupat auris, 
Priamiden Helenum Graias regnare per urbis> 
Conjugio JEaddx Pyrrhi fceptrisque potitum; 
£t patiio Andromachen iterum celTifte marito. 
Obftupui ; miroque incen£um pedus amore, 
Conpellare virum, et cafus cognofcere tantos. 
Progredior portu, claflis et litora linquens. 
SoUemnis tum forte dapes, et triftia dona, 
Ante urbein in luco, falfl Simoentis ad undam, 
Libabat cineri Andromache, Manisque vocabat 
Hcdoreum ad tumulum^ viridi quem ccfpite ina- 

nem, 
£t geminas, cauflam lacrimis, facraverat aras. 
Ut mc confpexit venientem, et Troi*a circum 
Arma amens vidit, magnis exterrita monftris, 
Deriguit vifu in medio; calor ofla reliquit; 





v.a09. LIB. III. 259 

Labitur; et longo vix tandem tempore fatur: 
Verane te facies^ verus mihi nuntius adfers, 
Nate dei ? vivisne ? aut, (i lux alma recelTit, 
He6br ubi e&. ? dixit, lacrimasque effudit, et om^ 

nem 
Inplevit clamore locum. Vix pauca fiirenti 
Subjicio^ et raris turbatus vocibus hifco : 
Vivo equidem, vitamque extrema per omnia duco. 
Ne dubita : nam vera vides. 
Heu! quis te cafus, dejedam conjuge tanto, 
Excipit? aut quae digna fatis Fortuna revifit? 
Hedoris Andromache, Pyrrhin* connubia fervas? 
Dejecit voltum, et demifl^ voce locuta eH: 
O felix una ante alias Priameia virgo, 
Hoftilem ad tumulum Trojs fub mocnibus altis 
Juila mori« quae fortitus non pertulit ullos> 
Nec vidoris heri tetigit captiva cubile ! 
Nosy patri^ incenf^, diverfa per aequora ve&x, 
Stirpis Achillex fafhis, juvenemque fuperbum^ 
Servitio enixae» tulimus : qui deinde, fecutus 
Ledaeam Hermionem, Lacedxmoniosque Hyme- 

naeos, 
Me famulo famulamque Heleno transmiiit haben- 

ereptae magno inflammatus amore 
;i8, et fcelerum Furiis agitatus, Oreites 
,1 incautum, patriasque obtruncat ad acas. 
Keoptolemi regnorum reddita ccfnt 



260 iENEIDOS, v.aM. 

Pars Heleno: qui Chaonios cognomine campos, 

Chaoniamque omnem Trojano a Chaone dixit; 

Pcrgamaque, Iliacamque jugis hanc addidit arcem. 

Sed tibi qui curfuni veuti, quae fata, dedere ? 

Aut quisnam ignarum noftris deus adpulit orb? 

Quid puer Afcanias ; fuperatne^ et vefcitur amk ? 

Quem tibi jam Troja * * * * 

Ecqua tamen puero eft amiffaB cura parentis? 

Ecquid in antiquam virtutem, animosque virilis, 

Et pater ^neas, et avunculus excitat Heftor? 
Talia fundebat lacrimans/ longosque ciebat 

Incairum fletus; quum feCe a moenibus heros 

Priamides multis Heknus comitantibus adfert, 
Adgnofcitque fuos, laetusque ad limina duclt^ 
£t vukum lacrimis verba inter (ingula fundit. 
Procedo, et parvam Tro)am, fimulataque magnis 
Pergama, et arentem Xanthi cognomine rivum 
Adgnofco, Scaweque ampledor limina portac. 
Ncc non et Teucri foci^ fimul urbe fruuntur. 
IUos porticibus rex adcipiebat in amplis : 
Aulai in mcdio libabant pocula Bacchi, 
Inpoiitis auro dapibus, paterasque tenebant. 

Jamque dies, alterque dies, proceflit^ et aurae 
Vela vocant; tumidoque inflatur carbafus auftro. 
His vatem adgredior didis, ac talia quaefo : 
Trojugena, interpres divom, qui numina Phoebi» 
Qui tripodas, Clarii lauros, qui fidera fentis, 
£t volucrum linguas, et praepetb omina pennae. 



v:362. LIB. III. 261 

Fare age (naraque omnem curfum mihi profpcra 

dixit 
Religio, et cun6ti fuaferunt numine divi 
Italiam pctere, et terras tentarc repoflas: 
Sola novum, diduque ncfas, Ilarpyia Celxno 
Prodigium canit, et triftis denuntiat iras, 
Obfcenamque famem) quae prima pericula vito; 
Quidve fequens tantos poflim fuperare labores? 

Hic Helenus, caefis primum de more juvencis, 
Exorat pacem divom, vittasque refolvit 
Sacrati capitis, meque ad tua limina, Phcebe, 
Ipfe manu, multo fufpenfum numine, ducit; 
Atque baed deinde canit divino ex ore facerdos : 

Nate de^, nam te majoribus ire per altum 
Aufpiciis manifeda fides : fic fata de{im rex 
Sortitur, volvitque vices; is vcrtitur ordo : 
Pauca tibi e multis, quo tutior hofpita luftres 
^quora, et Aufonio poflis confidere portu, 
Expediam didlis; prohibent nam cetera Parcae 
Scire, Helenum farique vetat Satumia Juno. 

Principio, Italiam, quam tu jam rere propin- 
quam, 
Vicinosque, ignare, paras invadere portus, 
Longa procul longis via dividit invia terris. 
Ante et Trinacri^ lentandus remus in undi^, 
£t falis Aufonii luflran^um navibus aequor, 
Infemique lacus, ^aeaeque infula Circxi 
Quam tutli poflis urbem conponere terrl. 



262 iB N £ I D O S, T. 3aa 

Signa tibi dicam ; tu condita mente teneto. 
Quum tibi follicito, fecreti ad fluminis ondam^ 
Litoreis ingens inventa fub ilicibus fusy 
Triginta capitum fetus enixa, jacebit, 
Alba, folo recubans, albi circum ubera nati ; 
Is locus urbis erit> requies ea certa laborum. 
Nec tu menfarum morfus horrefce futuros ; 
Fata viam invenient, aderitque vocatus Apollo. 
Has autem terras, Italique hanc litoris oram^ 
Proxima quae nolfai perfimditur sequoris aeftu, 
££fuge : cun^ malis habitantur moenia Graiis. 
Hic et Narycii pofuerunt moenia Locri, 
£t Sallentinos obfedit milite campos 
Lydtius Idomeneus : hic illa ducis Meliboei 
Parva Philodketae fabnixa Petelia muro. 
Quin, ubi transmifTde fleterint trans aequora clafres^ 
£t potiris aris jam vota in litore folves, 
Purpureo velare coraas adopertus amidu; 
Ne qua inter fandos ignis in honore deorum 
Hoflilis facies occurrat> et omina turbet. 
Hunc focii morcm facrorum, hunc ipfe teneto^ 
Hac cafli maneant in religione nepotes. 
Ail, ubi digreffum Siculae te admoverit orae 
Ventus, et angufU rarefcent clauflra Pelori, 
Laeva tibi tellus, et lougo laeva petantur 
^quora circuitu: dextrum fuge litus, et undas» 
Haec loca, vi quondam et vaflA convolfa ruinlk^ 
Tantum aevi longinqua valet mutare vetuflas! 



V.416. LIB. III. 263 

Difliluifle fcrunt, quum protenus utraquc tcllus 
Una foret : venit medio vi pontus, et undis 
Hefperium Siculo latus abfcidit j arvaque, et urbis^ 
Litore didudtas, anguflo interluit xllu. 
Dextrum Scylla latus, laevum inplacata Charybdis, 
Obfldet ; atque imo baratbri ter gurgite vaflos 
Sorbet in abruptum fludns, mrfusque fub auras 
Erigit altemos, et fldera verberat und^. 
At Scyllam- caeds cohibet fpelunca latebris, 
Ora exfertantem, et navjs in faxa trahcntem. 
Prima hominis facies, et pulchro pedore virgo 
Pube tenus : poflrema inmani corpore piflrix, 
Delphinum caudas utero conmifla luporum. 
Praeftat Trinacrii metas luflrnre Pachyni 
Ceflantem, longos et circumfledere curfus, 
Quam femel informem vaflo vidilfe fub antro 
Scyllam, et caeruleis canibus refonantia faxa. 
Praeterea, fl qua efl Heleno prudentia, vati 
Si qua fides, animum fl veris inplet Apollo; 
Unum illud tibi, nate de^, praeque omnibus unum, 
Praedicam, ct rcpetens iterumque iterumquc mo- 

nebo: 
Junonu magnae primum prece nxmien adora; 
Junoni cane vota libens, dominamque potentem. 
Supplicibus fupera donis: flc denique vidor 
Trinacri^ finis Italos mittere nMdth. 
Huc ubi delatus Cumaeam adceflferis urbem, 
Divinosque lacus^ et Avema fonantia filvisj 



204 -ffiNEIDOS, ▼. 443. 

Infanam vatem adfpicies^ quae nipe fub imk 
Fata canit, foliisque notas^ et nomina, mandat. 
Quscumque in folib defcripfit carmina virgo, 
Digerit in numerum, atque antro feclufa relinquit : 
Illa manent inmota loeis, neque ab ordine cedunt« 
Verum eadem, verfo tenuis quum cardine ventoi 
Inpulit, et teneras turbavit janua frondis, 
Numquam deinde cavo volitantia prendere faxo, 
Nec revocare fitus^ aut jungere carmioa curat. 
Inconfulti abeunt^ feden^que odere Sibylls. 
Hic tibi ne qua morac fuerint difpendia tanti, 
Quamvis increpitent focii et vi rurfus in altum 
Vela vocent, poffisque finus inplere fecundos; 
Quin adeas vatem, precibusque oracula pofcas 
Ipfa canat, vocemque volens, atque ora, refolvat. 
Illa tibi Italise populos, venturaque bella, 
£t, qno quemque modo fugiasque ferasque labo- 

rem, 
Expediet; curfusque dabit venerata fecundos. 
Haec funt, quae noftr^ liceat te voce moneri. 
Vade age, et ingentem fa6tis fer ad aethera Trojam. 

Quae ponquam vatcs (ic ore efiatus amico eft, 
Dona dehinc, auro gravia, feAoque elepbantp, 
Imperat ad navis ferri, ftipatque carinis 
Ingens argentum, Dodonaeosque lebetas, 
Loricam, confertam hamis auroque trilicem, 
£t conum inftgnis galeae, criftasque comantis, 
Arma Neoptolemi: funt et fua dona parenti : 



V. 4/0. LIB. III. 265 

Addit cquos, additque duces : 

Remigium fupplet: focios fimul inftruit armia. 

Interea claffem velis aptare jubebat 
Anchifes, fieret vento mora ne qua ferenti; 
Quem Phoebi interpres multo conpellat honore: 
Conjugio, Anchifa, Veneris dignate fuperbo, 
Cura de{!lm, bis Pergameis erepte ruinis> 
£cce! tibi Aufoniae tellus; hanc adripe velis : 
£t tamen hanc pelago praeterlabare necefle eft: 
Aufonis pars illa procul, quam pandit ApoUo. 
Vade> ait, o felix nati pietate! quid ultra 
Provehor, et fando furgentis demoror auflros ? 
Nec minus Androniache, digreffu mocfla fupremo, 
Fert, piduratas auri fubtemine, veflis, 
£t Phiygiam Afcanio chlamydem^ nec cedit ho* 

nore, 
Textilibusque onerat donis, ac talia fatur : 
Adcipe et hacc, manuum tibi quae monumenta 

mearum 
Sint, puer 3 et longum Andromachae tellentur amo* 

rem, 
Conjugis He6toreae. Cape dona extrema tuorum, 
O mihi fola mei fuper Aftyanadis imago! 
Sic oculos, fic ille manus, fic ora, ferebat : 
Et nunc aequali tecum pubefceret aevo. 

Hos ego digrediens lacrimis adfabar obortis : 
Vivite felices, quibus eft Fortuna perada 
Jam fua: nos alia ex aliis in fata vocamur : 



266 iENEIDOS, * v.495. 

Vobis parta quies: nullum maris squor arandum; 
Arva neque Aufoniae, femper cedentia retro, 
Quaerenda. £ffigiem Xanthi, Trojamque, videtis» 
Quam veflrx fecere manus; melioribus, opto, 
Aufpiciis! et quae fuerit minus obvia Graiis. 
Si quando Thybrim, vicinaque Thybridis arva, 
Intraro, gentique meae data mcenia cemamj 
Cognatas urbis olim, populosque propinquos, 
Epiro, Hefperi^, (quibus idem Dardanus audor, 
Atque idem cafus) unam faciemus utramque 
Trojam animis : maneat nodros ea cura nepotes. 

Provehimur pelago vicina Ceraunia juxta; 
Unde iter Italiam, curfusque breviifimus undis. 
Sol ruit interea, et montes umbrantur opaci. 
Sternimur optatae gremio telluris, ad undam, 
Sortiti remosj palfimque in litore (icco 
Corpora curapius. FefTos fopor inrigat artus. 
Nec dum orbem medium Nox horis a^ fubibat ; 
Haud fegnis flrato furgit Palinurus, et omnis 
Explorat ventos, atque auribus aera captat : 
Sidera cun6ta notat, tacito labentia ccelo; 
Ardurum Pleiadasque, Hyadas gcminosqueTrioncs, 
Armatumque auro circumfpicit Oriona. 
Poftquam cundta videt coelo conftare fereno, 
Dat clarum e puppi fignum; nos caftra movemus, 
Tcntamusqae viam, et velorum pandimus alas. 

Jamque rubefcebat ilellis Aurora fugatis, 
Quum procul obfcuros coUes, humilemque videmus 



V. 523. LIB. III. 267 

' Italiara. Italiam primus conclamat Achates; 
Italiam lasto fodi clamore falutant. 
Tum pater Anchifes magnum cratera coron!^ 
Induity inplevitque mero; divosque vocavit 
Stans celf^ in puppi : 

Di, maris et terrae tempedatumque potentes, 
Ferte viam vento facilem^ et fpirate fecundi. 

Crebrefcunt optatx aurae» portusque patefcit 
Jam propior, templumque adparet in arce Mi- 

nervflc: 
Vela legunt focii, et proras ad litora torquent. 
Portus ab Euroo flu£tu curvatus in arcum; 
Objedae falf^ fpumant adfpargine cautes; 
Ipfe latet : geroino demittunt brachia muro 
Turriti fcopuli, refugitque ab litore teroplum. 
Quatuor hic^ primum omeu, equos in gramine vidi, 
Tondentis campum late, candore nivali : 
£t pater Anchifes, Bellum, o terra hofpita I portas: 
Bello armantur equi: bellum haec armenta minan- 

tur: 
Sed tamen idem olim curru fuccedere fueti 
Quadrupedes^ et frena jugo concordia ferre j 
8pes et pacis, ait. Tum numina fan^a precamur 
Palladis armifonaey quae prima adcepit ovantis; 
£t capita ante aras Phrygio velamur amidu ; 
Praeceptisque Heleni, dederat quae maxuma^ rite 
Junoni Argivae juiTos adolemus honores. 

Haud mora; continuo, perfedis ordine votis. 



108 iENEIDOS, V. 549. 

Comua velatarum obvertiinus antennanim, 
Grajugenuraque domos fufpe^que linquimus arva. 

Hinc finus Herculei, fi vera ed fama, Tarenti 
Cemitur. Adtollit fe diva Lacinia contra, 
Caulonisque arces, et navifragum Scylaceum. 
Tum procul q fiudu Trinacria cernitur JEta&f 
£t gemitum ingentem pelagi, pulfataque (axa 
Audimus longe, fradtasque ad litora voces; 
Exfultantque vada, atque ae(hi mifcentur arenx. 
£t pater Anchifes: Nimtrum haec illa Charybdis; 
Hos Helenus fcopulos, haec faxa horrenda, cane- 

bat. 
£ripite, o focii 1 pariterque infurgite remis. 
Haud minus ac jufli faciunt: primusque mdentem 
Contorfit laevas proram Palinurus ad undas ; 
Laevam cun6ta cohors rerais, ventisque, petivit. 
Tollimur in caslum curvato gurgite, et idem 
Subdudt^ ad Manis imos defidimus und^. 
Tcr fcopuli clamorcm inter cava faxa dedere; 
Ter fpumam elifam, et rorantia vidimus aftra. 
Interea feffos ventus cum fole reliquit; 
Ignarique vine Cyclopum adlabiraur oris. 

Portus ab adcefTu ventorum inmotus, ct ingens 
Ipfe; fed horrificis juxta tonat -^tna minis, 
Interdumque atram prorarapit ad aetliera nubem, 
Turbine funiantem piceo, et candente favilla: 
AdtolUtque globos fiaramamm, et fidera larabit: 
Interdum fcopulos, avolfaque vifcera montis, 



V.576. LIB. III. 26g 

Erigit eruGtSLM, Hquefadaque faxa fub auras 
Cum gemitu glomerat, fundoque exaeftuat imo. 
Fama eft» Enceladi femiudum fulmine corpus 
Urgueri mole hac, ingentemque infupier ^tnam 
Inpofitam ruptis flammam exfpirare caminis; 
£t, feffum quoties mutet latus, intremere omnem 
Murmure Trinacriam, et coelum fubtexcre fumo. 
Nodem illam, te6d filvis, iHmania monflra 
Ferferimus; nec, quae fonitum det caufa, videmus: 
Nam neque erant afbrorum ignes, nec lucidus aethrA 
Sidere^ polus, obfcuro fed nubila ccelo ; 
£t lunam in nimbo nox intempeda tenebat. 
Poilera jamque dies primo furgebat £00, 
Humentemque Aurora polo dimoverat umbram; 
Quum fubito e filvis, macie confeda fuprem§, 
Ignoti nova forma viri, miferandaque cultu, 
Procedit, fupplexque manus ad litora tendit. 
Refpicimus. Dira illuvies, kimiiraque barba, 
Confertum tegumen fpinis; at cetera Graius, 
Ut quondam patriis ad Trojam miOus in armis. 
Isque, ubi Dardanios babitus et Troia vidit 
Arma procul, paullum adfpedu conterritus baefit, 
Continuitque gradum: mox fefe ad litora praeceps 
Cum fletu, prccibusque, tulit: Per fidera teflor, 
Per fuperos, atque hoc coeli fpirabile lumen; 
ToIUte me, Teucri : quascumque abducite terras . 
Hoc fat erit. Scio me Danais e claflibus unum, 
^i bello Iliacos fateor pctiifre Penates. 



370 JENEIDOS, V. 004. 

Pro qoo, fi fceleris tanta cfi injoria iiofiri». 
Spargite me in fludos, Tafloque inmergite pontor 
Si pereo, hominum manibos periifle juvabit. 
Dixerat: et, genoa amplexus genibosque volutans^ 
Hambat Qui fit, fari, quo ianguine cretus» 
Hortamur; quae deinde agitet Fortuna, fateri. 
Ipfe pater dextram Anchifesy haud multa moratus» 
Dat juveni ; atque anknum praefenti pignore fir* 

mat. 
Ille haec» dcpofit^ tandem formidine, fatur : 

Sum patxik ex Ithacl> comes infelids Ulixi, 
Nomen Achemenides; Trojam genitore Adamafio 
P^upere (manfifletque utinam Fortunal) profec' 

tus. 
Hic mc, dum trepidi crudelia limina linquunt, 
Inmeroores focii vafto Cyclopis in antro 
Defeniere. Domus fanie dapibusque cruentisy 
Intus opaca, ingens: 4pfe arduus, altaque pulfat 
Sidera, (Di, talem terris avertite peftera!) 
Nec ^-ifu facilis, nec didu adfabilis ulli : 
Vifccribus miferorum, et fauguine vefcitur atro. 
Vidi egomet, duo de numero quum corpora noibx), 
Prenfa manu magn^, medio refupinus in antroy 
Frangeret ad faxum, fanieque exfperfa natarent 
Limina: vidi atro quum membra fluentia tabo 
Manderct, et tepidi tremereDt fub dentibus artus. 
Haud inpune quidem ; nec talia paflus Ulixesy 
Obiitus\ e fui efl Ithacus difcrimine tauto. 



V.630. LIB. III. 371 

Nam fimul, expletus dapibus, vinoque fepultus, 
Cervicem inflexam pofuit, jacuitque per antrum 
Inmenfus» faniem enidans, ac frufta cruento 
Per fonmum conmixta mero ; tios, magna precati 
Numina, fortitique vices^ unl undique circum 
Fundimur, et telo lumen terebramus acuto, 
Ingens, quod torv^ folum fub fronte latebat, 
Argolici clipei, aut Phasbese lampadis, indar : 
£t tandem Ixti fociorum ulcifcimur umbras. 
Sed fugite, o miferi ! fugite; atque ab litore funem 
Rumpite : 

Nam, qualis quantusque cavo Polyphemus in antro 
Lanigeras claudit pecudes, atque ubera preifat, 
Centum alii curva haec habitant ad litora volgo 
Infandi Cyclopes, et altis montibus errant. 
Tertia jam Lunae fe comua lumiue conplent, 
Quum vitam in filvis, inter defcrta ferarum 
Luftra domosque, traho; vadosque ab rupe Cyclopas 
Profpicio, fonitumque pedum vocemque treraifco. 
Vi6limi infelicem, baccas, lapidofaque coma, 
Dant rami, et voliis pafcunt radicibus herbse. 
Omnia amluilrans, hanc primum ad litora clalfem 
Confpexi venientem. Huic me, quaicumque fuiflet, 
Addixi : fatis efl gentem efFugiffe nefandam : 
Vos animam hanc potius quocumque abfumite leto. 
Vix ea fatus erat, fufnmo quum monte videmus 
Ipilini, inter pecudes vafl^ fe mole moventem, 
Paftorem Polyphemum, et litora nota petentem : 



273 ^XEIDOS, ▼. 658. 

Monllniin bonrndnm, infonne, ingensy cni lumen 

ailcmtnni: 
Trunoi manu pinus rrgit ct vc^gia finnat: 
LanigcFX comitantnr oves : ca fola volnptaSy 
Solamenqoe mali. 

Podquam altos tctigit fludns, et ad «quora Tenit, 
Lominis cfifoifi fluidum lavit indc cniorcm, 
Dcntibus infircndcns gcmitu: graditurque per 

apquor 
Jam mediuro, ncc dum fludus latcra ardua tinxit. 
Nos procul inde fngam trcpidi cdcniic, reocpto 
Supplicc, fic mcrito; tacitique incidere funem; 
Vcrrimus ct pioni certantilxis cquora remis. 
Scnfit» et ad fonitum rods Tcfiigia torfit. 
Vcrum, ubi nulla datur dcxtri adfedare poteflas, 
Ncc potis lonios fludus aequare icqucndo, 
Clamorem inmcnfum toUit : quo pontus, ct omnes 
Intremucre uodx. pcnitusque cxterrita tellus 
Italiar, cunrisque inmugiit iEtna cavemis. 
At gcnus c filris Cjdopum et montibus altis 
Excitum niit ad portus, et litora conplcnL 
Ccmimus adflantis nequidquam luminc torvo 
^tnaros fratrcs, ca-lo capita alta fcrentis ; 
Concilium borrendiun : quales quimi vertice celfo 
Aerix quercus, aut coniferae cjrparifli, 
Confliterunt, fiJva alta Jovis, lucusvc Dianae. 
Praedpites metus acer agit quocumque rudentis^ 
Exjcutere, et ventis inlendere vcla fecundis. 



V.684. LIB. III. 2;3 

Contra juffa monent Hdeni, Scjllam atque Cha- 

rybdim 
Inter utramque viam, leti discriniine parvo, 
Ni teneant curfus: certum e(l dare lintea retro. 
£cce ! autem Boreas angud^ ab fede Pelori 
MifTus aded: vivo praetervehor oflia faxo 
Pantagiae, Megarosque finus, Thapfumquc jacen- 

tem. 
Talia monfh^abat relegens errata retrorfum 
Litora Achemenides, comes infelicis Ulixi. 

Sicanio praetenta finu, jacet infula contra 
Plenmiyrium undofum : nomen dixere priores 
Ortygiam. Alpheum fama eft huc Elidis amnem 
Occultas egifTc vias fubtcr mare; qui nunc 
Ore, Arethufa^ tuo Siculis confunditur undis. 
Jufli, numina magna loci vencramur: et indc 
Exfupero prxpingue folum flagnantis Helori. 
Hinc altas cautes, projedaque faxa, Pachyni 
Radimus; ct, fatis numquam conccfla moveri, 
Adparct Camarina procul, campique Geloi, 
Inmanisque Gcla, fiuvii cognomine di6la. 
Arduus inde Acragas ostentat maxima longe 
Mcenia, magnanimiim quondam generator equo^ 

rum: 
Teque datis linquo ventis, palmofa Selinusi 
£t vada dura lego faxis Lilybeia caecis. 

Hinc Drepani me portus, et inlaetabilis ora, 
Adcipit. Hic, pelagi tot#tdbpeflatibus a&ua. 



t* 



274 ^NEIDOS. T.;09. 

Heu genitorem, omnis cune caHlksqiie levamen, 
Amitto Anchifen 1 Hic me, pater optiroey feflbm 
Deferis; heul tantis nequidquam erepte periclia! 
Nec vatesHelenus, quum multa horrenda nooneret, 
Ho8 mihi prsedixit ludus, non dira Celsno. 
Hic labor extremus, longarum haec meta viarom. 
Hinc me digreflum veib-is deus adpulit oris. 
Sic pater JEaeas, intentis omnibus, unus 
Fata renarrabat divom, curfusque docebat. 
Conticuit tandem, fa^oque hic fine quievit* 



IN VIRGILIUM NOTUL^. 



IN ECLOGAS. 

I. i8. Ad fidem vetuftiorum eC plurium membranarum ab* 
fcidi vcrfum 

Sxps imiftra cava prxdixit ab ilice coraix : 
ilatim praeivit vox ^pncdicere*: quod per fe verfum cfle interpda- 
tum evinceret, ec huc tralatunk'ab £cl. ix. 15. Nec a nobii 
non flat Servii filentium. 

Ver. 33. Diftinxi ut redcat 'pinguis' ad <vi6lima/ probante 
Serviof et fcriptorum aliorum audtoriute ; quos in re manifefta 
quid profuerit cumulare ? 

Ver. 44. Dedi * hoc ' ex conjeAura ; quam nemo improbabit» 
niii qui vetuftam rubiginem nitori novo praetulcrit, aut cum Fa* 
bro profunditatem receptae ledionis emirabitur. < Hic ' ineptit : 
quid enim refert 'ubi' refponfum datum fit } * quale' verd fuerit 
refponfum, id demilim momento videtur efte maximo. JEju y. 
706. 

* Haec refponCi * dabat : 
et vi. 344. 

' Hoc' uno 'refponfo' animum deluiit ApoUo. 
Confer Ovidium met. ii> 326. Aliud non patitur lingus ratio. 

Ver»49. Aliter diftinxi non fme magno loci commodo. Hinc 
omnia cohaerent melii^s; nec nudi aliquid, aut iine rationibus 
idoneis di^, relinquitur. 

Vcr. 59. Dedi qiuxi conjeceram, et ante me Cerda, aiien* 
tiente uno MS. nec credibile eft aliter pocuiifc fcribere Viigilium^ 
Oppofitionem neccilariam bene iervat Horat. art. poet. 30. 



IN VIRGILIUM 

Delphinum filvis appingit, ' fluAibus aprum.' 
Similit^r Cbiudianus, in Prob. conf. v. 169. 

pcr < flumina damae ' 

Errabunt : 
ubi hunc locum Virgilii aperte imitatus cft. 

Nec egregie non favet nobis ejufdem omadifimi poctc locus, 
non alb colorci in Lutropium, i. 354. 

jam 'frugibusaptum' 

.£quor, et advedum fllvis 'delphina' videbo. 
Ver. 73. Quivis, intentii^s fpeAans, agnofcet veram le^ionem 
cfle * perduxit.' Dubitahtem remittimus ad Ruhnkcnium io VelL 
Paterc. ii. xo6. 2. 

£cl. ii. 20. Peflime dispungitur poft 'pecoris.' Sic nofter 
Geo. ii. 146U 

Hinc<albi/ ClitumnCy 'greges'— • 
ibid. iii. 391. 

Munere flc * niveo lanx' — . 
Valerius Flaccus, i. 90. 

.... 'nivcique grcgcs* attaria cingcnt. 
Facetus eft Hcynius, cum putet aiia diftin£tione verfum ficri nu> 
meroflorem : quafi hxc cxfura non fuerit etiam frequcntiflima, 
ct aliud magis commendarct poefm paufarum varietate! Favet 
nobis Scrvius. 

£cl. iii. 60. Audio fecundam interpretationem Scrvii : <' O f 
** MuCac, fumamus ab Jovc principium." Conferas prxccden- 
tera vcrfum, ct ccl. vii. 19. 

Ver. 109. Dudiim divinavcram transponendas cfle voces 'amo- 
rcs* et 'amaros;' fcd ante mc, quod fero intcllexerim, iiieni 
* Ebcrto* in mcntcm vcnerat. 'Amaros' quidcm metuit amorc^, 
ut vidctur, Damcetas; vidc vcrss. 65. 81. 101. 'duJccs* auCvm 
cxpcrtus eft Menalcas : vidc vcrss. 66. 74. 

Ecl. iv. 33. Lcdionem amplcAor longe magis cxqitifitam 



NOTULiE. 

atque clcgantem, ex au^oricate codicutn-; quoruro unus dat 'tel- 
lurc,* alter 'tcllurcm ' et *fulco ;* tertius denique 'fulcb/ Dc hi$ 
con(lru£tionis varietatibusi quas aroant in primts poetae, nos ledtor 
confulat ad Euriti. Herc. fur. 7. lon. i. et Soph. Philodt 324« 

Ver. 53. ConjcAurac propriae *tum' extudcrant; quam lcc- 
tionero, MS5. confirmataroi non dubitavi rcciperci quum ufita- 
tatior mihi vidcacur non lucis tantummodb, fcd et fenfusi cxpcrs* 

Ecl. V. 5. Prefcro ' motantibus.' Dicerc quid expedit * in- 
ccrtas* cfle eas umbras, quas ' mutcnt' Zephyri ? Minime autem 
inep^um vidctur affirmarci umbras 'variarc* ob Zcphyronim 

< raotum.* Plura mox dicemus ad Lucrctiumi iv. 78.^ 

Ver. 54. Ad vocem * pucr* vifum eft utrobiquc diftinguere : 
conferas vcr. 19. 

Eci. viii. 6. Ita placuit intcrpungerc. Adea^ quae diximus 
iHipjr ad Euripidis Herc. fur. 627. 

Ver. 55. Amicus quidam n^ftcr hanc ledionem invenit in 
MS. Eft (anc longc exquifttiori et prociil dubio vera, qudm Vir- 
gilius in animo habuerit exprimere Theocritum,, idyll. i. 136. 

Kh^ •pianr ru (rxttxig anh<ri ya^Txtrro. 
Vulgata vox orta cft cx interprctationc ; quam proclivit^r, fiicile 
difcas ex fcholio ad Theocriti locum cicatum. 

Ver. 74. Ita prii^s conjeceram l^ndum, quam noverim co« 
dicem confcntire. Long^ ftgnatior cft haec lc£tio. 

Ver. 83. Luce darius eft me veritatem ex conjc£hira proti)- 
lifl*e. « Ego hanc laurum contra Daphnida '* Non immcrito re- 
cepta fcriptura fcrupulum injccit Servio : vid. fchol. llicoc. ii. 23. 

Ecl. ix. 5. Videas Burmannum. Eadcm noftro quoque in- 
genio fc obtulcrat conje£tura, quam pro vrriftima amplcAimur. 

Ecl. X. 44. Sic procul dubio reponeudum, ut ante me vi- 
dcrunt alii. Commcntum Scrvii minus placct ob fcquentia.— 
Et diftin^ioncm maluerim poft * Martis,' ut vox 'Martis* ad 

< teU ' rcfcrarur* Ita Silius, viii. 20. 



IN VIRGILIUM 

maerelKint, caede fine uUa 

(Infolitum fibi) bella geri, ficcasque cruore 
Inter < t la ' fini * Mavortis ' bebefcere dextras : 

6c eniro reftituendus cft ifte locus. Noftcr fupra, ed. ix. ti. 

carmina tantum 

NoftrA valcnty Lycida, * tela ' inter < Martia* — . 

Propertiusy iii. i. 7* 

At valeat, Phcebum quicunque moratur in armis : 

IKleas etilim Gcorg. ii. 2S3. 



IN 6E0R6ICA. 

Georg. i. 4« Sequor leAioncm in editione noftra Georgicon 
(minus accuratS (an^ atque pueriiiter temerarta) mihi propofitamy 
tunc temporis infcio idem aliis placuifte. Sic Horatiusy fc com- 
parans <api/ od. iv. a. 31. 

. . ^ operola ' parvus* 

Carmina fingo. 
Ver. 6. Dudiim pcrf^^xeram ita efte reponendum ; per fe vi- 
cinae voccs faris oftcndunt cum loqui de 'luminibust* et (ero vidi 
Servium agnofcerc pro antiquiore lcAione, et, ne dubitcs, veriore; 
nam < dcos ' invocat (quod notandum), et videtur ex profdTo imi- 
tari ^fchylum, Agjm. 5. 

Kai Tci/c 'f'9f9rra, >^ii/uM «ai &lp«c Bfiroi^, 

AnfAWftvt ^ao^mq, i/i»ir^ivorraC) aidipt. 
Philo de Munarchia, lib. i. vocat ' fidcra ' af^orraf uoa-fAw, 
Valerius Flaccus, vii. 390. 

Et jam jam magico per opaca filentia Colchis 

Coepcrat irc funo> monftraCBque condere vultus 

<Numina :* 
ubi confulas interpretcs* Sencca, de con(bl« ad Polyb. 31. Max- 




NOTUL-ffi. 

imi et 'clariffimi' confpe£tu * numinis.' Ncc diflimulem tamen 
Probam Falconiam in centone Virgiliano, ver. 60. vulgatara con- 
firoMre, ab ultima fcilicct antiquitate depravatam* Miltonus» 
Par. «mifs. iv. 33. de < Sole :' 

like'theGod' 

Of this ncw world. 
Friget cum < lumina' epitheton 'dariflima.' Hos vocat * lucio 
dum ' cceli * decus ' in carmioe feculari Flaccus. 

Ver. 7. Non audiendi funt viri clarilfimiy qui Libefum et Ce- 
rerem ad praecedcntia reduamt, Schutzius, Heynius, Brunckius» 
et Bryantus noftras, quicquid obniutur Macrobius, Sat. i. 16. 18. 
ct 24. qui fibi ipii niini^s conflat. Adeas Apuleium de deo So- 
cratis, fub. initio; cujus textus le^oni noftrx adver(atur, argu- 
mentum favet ; ut hoc obiter attingam : moi etiam haec ' darif- 
fima numina,' quaii volens interpretari, nominat ' radiantes dcos.' 

Primas aguoty ut manifeftum dk, in agricolarum rebus coell 
iideray et potiifimi^m majora, quae fovent omnia; ddndcy ob 
roaxima beneficia in communem viram pcr fruges inventas ct 
vinum importata, fecundas Ceres et Bacchus fibi vindicant. 

Ver. 27. Elegantiorem adhibuiy ni fallori diftinAionem. Is 
'auAor' Latinc didhis efty quem fequimur, ut ducem* Cicero 
ad Atticum, viii. a. Aut locupletior mihi fit quaerendus 'auc- 
tor ' quam Socrates. Ovidius» amor. iii. 10.35. 

Diva, * potens frugum)' (ilvis ceflabat in aitis. 
Sed rem fecat Manilius, noftrum imitatuS) i. 446. 

Caeiar nunc * tcrris,' poft < coelo,' maximus ' audor.' 

Ver. 35. Elcgantior hxc ieAio eft, quam ' relinquit :' vide 
noftram Silv. Crit. i. pp. 16. 17. 

Ver. xoa Ovidius, Faft. i. 695. 

* Hoc ego pro vobis, hoc vos ' optate/ coloni. 

Ver. 101. Hunc ordinem vcrborum dat, noftris auribus fan^ 
rooliiorem, vetustiflimum exemplar, typis cxaratum, pencs me : 



IN VIRGILIUM 

tompares Ecl. vl. 73. Mn. vi. 878. Scd error cft pro « coltu/ 

Ver. 126. Ita locum ciut Laaantms, inftit. v. 5. Alitcr 
Sencca, epift. xc* 

Vcr. 136. Scquor ordincm editionis noftrx vctuftiffimacj 
qui^m duo fubftantiva miniis concinne feparcntur. 

Vcr. 1^6. Jt!i BruiKkius; quod et ipfe feorfim videram. 

Vcr. 200. Fidcntcr rcpofuimus divinationcm noftram dudum 
propofitam ct munium excmplis: qua nulla vcrior optari poteft* 
Vox * rucrc * in fc notioncm bakKt perfedi cuju(dam aique abfo- 
luti, quod gradus refpuat : unde, quamvis bonum fiicrit * ruere ' 
pcr fe, * rucre in pcjus ' minime ferri poteft. Livius, x. »8, 
Gallorum quidcm eti^m corpora, intulcrantiflima laboris atque 
Kftxb, <flucre.* Sophocles Elea. 1006. 

H,ui? ^* «iro^pii, x<l«i f^nht tfj^treit. 
LaAantius, de mort. pers. 24. *< Jam propinq\Mvit illi judicium 
Dei ; fccutumquc tempus c(t, quo res ejus ' dilabi ' ac * fluere ' 
coeperunt. Vellcius Patcrculus, ii. 16.4. 'fluentcm' procum- 
bcntcmque rcmpublicam : uSi confulas Ruhnkenium, ct, (i velis 
plura, no(!ram Gcorgicon editioncra. Hae voccs confunduntur 
eli.\m fcribis ad Mi\. xi. 136. 

Ver. 213. Ita lcgit eti^im editio noftra vetuftiffima. 

Ver. 243. Diftinxi, ut vcra conftru£tio, quae latuit, elucef- 
cit. Ordo |:4cnus fic fc habct : ** At illum, qui eft fub pcdibus, 
Styx vidct." Inviccm upponuntur * fub pedibus," quz voces 
aJjcdivi oiTKio funguntur, et ^fublimis.' 

Vcr. 251. Olim dedi vcritrime hanc lc£tionera ex divinatione, 
ncfcius ita citiiiTo Scnecara in cpift cxxii. 

Vcr. 334. * Plangit,' i. c. Jupitcr : adcas nos ad Uoratii epod. 
X. 8. 

Vcr. 438. * ConUit ' vcri cft lcAio : confer vcr. 427. 

Vcr. 441. Has cmcndacloncs, olim cx conjcAurj nobis pro- 
pofitas, poll quam faiti fimus ccrtiorcs, partim MSS, partira in- 



NOTUL^, 

geniis aliorum criticorum cfle confiniutasy noo dubitavimus ia 
textum admittere : ncc fe propria lucc atquc clcgantia ledoribus 
vcnuftis non commcndabunt. 

Vcr. 467. Genuinam Virgilii manum tibi reddimus, le^r, oc 
conjc^tura. ' Caligine/ vd < tencbrisy tegere' redte dixeris; 
unds non obflitcrit Petronius, (ic, ni fallor, refcribendusy eadem 
prodigia tradlans: 

namqucy * orbc ' cruento 

* Deforrois/ Titan vultus 'caltginc tcxit :' 

unde etiam obitcr liquet ' ecliplin ' non intelligi. Sed < ferru- 
gine/ i.c. 'colorc' quodam, (Ifidor. orig. xix. 28.) vcl 'pallorey 
tcgerc/ quis poetarum dixit? Ovidius, met. iv. 404. 

•obfcur.'^ * tindlas fcrruginc* habenas: 

ibid. XV. 718. 

Caerulus tt * vultum fcrruginc * Liicifcr atra 

< Sparfus ' crat : 
ct ii. 798. 

pe£tusquc manu, * fcrruginc lin^a/ 

Tan^ir. 
Martialis, x. 33. 

viriJi 'tin^os jcrugine' vcrfus. 

Non alienus eft Paulini dc S. Joh. Bapt. ver. 115. pulcber 
veriiculus : 

vultus dcmifTa pudicos, 

* Tinxit fufTufo ' rutilantcs * fanguine * malas : 

confer Ovidium, epift. iv. 72. Non aufim Umcn celare Probam 
Falconiam, de nov. Tcft. vcr. 312. pro vulgata ftare; fed librarii 
hos lufus ad receptim fcripturam facile rctorquerent. 
Lucanus, vii. 178. 

£t 'pallere* dicm: 
ut Valcrius Flaccus, i. 77 5. 

mulcJi 'pallcns ferruginc* tanruk 



IN VIRGILIUM 

Alcimus Avitus, ti. apS. 

Thciauros geminate meos ufuque poliCCy 

Livida ne hcki puUa ' rubigine tiogvaL' 
Cbudianusy de Mall. coos. v. 175. 

*infe^m' k»gi 'nibigine' ruris: 

ct eodem rcdit de Stil. Uud. ii. 194. 

' nigras rubigine' £ikes. 

Coofer Aufonii cpig. xvii. 4. Prudentius, Cathcm. ix. 79. 

Sol refiigit ; ct, lugubri * lofdidus fc r rugia e , * 

Igneum reliquit axcm. 
QuK liequuntur ctiam loca, intcr fe compu fi ta, mcntem mcara pk- 
Ditks aperient, ct kdiooi propofitK offundent luoem. Viigiliua 
noftcr ecl. ii. 47. 

* Pollcntes violas' ct fumma papavcra carpens. 
Horatios, od. iii. lo* 4. 

Ncc 'tindus viola paUor* amanrium ; 
ct Claudianusy rapt. Pros. iu 93. 

dulci ' violas ferrugine ' pingit : 

ubi codcx habct ' tingit.' Ncquc alius nxvus, ut id olnt^ attin- 
gam, dcformat Sidonium ApoUinaremy carra. xxiii* vcr. ac6. 
ita rcfingendum : 

£t te de gcnctrice vagicntcm 

* Tinxerunt ' vitrei vado Hippocrenis. 
Prudcntius, cont. Sym. ii. 978. 

Ambuftumquc caput culmi 'fuliginc tingit.' 
Scd fcntio roe longius cvagari, quam patienter fcrcnt operis hu« 
juscc rationcs: videas tamtn Marklandum ad StatU Silv. i. 3. 
103. ct Ubros in his vocibus turbantcs ad Lucrct. u. 500. ut alibi 
faepe. 

Vcr. 475. Hanc ic^ioncm, longe iongf:que pocticam magis 
atquc clegantemi prius cram ingcnio aflccutus, quam cognovcrim 
non aliud fuadcre plurts codiccs. Ita noftcri JEn. iii. 6. 



N O T U L JE. 

claflemque fub ipfa 

Anundro et Phiygiae molimur * mootilius Idx/ 
Lucanus, i. 553* videtur coofirfflare, limile argiunentum trac« 
bins: 

.... veteremqucy 'jugb' nutantibus,' Alpcs' 
Discuflere nivem : 
ct idem infra, ver. 6S8. 

nunc defuper ' Alpts ' 

Nubiferae * coDes.' 
Sed ea eft haec locutio, qux non indigeat exemplorum. 

Ver. 493. ' Scilicet ' praecedentibus debet adhxrere. £t cft 
pulcherrima oratio indignantis poetae, et leviter accufands, non 
fine moerore atque mifcricordia. 

Ver. 511. Demerebitury opinofy haec conjedura venufti- 
orcs Virgilii amatores. ' Arma ' quidem ' ferunt ' dixit nofter 
JEn. ix. 133. xii. 586. ubi nos coofulendi: fed manifeftilfi- 
mum eft fublimitatero hujusce loci quiddam grandius flagitare, 
et ereiftius. Haud aliter JEn. vii. 460. et cum voce < faevio' 
conjundi ; 

Arma amens * fremit j' arma toro tcAisque requirit : 
* Saevit ' amor ferri : 
ut etiam ibid. xi. 453. 

Arma manu trcpidi pofcunt; < freoiit arma' juventus. 
Accius apud Nouium, vocc Vulgus, fic lcgendus : 

* At' nonne Argivos 'frcmerc bellum/ et velle ' vim* vul- 
gum vidct ? 
Statius, Theb. iii. 593. 

' Bella ' animisy < bella' ore, < firemunl :' 
et ibid. vi. 618. 

Arcades 'arma fremunt.' 
Alcimus Avicusi iii. 340. 

< Arma fremunt;' crebra quotitur formidine mundus. 



IN VIRGILIUM 

CUudianuSy de laud. Stil. ii. 149. 

..... neque enim negle^hs pace cohorteft 
Tunc ditaS) ci^m * bella fremunt .' 

Sidonius Apollinaris, carm. v. ver. 262. quem in tranfitu emeo* 

datiorem dabimus : 

tandem prorumpit, et arma, 

< Arma freroit;* pinguisque etiamnum (anguioe fertur 
Lorica ; obtufus per barbara vulnera contus» 
Atque ' hebet ' alfiduis dentatus caedibus ends. 

His accedat elegans poeta Marius Vidor, in Gen. ii. 440. loe» 

venustiflimo : 

* finemerct* cum verbere * fcvo* 

Pontusi ct illifas contemneret arca procellas. 
Georg. ii. ver. 41. Probo < volcns' conjeAuram meam) olim 

ad locum propoiitamy loco 'volans;* ct^m hanc leAionem fiip- 

pedit<t etiam codex, probentque Reilkius et Buiimannus. 

Ver. 136. Prior Rei(kiuSy (^ me nefcioy vidit ita locum efle 

diftinguendum. Simili venuftate Siiius, xiv. 237. 

Quo raons Scania non furgit * ditior urobnc' 

Statius, Thcb. xii 610. 

* Divcs ' et E^alcos * ncmorum.' 

Manilius autem Maroncro noftruro apcrte iroitatus eft, iv. 754. 

£t molles Arabas, '(ilvantm ditia* regna. 
Vcr. 144. *Lata.* Hanc cmcndationem olim propofuimu* 
ad locum, et iirmavimus exemplis. Nobis videtur in verilfimis 
habcnJa. Sic noftcr JEn. i. 225. 

Litoraquc, ct ' latos populos:' 
qu.mi locutionem ab Ennio mutuatus cft. Ncque obftat ^n. iii. 
220. 

* Lxta' bouro * paifiro ' campis * armcnta * videmus; 
ob voccro ' palfim.' Ovidius, Faft. i. 5^6. 

va^antur 

lucuftodirac * lata ' per arva * bove»:' 



IHOTVLJE. 

«|ucm locutn infclicker vexabat Heinfius. Neque fucceflu meliore 
manus imroifcrunt viri do€t'i in Silium, Pun. iv. 311. 

Atque ima * longae' trepidant in valle 'juvencx/ ^ 
Idero inferius ibid. ver. 376. 

rourroure anhelo 

Squalentes campos et * longa roapolia * complent. 
Neque excerpere pigehit elegantcm claufulam ex Mamertini grat. 
a^ Jul. fe£l. X. £t ^lata camporum* balatu, hinnitu, * mu- 
gitibus' perfuna. Porr5, hinc re^iis lcgas Claudianumy c6ns:. 
Stii. iii. 336. 

'armcntaque ionga' 

Vaftant ^thiopum : 
confer ^n. i. 186. .£roulan voluit Miltonus noftcr: Par. 
amifs. vii. 462* 

thcfe in flocks 

Pafturing at once, and in * broad herds' upfprung» 
Vcr. 174. Vcllcro fcribi 'artcs,* ut arobiguum vitetur, et 
TeAe capiatur locus : i. e. « res et artcs antiqux laudis." Gra* 
tius Cyneg. 107. gemcllo loco: 

Ergo illum prirois nemorum dea iinxit in annis, 
Au£toremque operi dignata infcribere roagno, 
Juffit adire fuas et paniere gcntibus * artes.* 
Tacitus annal. iii. 55. Nec oronia apud priorcs rocliora; fed nos« 
tra quoque aetis roulu laudis et < artium ' imitanda poftcris tulit : 
i. e. rouitasartcs laudabiles: nam locus, qui prim^ fronte vide- 
atur adverfari. penidus infpedtus intcrpretationem noftram fta- 
biiit. Paflim ftbi proponit Maronem.cxprimendum Tacitus. 

Ver. 321. Refcripft locum confidentcr ex indubia maxira^ 
conjcdura. <Prima frigora auturoni' funt ad ipfuro fincm au» 
tumniy longe poft •pr«teritam aeftatem,' cum hiems Unti^m 
non inceperit. Opportuni obveniunt nobis Ovidiani vcrfus, art. 
am. ii. 315. 



IN VIRGILIUM 

Saepe ' fub autumnumy' cum fermofiffimut annusy 

Plenaque purpureo fubrubcc uva mero ; 
. Cum modo * frigoribus' premitury modo folvitur * atftu/ 

Ver. 33». Mali feccrunt edirores, qui inferieruot • germina;' 
quam vocem minime deiiderandam facit mox veniens ver. 335* 
conficr Siiv. Crit. v. p. 13. im. Noftram leAionem tuetur Ma* 
nilius, .ii. 653. hunc ipfum locum imitatus : 

Et varios < audet floret' emittere 'tellus.' 
Tuetur etiam Nemefunus, ecL iv. 3i. 

perdunt ct ' gramina flores :' 

cum Amobio : ** Quotidie * gemmulas' et 'pubcfcentcs hcrbas' 
adurit frigus :" quem locum protulit Tollius ad carmcn Pria- 
pcium Ixii. hinc rcflngendum : 

Ncc 'gemmas/ modb 'gramine' cxcuntcs, 

Scri frigoris uftuktvit aura : 
unde, ut obiter moncam, ftabilitur emendatio noftra Horatti in 
notis ad Sophoclis Trachin. ver. 685. 

Nec non Armat noftram lc£tioncm Frobae Falconiae ccnto Vir- 
gilianus, ubi verfus intcgcr rccoAus lcgitur, vcr. 2S3. Ita de- 
niquc fulent poctx haec conjungerc ; ut Ovidius Faft. iv. 127. 

Nunc < herbx/ rupta tcllurc) cacumina tollunt : 
Nunc tumido * gcmmas' cortice palmcs agit : 
quem omninb confulas ctiam in Tuft. iii. 12. ll. ct 13. 

Huc igitur vidctur rcdirc rcs. 'Gramen* pcr fc *florcs/ ct 
<herbas' omncs fupcrficic telluris cnatasy re£te notabit; 'gcrmen* 
non itj, nifi didtionum confociatarum opc. Interca tamen fa- 
tcndum cft, voccs < Parturit almus ager/ in vcr. 330. finere 
' gcrmina * in hoc vcrfu defidcrari. Standum eft autem majori 
codicum confcnfui. Ncc mc non movct Cypriani gcnefisy v« 

»3- 

* Florca* vcntofis confurgunt 'gcrmina ' campisy 
Pomifcriquc fimul procurvant brachia rami : 



N O T U L -fi. 

• 

tum iimiU loco, et pulchro lane, Ven. Hon. Fortunati, poem. xx. 

< Florea geromato gramine ' prata virent : 
unde judices ambiguam efle le^ionem 'geimine ' in hoc Maronis . 
loco s et nobtt non efle poenitendum de reftituta voce codicum. 
' Germen' propric vult florum arborumque * gemmam.' 

Interea, miniis accuratum judicium tulit Heiniius ad Claudiani 
rapt. Pros. iii. 224. ubi vide Burmannum. 

Ver. 514. Omnes lites de hoc loco motas fecaty quam dedi- 
musy emendatio; unde verfus cvadit ver^ venuftus et moUa poeta 
dignus : * Longaevum ' patrem» prae fenio inutilem fibi; et nepotes» 
ob in&ntiam imbecillos, et opis iolUigentes. 

Georg. iii. ver. 50. Diftinxi, ut gratia conftru£ttonis venus- 
tioris ftet incolumis poetae noftro. Sic Ovidius, Faft. ii. 688. 

vir injuftusy <fortisad arroa* tamen. 

Propertiusy ii. 8. 7. 

Jaro libet et 'fertes' memorare 'ad praelia* turmas. 
Seneca, Troad. 316. 

Nec * ad rogandum fortis.' 
£t Macrobiusi Sat. ii. i . Qui tantum fuit < fortis ad crimina.' 
Aocedat Manilius, iv. 824. 

' ftcriies ad femiiu' terrx. 

Siroillt^ mox ad ver. 6a. ' fortis aratris/ 

Ver. 85. Dedi vocem multorum codicum auAoritate nixam, 
quam olim ingenio extuderam. Nitidum fcrtptorem foedior ma- 
cula vulgata ledione non inquinat. Nos mox ad Lucrctiumy 
v. 1063. et confer noftri ver. 83. cum Lucret. ibid. vcr. 1075. 

Ver. 129. Ita legendum efle nihil certius. Alibi dtximus, et 
firmat codex a fecunda mauu. 

Ver. 230. * Pfcmox.' Hanc leAtonem firmat Lucretii locus, 
▼. 984. 985. unde fua routuavit nofter. 

Ver. 243. Vcriflinu funt, quae dudi^ro ad locuro difputavi- 
mus ; poetam nerope < pecudes ' exponere velle per < genus «qu*« 
icum.' Pulchre, ut folet, Nonnus, Dionyf. ▼. 



IN VIRGILIUM 



Xfva^^tui /juiffAaifn itUrf^ wmui Xipncy 
•ut mtfiaTUHfvrr», 
Horatius, od. i. a. 6. 

Omne cum Protetis ' pecus ' cgic altos 
Virere mootes. 
Nonnulla diAuri fumus ad Lucretiumt i* 157« 

Adcas infuper Nonium in voce * Pecus ;' Cirin, ver. 4S6. et 
Claudianum in Eutrop. ii. 427. 

£t omne gcnus quadrupedum ccmpleAitur diAio ' ferarum:' 
ut in Mjinilio, i. 136. * 

Hanc circum variae gentcs hominumy atque ' feranim/ 
Aeriaeque colunt voIucrs. 
V«r. 254. RcAitui copulam multorum librorum MSS. at({ue 
impreflbrum, quiim mini^s venufte videantur concunere duo par« 
ticipia, iigamine non interpofito: quafi dixerat : *< Flummay noa 
tantum fe objicientia, fed et torquenlia— >." 

Loco ver5 abfurdae, ac plane portento(ae, le^ionis 'montes,' 
haiid dubitavi fobilituere < pontes/ ex veri(fima Schraderi emen- 
dationci quam retulit Hcynius, nec ab amico quodam meo noa 
fcorfim excr.gitata. Sic Homerus, II. 1. 88. 

X%ifAaf}»i cfT* tMA ftatf txtHo-ot yt<puf(, 
Lucrctius, i. 286. 

Ncc validi pofTunt * pontcs' venientis aquai 
Vim fubitam tolcrair. 
Scncca, Mcd. 5S5. 

properatque torrens 

Iflcr, ct junctos vctat eflc * pontes.' 
Vcr. 329. Vcra cft dlvinatio, dud^m a me propofita, nec Hey- 
nio non f-.borta. Ila Gratius, Cyncg. 187. 358. 378. qucm 
confulas. Horatius, art. poct. 317. 

Rcfpiccrc cxcmplar vitae morumque * jubcbo* 
Do^tum imiutorem. 



NOTULiE. 

Ver. 470. Ica ex ingenio olim eniendaveram, parum confcius 
multis ab binc annis haoc ledionem in bonae au6toritatis codice 
inveniriy et ab Heiniio probari. Kihil aliud voluit Horatius, 
epift. ii. a. 176. 

. . . . • et haeres 

Hxredem alteriusi velut * unda fupervenit undam:' 
ct Valerius Flaccus, vi. 163. 

Ncc * tot * ab extrcmo ' fluclus agit aequore,* nec fic 
Fratribus adverfa ' Bureas' lu£btur ab unda. 

Ver. 498. De hac diftinAione loci confulac ea le^or, qux nu- 
per diximus ad Euripidis Herc. fur. 1 14. et Silvae Critiae fe£t. 
clix* Hanc autem 'ftudiorum' vel 'curarum/ quod maluit 
Statius, ad Silv. iv. 4. 46. < infclicitatem ' ubcrtim deflet pocu 
nofler in * tauro/ infcriiks ad ver. 515. Similiter ad JEjo. xi* 

416. 

' fortunatusque laborumy* 

Egregiusque animi. 
Similitcr ctiam Ovidius, met. v. 267. 

< Felicesque ' vocat pariter * ftudiique ' locique 
Mnemonidas. 
Ver. 506. Aliam, et, ni ^Uimur) meliorem inivimus inter- 
pungendi viam. Edicat ledtor. £t a ver. 505. ad ver. 509. 
erant intra parentheiin ponenda; quales fxpii^s occurrunt in faoc 
pocmate, ut in lib. iv. ver. 154 — 164. iv. 67 — 77. 

Georg* iv. ver. 78. Alittr diftinxi } quafl dicere voluerit 
poeta : " Non in domo, neque circa domum (vers. 75), prcelio 
«* deremunt, fed * in alto aetherc." 

Ver* 136. Nunquam apud animuro meum dubitavi, quin olim 
fcripferit Virgilius proCit edidimus, ob clegantiam hujusce mutatx 
conftru^tionis longe longequc majorem; quam ftatim arripicn 
occulto guftu homines venuftiorcs : qui vero fe convertent ad Ma- 
crobiumy Satum. vi. 6. fln. loci fcopo deviAi, fatebuatur eum 
U 



IM TIRGILIUM 

■MdiritcriBfd 

Tcr. 1^7. Ai»i6 cx lanj a auil ' 
pnsCK imauua id paCoty tna ^pai. Kmm ka 4e faK i«l»> 
^caDar, praK alus £joiM ; nec ■■■», food mox fuUbqiatar 
▼ax 'aocipiaat* pwmi jocaMii irprftTWPc» J^Bi ▼bobo oo^pcB* 
dfc mJirrai ad iEa. t. 434. ubi kcas Ueai raCQrrC. 

Vcr* soS. LocGnt do£ oan|Ddaxx Bf mVi n djgnfy ao Lna- 
■nofty ni. iSs. Tlro faanoo fttupo6atf Tke 6%-'^ Tocabuli <ma- 
Bct. ^cccac CKy du^gens i p c inf nociTcnt vtilum lufaoantiTUA 
nKpiHBie M noc pocBSCc fcciocn > d looos piWihn nuni ovvcr* 
faciB cft ia Afujcao^ de deo Socndsy p^ 4}. e£t. pnnbarftn, 
^ncm leoon fiftam: " Fortuni cftJucsy fiiipftifnn mortdeiy 
** cimfti ' tanuB* imncrfii guMJt |xx|Xf jL * Bfanmcm noftmm 
in oculs, ofwnor, laboit fcripcor poft nii!]um rryafirus* Vi- 
les ctilm Ma. i. 477. Scmiik^ OatJowrs, de ooas. SdL 
5L »45- 

Iisrorcrx, pukbTccoe «tinitn.' 

Tc7. 25S. ALs qooquc mento placui: hiDC djiHa^io. 

Vcr. »65. Id d" diag-jcaiuni ; qiaS iixenc: ** Nc exfpedcSy 
'* ut tibi pro mDTc prxbcsat apn md ; t^ illis ultro ddiEr :" <pod 
perfpexit etilm Tztjfius ioserprcs apui mc. 

Vcr. 293. S.c kgcndum dSe coojicicbaaiy perfuafm ckgaotif- 
fimum poctim vamre volulfie tUKK c m o^atioais, cum invcnirem 
cf codiccm ' fccuodet ' fuffeditarc ; qxne kdio i^2tim fls^itat 
' ut* pTJ * ct :' Dcquc jam vidco quiJ ia boc loco defiierari pQCcrit. 

Vcr. 355. Cum in conf^ fit apoi cruditos viDoCun c& vuj- 
gatam lectiooemy ntquc a Mr^ii maou ulio modo proficifd po- 
tuifle, \-enla coocedi debct emendationi noftne ex ingenio; quam 
Tcri fimilUmam arbitramur. Ncmp), cum in boc booorifico 
ufu loQgc ufitatior fii vox ' patcr * quam ' gcaitor,' intcrprts ali- 
(juis maipni afcripferat poderius vocabuhmiy ut intcUigerct fec- 



VOTVLJE. 

tor venim gcnitortm « Cyrencs * cflc * Pcncum :' raox autem in- 
dodi fcribacy mctricam rationcm di^tionis * Pcnci ' non tcncntcs» 
inCerpretationem ipCim in tcxtum rtccpeninty cxtruCa vcra lcc- 
tione. De hac crifi non rcformido ju<licium do^tiorum. 

Vcr. 4x5« Librarios in vocibus * rapidus' ct ' rabidus' paflim 
turbariy quis ncfcit ? et crat expe^andum : fcd de ' Sirio,' utpot^ 
* cancy* verba facicnsy ct pnidcns et elegans poctty non potuit noa 
adhiberc di£tionem| quam illi rcdonavimus cx conjc^hira. Haiid 
aliter Horatius, Od. iii. 29. 18. 

jam * Procyon furit/ 

£t ftclla * veiani Leonis:' 
quem fubfecutus Perfius eft iii. 5. 

• iiccas * infana Canicula ' mcflet 

Jam dudiUn coquit. 
Manilius, v. 208. 

Exoriturquc Canisy * latratque Canicula ' flammansy 

£t < rabit ' igiic fuo. 
Lucanusy x. 211. 

' rabidos * qua ' Sirius ignes 

Exferit : 
ita legendum : confulas ibi Oudendorpiumy et ad vi. 66. et 337. 
nec non nos in Silva Critica, fc£L cxix. Pulchre Cicero in Ara- 
teis de hoc flderc : 

Nccy toto fpirans ' rabido ' de * corpore ' flammam, 

^ftiferos yalidis erumpit flatibus ignes. 
Nos mox plura ad Lucretium, v. 890. 

Vcr. 484. Conatus fum reftitutum dare ex conjcdlura deplo- 
ratum locum. Similit^r Maro in £cl. viii. 71« 

Frigidus in pratis 'cantando' rumpitur anguis. 
Rurf&Sy Ma, vi. 539. • 

Nox ruity ^nea : nos * flendo' ducimus horas : 
•onfer etidm Ma. xii« 46. 

2 



IN VIRGILIUM 



Ec lo vcfio nuoc agitatfo lucns vdioi 
^ dtiffl fletur undique ob lusubcan cnmn^" mtm ans ad oMaa 
pnBcedcotia. A|ipoifitus cfi gemclioi CKJdii lacas, ot oU ic- 
prii ; mcL X. 40. 

Talia diceotem, oervaiqQe ad i«sba moiaiEmy 

EjUaogucs ' flefaaoc * aaiaue; oec Tjasahs tmaam. 

Capcaftt refugam, ' ftupuitque Ixioois ortb.' 

Tuoc primum ' laduyoiisy' Tidarum < 

EuoMoidum ' oiaduifle g^atk,' 
Hioc optime quadraot oiox veoientia ad tcts. 50^ 

Quo < fletu oiaoesy' qu2 oomine voce, 1 
prout aotca ' flctu ' (icilioct < maocs' momat. 

Vcr. 493. lotoli lcdiooes oodicum, meo judido^ fenfu da- 
fiorcfy ct mctro coociooiorcs : quibus ctiam ultimb debctur alia 
MSS. variatio ' laudatury' fi penitiis attcodas. 

Ver. 509. Nihil morcr equidcm judicitmi viriy qoi leftioni 
noftrs vulgatam poflit aotcferre. <Aotn>' (c absooodere io iflis 
regionibus non dlct fe ipfum cruciantisy (cd parocotis fibi, stquc 
indulgcntit : ut noflcr fupra, iii. 376. 

Ipfi ' in ' dcfoiru ' fpccubus * fecura ' fub alta ' 

* Otia agunt tcrra :' 

cui confcntit Tacitus, de mor. Germ. zvi. ubi videas Brotierum, 
qui mihi praeripuit locum Mclx, ii. l. 92. ct Diodorus Siculus, 
i. S. cum Scncca, nat. quxft. iv« 2. vcrs. fio. Nitide O^idiusy 
met. xiii. 812. 

Sunt mihi, pars montis, vivo pcndcntia (azo 

* Antra :' quibus ncc fol medio fenlitur in xRu, 
*Ncc fcntitur hyems :* 

ct Fafl. iv. 505. difliclio longe pulchcrrimo: 

* < Sub Jovc ' duravit multis immota dirbusy 
£t * Lunae paticns' et pluvialis aqux. 
Jam vcro quam pcrtinaz oportet Orphci d»lor fucrit, qui noc- 



N O T U L «. 

tuma frigora tolcrarit in hac glaciali regione ! Pariter idem Nafo, 
Phill. ad Dem. 123. 

Sive die laxatur humus, feu < frigida' lucent 

* Sidcra :' 

ut idem ex Pont. iv. 10. 40. 

Proxima funt nobis plauftri ducentia formam, 
£t quae perpetuum * (idera frigus ' habcnt. 
Nec opportunus non eft Propertius, i. 16. 13. 

Me mediae no£tesy me * fidera * prona jacentemy 

* Frigidaque ' £00 me ' dolac aura ' gelu : 

(kut ingenium quoque noftrum repofuerat. Valerius Floccusy ii. 

171. 

.... adglomerant fcfe, nudisque * fub aftris' 
Condenfae fletus acuunt. 

Olympius Nemefunus, de laud. Herc. 73. venufli, et appofit^ : 

* no^emque fub allris 

* Exigis,' et puram fraAis bibis amnibus undam» 

Claudianus, in prim. cons. Stil. i. 122. 

quotics fub pcUibus egit 

Edonas hyemcs, et tardi < flagra Bootx* 
«Subdio* Rhipacatulit: 

ita legasy me impulforc. Et ita poftmodikm vidi unum dare co» 

diccm. Rc£le fcilicct fuo 'vcrbcre* inftru£him * bubu^cum* cx- 

hibuit poeta. Nihil novi elegantius. Adcas etiam noflrum, Mn* 

viii. 28. ct eundem Claudianumy cpig. xxiv. 2* Silius porr6) 

XV. IC9. 

Scramine projeAus duro paticre < fub aftris * 
Infomncs no£tes. 

Sed unJcquaque dmWis cft Ovidii locus, mct. iv. 259. 
Tabuit ex illo, dcmcnter amoribus ufa, 
Nyrapharum impaticns ; et < fub Jove, no6le diequc,* 
Sedit humo nudai nudis iocointa capillis; 



IN VIRGILIUM • 

Perque < novem luces»' expcn undaeque cibiquey 
* Rorc' meroy lachrymisque fub jejunia pavtt* 

Vide Lucret. vi. 720* £t ita^ nofter etiam (xpiiis locutus eft im 

hoc poemate. 
Ver. 554. Concinnij^s, ni fidlor, ordinavi locum. 

IN CULICEM. 

Vcr. 23. Sequimur dodorum virorum conjc^ram. Has 
voccs confufas vidimus librariis ad Gcoig. iv. 509. Qun aut^ 
in his quisquiliis rationes criticai feveriiis fubdudas poftubbtt ? 

Vcr. 34. Olim caftigavimus hunc locum ad Gcorg. iiL 292. 
cditionis noftrx. 
Ver. 41. Haec dofla eft ct vaUe verifimilis emendatio Scaliipri. 
Vcr. 47. Sic fortaflc : 

Jam filvis dumisque ^vacant;' jam vallibus abdunt 
Corpora; jamquc, onmi ^celcbres' i paite vagante^— : 
L e. * denfae— confcrtac.' 

Ver. 50. Ita legendum: i. c* virgultorum 'gemmas:' vide 
£d. X. 7« ct voccs confulhs pro more ad Gco. ii. 332. 
Ver. 53. Vide SUvam Criticamy fcd. cxlii. 
Ver. 6o. Lego * pc£tinc :' mctaphora non incpta, ab a^grorum 
cultu petita. 

Vcr. 70. Bene Heinfius. Supcrftua eft vox * notat :' coofer 
Gcorg. iv. 306. 

Ver. 75. Intulimus coojc£luras proprias, quas aflerit princept 
locus in Gcorg. ii. 524. 

ubcra ' vaccx ' 

La£tca demittunt : 
confcr ctiam iii. 177. Jam ver6 copulae paflim per librariorum 
incuriam, et ob compcndium (cripturaey codicibus cxcidcrunt. 
Vcr. 80. Seor^ conjeceram < inhiavit ' poft Heiniium. 



NOTUL-ff. 

Ver. 89. Hic ingeaii noftri foetus doAis fortafle non displice- 
bity ut in cooclamato loco, et carmine parum venerabili, qualc 
religio fuerit audaciori manu Iblicitare. Marius Vi£tor, in Gen. 
iii. XI. 

* vindicibus ' pluviisy cceloque refufo. 

Ver. 94. Hic etiam fidenter agimus, ubi defperant editores. 
< Fons' et < frons ' fsepiffime commutantur. ^n. i. 441. 
Lucus in urbe fuit mediay ' laetiflimus umbrae.' 
Ver. 116. Interpolavi prxpofitlonem, quam abforpfit praece- 
dens litenu 

Vcr. 118. Pro «Peneu' legerim «Phoebe.' 
Ver. iio. Fort^ < uomum :' vide Suetonium in NeronC| zx» 
ct ibid^m interpretes. 

Ver. 128. Hoc ab Heynio eA: fcd <annczae* fortafl^ noa 
dcterius. 

Ver. 136. Haec le£lio longe cxquifitior et venuftior: alit^r 
praetulerim ' frontibus :' vide Burmannum ad Ov. met. z. 91. 

Ver. 138. Habes noflraui dlvinationcm> ledor: qua fruere. 
Ita Statius, filv. v. i. 106. 

'moeftaquc' conumdamnare ^cuprcflb.' 

Ver. 165. Sufpicor refcribendum cfle : 

Squamofos late < vortcbat tortibus * orbis. 
Ver. 183. Bcn^ 'pingcbant* lumina gemmis: 'pingebant— 
pangebant-— pjndebant '— crat ordo corruptclanim* Sic Marius 
Vi£lory in Gcn. iii. 185» 

< pingentia ' coelum 

«Sidcra:' 
ct Alcimus Avitusy v. 384. 

coelum cum ' pingitur ' aftris. 

Ver. 106. Vel ' c fufo,' vel ' offufo.' 
Vcr. 21 6« < Horrida' de mco dk : et quae (cquuDt\ir in vcr. 
218. 



IN VIRGILIUM 

Ver. 116. Bene 'vki' Heinfius: coafer.£a. xi. 160. 

Ver. 231. Fort^ <ducentia.' 

Ver. 261. Ix^ legendum : vide StatiuiDy Silv» v. j. 257. ibi- 
que Marklandum. 

Ver. 264. < Semper ' prociil dubio corruptela eft. Liteni- 
rum du^him» quantum potuimusy fequi coojedhira conabamur. 

Ver. 283. PunAa routavimus: fed io bis ineptiis conftitucndis 
fhiftra et inutiliter bonae horae impenduntur. 

Ver. 318. 'Superi' ut in JEn. vii. 462. 

Ver. 337. Literulam mutavi ex conje^ra. Id tSt, << fimiil 
*' atque ponto egreflus iit in terramy et domum venerit." 

Ver. 350. Voz ' ipfe' nobismetipfis debetur. 

Ver. 363. Proprias divinationes in hunc verfum aufi fumus 
periclitariy in confeflb depravatum : ct ad ver. 367. in qiKm con- 
fcras Silv. Crit. iii. p. 61. 

Ver. 373« Harum emendationum partem mihi prscepifle jam 
video Nodellum. 

Ver. 381. Scio has redundantias placere poetis; fed durior eft, 
quam nunc habemus. Fortafle: 

Et viridis nemorum < lcenas :' 
ut Mti. i. 164. 

tum < iilvis fcena * coruCcis 

Defupety horrentiquc atrum <ncmus' imminet umbra. 

Vcr. 385. Id cft, " pedcm ind^ promovet, aegcr mentem in- 
<< terit^s." Emendatio part^m violentay ncc fcriptori non conve- 
niens (atis. 

IN CIRIM. 

Ver. 14. Dedi ex conje£turay quod minimam vim litcris in« 
ferre videretury contra£tii^s exaratis. 
Ver. 15, Pro <altcmo' legerim ^avcrfo.' 



N O T U L ^. 

Vcr. 48. Pro *cxterruit* rtpooeDdum fortc «exhorruit.* 
Ver. 94. Nomen floris latet ia 'altariay' vel in litcris poft 
* albfty' priore di^Uonc, fupplendis. 

Vcr. 97. Lego : Aut crocus, * aut furva ' conjungcnt — . 
Ver. 166. Dedit poeta * Adave :' quae voz in hac re foknnis 
cft. 

Ver. i68. Sic emeiidamus pro 'pi^/ et verc; una literula, 
fi compendium fcripturae cogites, untummodo mutata. Sic Mar- 
tialis, ii. 59. 

Frange torasy pete vina, rofas cape, ' «ngere nardo.' 
Ver. 175. Pro ' coell ' refcriberem^ fola.' Verebatur emenda- 
tor, ne verfus ob vocalem brevem labalceret. 
' Ver. 2 18. Pro < culti ' repofitum vellem ' fufci.' Sic JBsu viii. 
369. 

* Nox * ruit| et * fiifcis ' Tellurem ample£kitur alis. 
Ver. 23X9 Relcripferim fane : 

Tempore quo < ceflant' mortalia pedora <curis :' 
ut Lucanusy iv. 14. 

Prima dies belli < ceflavit Marte' cruento. 
Ver. 234. Ita locus ^Killim;^ Cuiatur: aliter, incideram in 
' cur * pro ' cxim,* poft Heynium. Non admodum displicet * mo« 
rcrere.* 

Ver. 266. Fortc 'quonam, quod*— ? <' Sed cur dicam id, 
quod tu non audies parientcr?" 

Ver. 281. An 'demcflum' vice <demflflbn ?' ad indolem fer- 
monis Virgiliani : repetens ax» fioifii peperiflem. Confer Ma, 
xi. 68. 25. £cL iii. 68« et alibi. 

Vcr. 184. Fortaflc « infontcs :* vide Horat. Od. i. 17. 28. 
Juvenal. x. 60. 

Vcr. 315. An'fonore?* lingua — ^loquela. 
Vcr. 343. Rcfcribere non inepte poflumus : 

, . . . ct piacidam < membris coeptare * quietem* 



IK TIRGILICM 
Vff.jsa 

Cjocio a AsccBy ftsAegB/citz 

Coafen Cuikxm, «rr. 21S. Ucioe ^uimw cft «foatJefaK.* 

Uea Cccro ibtdba : 

Alar mena ibfrc 'jacidac' 

Ver. 374. Foncy Jori « aipo/ vice * 
Vcr. 444. A^ MaK'ilLB'iaaer— V 
Vcr.455. Aa'TidfiE?*i.c.tBtiBalisfufCirSe. 



IV CATALECTA. 

V. 7. PofiscdamMialiranie: « 

' Aty' piuAitiisae turpe uuutubeiiuim 
Sororisy 'ia^juod' meineitaB? 
CoaSieT Honu cfKid. 5. 1. 

Ver. 31. MJlcm < Uc ' rfhianrrj ! com admintiooey quz 
pUcet inTerfu pnrrc ri rmr . 

VI. 4. Hoc *veidus cannine' nunyum potui ooiiooquere. 
Sus^cor reicnbcndum : 

carmine^vi^tor' eat: 

^ood Cdtem Virgilianum : coofer Georg. iu 176. iiu 9. 17. 

Ver. 5. Certiffima cft haec cmendatioy (juae mihi quoijae fe 
obtulcrat. ' Pida ' flatim venit, neque ea repetitio in boc cukif- 
fimo poemate placuerit. < Pa£b' ubella eft < votiva ' cabella Ho- 
ratii. £t in ver. 7* refero ' humiLs * ad < viAima/ ut oppooatur 
T« * maxima.' 

Ver. 8. Locutionem iUuftrabit Silius, xii. 340W 

. . et delubrum < (anguins hoQoiant :' 



NOTULA 

nam nihil agunt, qux cumulavit Drakenborchius ad vii. 90. et 
Burroannus in Antholo^^a. 

VII. 5. Ita videram cum Burmanno fcribendum efle: et 
forte < verba ' in vcr. a. male mutatur in < turba,' cum de homi- 
nibusy qui funt mera vox et nihil pneterea, nihil ultra «v/mCaXw 
mXMXal^§9f apte ufurpetur di^o. 
Ver. 6. Hai^d invenufte lcripferis : 

Tuqueo! mearum, 'care' Sexte, curarum: 
u e. una ex mcb curis. 

Ver. 10. Ad normam codicts fupplere poteras : 

Vitamque ab omnt ' vindicamus hinc ' aura. 
Ver. II. Scribo: 

Ite hincy Camoenae ; vos quoque ite, vos> fuaves^ 
Dulces Camoenae : 
Bon inicitx funt rcpctitiooes in tam molli verfu. ** Suaves' dixi ? 
" im6 * dulces' Camoenae.*' Surgit oratto : vide Macrobitmi ia* 
tum. vii. 7. verfus fincm. 

IX. I. Couftruaio eft : ** Si licet < ut ' hoc dicam fine fraude 
** in lcgitimum fermonem." Verfum tertium ita refingas : 
Sin autem ' pes re^ ' vetat me diceie. 
XI. 6. Ad fpeciem et ftaturam referam voces 'magnus' ct 
* fuperbus :' adt Ma. viii. 9. v. 401. 402. 

Ver. 14. Manifefta res eft ita lcgendum efle ; protit ipfe feor- 
fim perfpexeram. 

Ver. 17. An refingendum ? 

* CoUe fuper ' viridi, patulae— . 
Ver. 30. Verum vidctur * quisqtic.' 
Ver. 34« Scribo, maxime cum Scaligero : 

' Inmitem expeitx ' fulmine, et imbre, Jovem. 
Ver. 44* Nefcio an tolerabile fit» quod daturi fumus : 

Tam procul < hac noftra,' Um procul < ah !' potria : 
vide Ed. z. 46. 47. 



IN VIRGILIUM 

Ver. 51. Tenubun : 

Nunc cekres Afiros, * peijurique mvia Gangis.' 
* Gentem' ftatim iiequitury et luce cUrius cft nomea proprium 
defidervi. Coofer Hontiumy Od. i. 1%. 55. Juvenalemy x. ft. 
Ver. 61. Quid vetat et nosmet fymbolum oontulifle ? 

* Sed ' laudes < desperem ' humili * oekbiare* CamcBna : 
vix enim repetitum iflet nitidus fcriptor in prozimo verficulo dic« 
tiQaem <adire.' 

XII. 7. Transpofitas voccs ^mediorerum' poftulabunt aures 
drlicatiores. Et dare * nutuy' vel nutuii in ver. 10. eft ' ioclina- 
tioni * dare> ut cadant. 
XUL 5. An? 

Cui Vcnus ante alios < dea, divinxqoe' forores : 
e. Mu&t. 

XiV. 3. Ad fcriptuzam Voffiani oodids pitHumc vcnicty q;ui 
fic refcripferit: 

Sin obitus eft culpa nihil> fua quemque fequuntur 
Fata-: 
fi nihil culpuidum Si, et fua hxz <{uemque maneant— w" 

IK COPAM. 

Ver. 10. Suspican poflurous fcribcndum efle t 
Ruflica poftons fiftula, * moUe * fonans : 
nec fupcrvacjnturo venit epithcton tb» 'dulcc;* qus vox ab ' an- 
tro * pcndet : vide Honrium, Sat. i. 4. 76. 
Vcr. 13. Adi Ed. vii. 37. Gcor:g. iv. 270. 
• 

IN MORETUM. 

Vcr. 3. Lcftio « horti/ \tX * orti/ error fortafle fuerit pro * ar- 
\L* Gcoi;g. ii. !• 

Hadcnus ' arvorxun cultus,' et fidera coeli. 



Ver. 6. 'Tenebras ing^es' accurate interpretantur Heynius et 
VVemsdorf. Longinus, de fub. fe£t. ix. vocat nnra mvfWi et 
aiurot avfoxrw : fed exemplis non opus eft. 

Ver. 8. Nihil verius hac emendatione do^orum duumviro- 
rum. Locutio ' fumus remanebat ' per fe inconcinna%ft, neque 
veritati confentanea. 

Ver. 12. Genuinum puto ' &ucibus,* ut eft longe exquifitiut. 
Similiter Callimachus> hyron. Dian. 27. fuaviflimo et integerri* 
mo loco : 

iroXXac h fAarm rrawca-ar^ X*^^' 

Ver. 15. Reponere licet, cum parva feripcurae codd. muta- 
tione : 

Et reserat, * caute' quae * pervenit/ oftia davi. 

Ver. 27. Ita feorfim correzeramy poft Scaligenim. 

Ver. 36. Sic legendum, ne metricx legis violatx poftulemur. 
Ovidius, Met. ii. 2x1. 

* Ftflaque ' agit * rimas.' 

Ver. 39. Pocta certc voluit fic ambiguum evitare. 

Ver. 45. Mutata litera» lenior decurrit locus. 

Ver. 48. Veteres editiones habent < format :' tu mecum lege, 
' Tomat ' opus. ' Laevat ' videtur efte merum interpretamentum* 

Ver. 70. Fortc legendum : 

et < occatae' conmittere femina terrx. 

Ver. 71. Seoriim conjeceram, non infpe^b aliorum tentami- 
nibus : 

Vicinosque apte * fulcis iomittere ' rivos. 

Ver. 114. Dedi exquifitiorem vocem, depravat^ fcriptam <re- 
curvat ' in codicibus. < Retra£bit ' editionum non eft nift inter- 
pretis cujusdam marginalis expofitio, fenfim in textum infinu* 
ata. 



IN VIRGILIUM 



IN JBNBIDA. 



Lib. i. ver. 45. ^lnflixit,' lcAionem quonmdam MSS. &- 
cili prxtulilTenQ, tum qucd mihi videatur fenfum noo deterio- 
rem loco dare, tum quod ftatim prxcefTerit 'tiansfixo;' (pro quo 
reponerem < transfoflb) undc evadit tnconcinna cognatx didionis 
repetitio: nam fimiliter JEn. x. 303. 

Namque, <infli£ta vadis/ dorfo dum pendet iniquo — : 
a Sidonius ApoUmaris in carm. v. ver. 197. haiid^ieretur vul- 
gaUro feripturam : 

* flxusque ' Capharei 

'Cautibus/ intcr aquas flamnum rudabat Oileus: 
et condonanda eft repctltio carmini non ultimam manum paflb. 

Ver. 229. Ita ex ingenio dudiim perfpexi verfum efle reftitu- 
endum, ncfcius Heinfuim et Bcntlcium idcm ftatuiflc; quOm re- 
bus iniquifnmis praepeditusy ct < cxtra anni folisque vias ' nimium 
diJ^ pofitus, intcr graviflimam librorum penuriam, Virgilium at- 
quc optimum qucmquc fcriptorcra, tam Grgecum quam Latinum, 
rcpetitis lcdtionibv;s cvolvcram. 

Vcr. 236. Hoc vcrum : compares vdim ^n. v. 627. viii. 
16. ix. 224. 

Vcr. 261. Id cft, "Hic gcrct tibi:** vide qux dixerim ad 
£cl. viii. 6. 

Vcr. 317. Rcduxi lc£lioncm codicum longe woinrMoirt^f, 
quam aguofcit ctiam libcr MS. pcrvctuftus in CoU. Jcfu Cantab. 
aflcrvatus, cujus collationem milii bcnignc mifit vir humanifli- 
mus Ds. Carr. Nimix fubtilitatcs non funt a poetis poftulandx. 
Ne dubitcs Silium Italicum huc oculos intcndifle, ad Pun. ii. 74. 
Qualcs ThrcVcix Rhodopcn Pangxaquc luftrant, 
Saxofis ncmora alra jugls, < cuifuquc fatigant 
Hebrum,* innupta manus : 



NOTULA 

cui temerarias manus injiciunt viri do€ti, (atis infcit^ atque inve- 
nuftc. Huc facit etiam Statius, Theb. ix. 438. ne quis objiciat 
nobis < urdiutem ' fluvii ; aut nullam, aut poetis parvi habitam : 

non 'fpumifcr' altii^ «Ebrus/ 

Gradivo bellante, rubet: 
nec non Claudiitnusy in Ruf. i. 332* 

Quos tamen impavidus contra ' fpumantis' ad * Hcbri* 
Tendis aquas. 
Nondilm igiti^r damnari linemus ta Lycida Miltonura : 

Djwn the « fwift Hebrus* to the Lefbian Ihore. 
Confcr Mti, zii. 423. 414. 

Hinc, ut rem roagis mirabilem,deOrpheodixitSidoniusApol- 
linaris, ii. 73. 

Cum * ftarent Hebri ' latices. 
Ver. 434« Adi qux diximos ad Georg. Iv 167. Similitcr 
Propertius, ii. 13. 95. 

Cum quibus Idaeo legifti poma fub antro, 
Suppofita * excipiensy' NaT, caduca manu : 
et nitidiflimus fcriptor Phxdrus, ii. 8. 10. 

' Sptium ' diei no£tis * excipiunt * vices : 
ut alii non raro : id eft, < ex ' altero ' caperc.' 

Ver. 670. Rccepi di£lionero plurium codicum> qux noftro 
quoque ingcnio fe obtuleraty roulto pulchriorcm. 

Ver. 737. Amplcftor codicis le^tionemy ut evitetur infuavior 
fomis et durior conftruAio. MS. CoU. Jes. dat < libatam:' vo- 
luity opinor, librarius Mibatum.' 

Ver. 741. Confulas noftram Silv. Crit. iv. p. 36. 
Vcr. 751. Dehisarmis rogat, utpote divini artificis folertia 
elaboratis, qui^m ex Vulcani prodierint officina, ipfo Virgilio 
teftc, Mn. viii. 384. 

Te potuit lacrimis Tithonia fle£tere conjunx. 
Hoc, prxter morem in bis notis (crvatum, monui, ut nunc eat 



IN VIRGILIUM 

lcAor ad Heynii animadverfioaes in locumy et de hac ipfi re ex« 
curfum (fi Dis placet) prolixiorem. 

^neid. ii. ver. \%o, Nobb arrideC h«c ki66o, qaam tuetur 
etiam MS. Coli. Jes. 

Vcr. 139. Hanc etiam le£lioiiem fuppeditat idem codez, loog^ 
doAtorero, et magis poetici coloris : vide Ma» vi. 606. 

Ver. 272. Vulg6 interpungunt mintis red^ poft <bigis.' Ordo 
efl : « Ut quondam rapTatus bigis ;'* verbb 9r€tJt cohxrentibus. 

Ver. 290. Huic le^oni, quam ftabilit imitatio Homerea» 
nonnihil favere videtxir MS. ColL Jes. fcriptura* 

Ver. 301. Hanc di^tioncm codid mod^ memorato debemus; 
haud dubie, ex ufu Virgilii, unice genuinam. 

Ver. 423. Subdiftinxiy ut elucelceret loci fenfus : " atque anl- 
" madvcrtunt ora/' i. e. fpeciem— «xtemum habitum (ob Grx- 
** corum arma lcilicLty ver. 395.) linguae mini^s eflecongnia;— 
« Trojanos fermoncy figura Graecos." Non ceperunt audorem 
fuum editores. 

Ver. 546. Ita dudi^m repofueram ex conje^ra ; nec dubitavi 
in textu ponere, quiiro Heynius * e ' conjecerit, et fimiet codex. 
Ma. X. 341. 

Dcxtcraque <cx ' humero nervis moribunda pependit. 
£t xii. 949. 

poenam fcelcrato <ex faoguine' pofcit. 

Ver. 556. Claufuljs ita pcr puntSta feparatis, waBo^ et dignitas» 
ni fallory loco fupervcniunt. 

Vcr. 629. Coromodloris ope diftin^tionis, gratias nativas re- 
fufcjtavi loco. Ica Juvenalis, xv. 156. 

protcgere armis 

Lapfum, aut ingenti < nutantem vulnere * civem. 

Vcr. 683. <Molli' le^onem afleruimus haud ita pridem ad 
Silv. Crit. iv. pp. 227. 228. Silium Italicum, .id xvi. 120. 
mihi HeinAus praeripuit. Nunc autem aliter fcntimus : illud 



NOTULA 

'«noUi' (atis exprimit vox 'innoxia;' et 'molles' finnat Tt 
< teoeros capUlos' in Sidonii imitatione. £t» ctbn dicit * moUes/ 
idem eft ac fi dixerit, " Flamma lambit caput ex omni parte^ 
** quacunque difiiindatur tenerorum flexura capillorum." Confer 
Ovid. ex Pont. iii. 3. 17. 

Ver. 697. Literulae mutatiooem» quam» variantibus interei 
libris» ex ingenio dare volcbam» omnin6 poftulat au^orii mens : 
intentius infpiciens le£lor non fpemet ' dum ' pro < tum.' 

Ver. 794« Movet me Macrobiusy' Satum. iv. 5. ad hanc lec- 
tionem adoptandam, et Manilius, i. 8is. qui hoc hemiflkhium 
repetitum dedit. Satis habuit Maro Horoerum imitari ad JEn, 
vL 702. et rem voluit variare> pro periti artificis folertia. 

^neid. iii* ver. 70. Haiki ulla verior eft lcdlioy nec qux ma- 
gis indignabitur fe in dubium vocari, per omnes omnium poeta- 
rum libros, ea, quam Virgilio cx codicibus rcftituimus. Nullo 
modo tolerandae funt virorum dodorum emendationes. ^ius 
Cinna, apud Chariftum inftit. gram. lib. i. 

At fcelus incefto * turpe ' crefcebat in alvo. 
ReQl deceraunt Heinlius ad Silium ix. 575. et Bentleius ad Ma- 
nilium L 90. quos le£lor adeat. Ita nofter, JExu vi« 42 r. 
. . . liley fame ' mbida/ tria guttura pandens : - 
aam cave dixeris ibi efle < fexto cafu ' di Aionem < rabida }* nift 
velis totam peflum dare venuftatem loci. Vide infra vcr. 464* 
fed hanc csefurae vim quot verftbus agnoverit Maro, niirunt om- 
nes ; et quoties folicitent indo£U fcribae. Ovidiusy Met. ix« 
660, 

fpirantis ' lene ' Favooi: 

vide Heinftum ad epift. ex Pont. iv. 10. 43. 

Ver. 348« Verfum exhibembs noftris conjeAuris expolitumi 

quas, ut poftea inteUeximus, partim confirmant codices. Facile> 

ft foret in terris Maro, fuam manum jam nunc agnofcerct; ne- 

que horridiorem (ane verfum .vulgato temere reperies, et poeta 

X 



IN VIROII.IUM. 

iiitido minikt dignum. Fui ekgantia TibuUuiy L 7« 50. qucm 
non male fic refinzeris: 

Huc adci < ad cantus :' ludit Geniumque choreis 

Concelcbray et multo < tempora fundc mero :' 
fed elegantior eft conatus Heynii, Markiando prseceptus in An« 
glioo tradatu de Ciceroois epifiolisy pag. 68. Idem itcri^m ad 
iJL 4. 20. 

Moz etiam niveo < fundere la^' parcnt. 
Sed locutionem in primis poeticamy quid attinet czemplis fta» 
bilire? 

Ver. 454* Luqe meridiana clarius eiVy nos veram Viigilii 
manum reddidifle ex divinatione; fer6 faBi certiores, 'voccnt* 
in nonnullis codicibus reperiri ; unde eztra dubium ponitur noftni 
emendatio. Conleras ver. ii^* 

Ver. 456« Haukd fubdiftinzi poft < pofcas :' nam cooftruAio 
efty '< Pofcas, < ut' ip(a canat ; per ellipfin paffim poctis frequcn* 
<< ucam." l^ Mn, viii. 506. 

..••.••' mandatque ' infignia Tarckony 

< Succedam' caftris. 
Ita etiam^n. zi. 513. zii. 585. ubi nos. Tritum eft* 

Ver. 516« Sequor Macrobii ledionemy Satum^ v. 11. et 
nonnuUos codices. Locum correxerunt iibrarii pro more ez JBa, 
i. 744. Nihil obftat diphthongus, quam fequente vocaii palfim 
corripiunt Grxcorum probatilCrai. Adeas Statii Silv. L 3. 95. 
ct ibi Marklandum. Facetus igitiir habendus eft cum fua criit 
Hcynius. Nos hanc rem fxpids tetigimus, et plus femel in notis 
ad noftrum < DelcAum tnigoediarum Gntcarum>' nuper publid 
juris fa£tum. 

TTFJS T. BENSLET. 



I N D E X 

AUCTORUM IK HI8 NOTULIS 

OBITER EXPLlClTORUMy DEFEirSORUMy ET EMBK- 
DATORUM» 



Accius in Nonio, ad Oeo. i. 51 1. 

CalUmachus^ bymn. Dian. 27. ad Moret. 11. 

Cannina Priapeia, carm. Ixii. ad Geo. ii. 331. 
Claudianus> cons. SdL iiL 336. ad Geo. ii. J44. 
•...•• L iiR iv. 509. 

Lucanusy x. 21 1* ad Geo. iv« 415. 

Ovidiusy Faft. i. 546. ad Geo* ii. 144» 

Pttroniusy de bell. civ. ad Geo. i. 467. 
Propertiusy i. 16. 23. ad Geo. iv. 509. 

Sidonius ApollinariSy xxiii. 206. ad Geo. i. 467« 

v. 262 511« 

Silius Italicusy viii. 20. ad EcL x. 44. 
..•.•... iv. 312. ad Gco. ii. 144. 
ii. 74. ad JEsL u 317. 

Tibullusi i. 7. 50. ad ]Ea, iii. 34S. 



EJUSDEM AUCTORIS OPUSCULA. 



I* SiLVA Crittca, five in auAores facros profiioosque Com- 
mentarius Philologus. Cantabrigiacy typU ct fumptibus 
Academicisy 1789, 3S. 6d. 

2. Silva Criticay pars II. 1790. 3S. 66. 

3. Silva Critica, pars III. 1792. %%, 6(L 

4. Silva Critica, parslV. 1793. 5** 

5. SilvaCriticay parsV. 1795. 3** ^ 

6. Horatii Operay in 2 tom. ^794. 

7. P. Viigilii Maronis Geoigicon lib. IV. 178S. 3$. 6<i. 

8. Poemata, Latine partim fcriptay partim reddiu» quibos ac- 

cedunt qusdam in (^ Uoratium Flaccum Obfervationes 
Criticxy 4to. is. 1776. 

9. Bion et Mofchus, illuftrati ct emeodatioresi nuper prodie- 

runti nitidifliroe impreffiy prct. 3$. 6d. charta magna^ 
los. 6d. 

la Tragc^diarum Graecarum dele^usi ^fchyli Eumenidesy 
Sophoclis Trachiniz et Philo^tes, Euripidis Herculcs 
Furcnsy Alcedisi et lon : in duobus toroiS| Svb. 1794. 



• r